Titulus. XIII.
ꝙ dꝫ velle ⁊ facere: on̄dit lex naturalis de qua ſubditur. ¶ Quantū ad tertiū ſciendū: ꝙ lex naturaldocet nos volūtatē dei. Et iſta eſt ſcripta in mediocordis. Sꝫ ⁊ lex euangelica ēt dr̄ ſcripta in cordibꝰẜm illud: ſcribā leges meas ī cordibꝰ eoꝝ. Et vt on̄dit apl̓s ad Heb. loꝗtur ibi dn̄s d̓ euangelica legeSꝫ ẜm Tho. Lex natural̓ dicit̉ ſcripta ī corde ꝑ lumen naͣle īpreſſū hoī. Lex āt euangelica dr̄ ſcriptaꝑ lumē gratie: additū lumini naturali. .§. II.Excellit autem lex natural̓ leges hūanas ī tribꝰ ꝯditionibꝰ quas hꝫ. Dꝫ enīpͥmo dignitatē cōitatis. Scd̓o firmitatē īmutabilitatis. Zertio pͥoritatem tꝑalitatis. ¶ Quantum adpͥmū dic̄ Iido. in libro etymo. Ius naturale .i. lexnaturalis ē cōe oīum nationū. Quod ſic d̓clarat. b.Tho. iª 2ᵉ. q. xciiij. arti. iiij. Lex nature quantū adpͥncipia pͥma cōia: eſt eadē apud oēs: ⁊ ẜm rectitudinē ⁊ ẜm noticiā: vtputa: ꝙ agat̉ ẜꝫ rōnē: ꝙ bonijſit proſequendū ⁊ hiꝰ. Sꝫ quantū ad q̄dā propͥa: q̄ſūt quaſi ꝯcluſiones p̓ncipioꝝ cōium: e eadē apudoēs: vt in pluribꝰ ẜm rectitudinē ⁊ ẜm noticiā: ſꝫ vtin paucioribꝰ pōt deficere quātū ad rectitudineꝫ ꝓpter ꝑticularia īpedimenta: ſic̄ nature generabilesdeficiūt vt ī paucioribꝰ propt̓ īpedimēta. Uerbi gr̄aEx iſto cōi pͥncipio qd̓ agendū eſt ẜꝫ rōnē: ſeꝗt̉ quaſi ꝯcluſio propͥa: ꝙ depoſita ſūt reddenda: qd̓ vt inpluribꝰ hꝫ rectitudine: ſꝫ in aliqͦ caſu pōt ꝯtīgere ꝙhoc ſit dānoſū: ⁊ ꝑ ꝯn̄s irrationabile: puta: cū repetit̉ depoſitū ad īpugnandū patriā: vn̄ tūc non eſſetreddendū. Sil̓r etiam qͣꝫtū ad noticiā n̄ eſt eademlex nature: qͣꝫtū ad hiꝰ ꝯcluſiones q̄ deducūt̉ ex pͥncipijs cōibꝰ: ſꝫ deficit vt ī paucioribꝰ. Et hoc ex hocꝙ aliꝗͣ hn̄t rationē deprauatam ex paſſiōe: ſeu mala ꝯſuetudine: ſeu mala habitudine nature. Sicutapud germanos olim latrocinia n̄ reputabant̉ iniqua eſſe: cū tn̄ ſit ꝯͣ legem nature: vt refert Iuliuscelſus. Nec obſtat his quod dic̄ Gra. in pͥncipio d̓cretoꝝ .ſ. ꝙ ius naturale ē quod ī lege ⁊ euangelioꝯtinet. Sꝫ lex moſaica n̄ fuit cōis oībꝰ. Nec euangeliū: qꝛ vt dr̄ ad Ro. x. Non oēs obediūt euāgelio. Nec recipiūt: qꝛ ẜꝫ Lho. vbi ſupra. Illud qd̓ dicit Gratia. n̄ ſic ītelligendū eſt quaſi oīa q̄ ſūt ī legeveteri ⁊ euangelio ſint de lege nature: cū ml̓ta ibitradant̉ q̄ ſūt ſupra naturā: vt ꝑtinentia ad fidem.Sꝫ qꝛ ea q̄ ſūt in lege nature ibi plene ꝯtinēt̉. Un̄ibi ſubdit: vt quod ſibi n̄ vult fieri: alteri n̄ faciat: ⁊alteri faciat quod ſibi vult fieri: q̄ hn̄t̉ ī ſacra ſcriptura. ¶ Dꝫ ēt lex natural̓ dignitatē cōitatꝭ: qꝛ iurenaturali oīa ſunt cōia: ⁊ oīuꝫ eſt vna libertas: vt dr̄di. i. Ius naturale. quod vt dic̄ Gratianꝰ n̄ folumſeruatū legit̉ a chriſticol̓ pͥmitiue eccl̓ie de ꝗbꝰ legitur. Act. iiij. Multitudinis credentiū erat cor. vnū⁊ aīa vna: nec ſuū ꝗſqꝫ aliꝗd eſſe dicebat: ſꝫ etiā abantiꝗs phīs traditu inuenit̉. Un̄ ⁊ apud Platōneꝫilla ciuitas iuſtiſſime ordinata tradit̉: in qua ꝗſqꝫpropͥios neſcit affectꝰ .i. n̄ hꝫ aliꝗd propriū: di. viij.§. i. Sed vt dicit Tho. q. ea. art. v. De lege nature p̄t
intelligi eē aliꝗd dupliciter. Uno mō qꝛ natura inclinat ad hoc: ⁊ ſic eſt de lege nature: ꝙ nemini fiēda eſt iniuria. iſto aūt modo nō ē de legecōi oīumpoſſeſſio. Alio modo dr̄ de lege nature: qꝛ naturan̄ induxit ꝯͣriū. Sic poſſemꝰ dicere: eē de lege nature hoīem eē nudū: qꝛ .ſ. natura n̄ dedit ſibi veſtimētū: ſꝫ ars hoīs ſibi adinuenit. Et ſic de lege naturedr̄ cōis poſſeſſio oīum: qꝛ .ſ. diſtinctio poſſeſſionūpropͥetas: ⁊ ſeruitꝰ n̄ ſūt inducte a natura: ſed adinuenta ꝑ rōnē hoīum: propter vtilitatē vite. Un̄ dic̄Aug. ſuꝑ Io. qͦ iure defendis villas eccl̓ias diuīoan hūano Diuinū ius in ſcripturis diuinis habet̉:hūanū in legibꝰ regū. Un̄ ꝗſqꝫ poſſidet qd̓ poſſidꝫnōne iure hūano. Nā iure diuīo dn̄i ē terrā ⁊ plenitudo eius. Iure ergo hūano dr̄ hec villa mea. hͨdomꝰ mea. hic ſeruꝰ meꝰ. Iura aūt hūana iura īperatoꝝ ſūt. Aolle iura imꝑatoꝝ: ⁊ ꝗs audebit dicerehec villa mea. hec domꝰ mea: ⁊ hiꝰ: di. viij. Quo iure. Sub iure āt diuīo ꝯprehendit̉ iuſ naturale: qꝛin eo ꝯtinetur plene: ⁊ ſic eſt ad propoſitū. Pōt etiādici iure naturali oīa eſſe cōia .i. cōicāda tꝑe neceſſitatis. Et ſic exponit glo. illud Ambro. Propͥuꝫ nemo dicat qd̓ cōe eſt: pluſqͣꝫ ſufficeret ſūptui violenter obtentū eſt. diſ. xlvij. Sic̄ hi. Legē ergo tuamedio cordis mei tu deꝰ ſcripſiſti: vt contīue intgam ignorantiā meā n̄ excuſare: in his q̄ ſunt ꝯͣ rōnē naturalē: ⁊ ꝙ debeaꝫ mullū ledere: oēs iuuare:tp̄alia īdigentibꝰ cōicare. Scd̓o lex natural̓ hꝫ firmitatem īmutabilitatis. Nam cū alia iura hūanafreq̄nter mutent̉: qꝛ modo ſtatuit̉ vnū: modo ꝯͣriūius naturale ab exordio creature rational̓ cednec variat̉ tp̄e ſed īmutabile ꝑmanet. inꝗt Granus di. v. §. i. Sed hec īmutabilitas ītelligenda eſtquantum ad ſubtractionē n̄ quantū ad additōemẜm Tbo. pͥma ſcd̓e. q. xciiij. arti. v. Dupliciter .n. poteſt ītelligi lex nature mutari. Uno modo ꝑ moduꝫſubtractionis: vt .ſ. aliꝗd deſinat eē ſubⁱ lege nature: qꝛ priꝰ erat ẜm legē nature. Et ſic qͣꝫtuꝫ ad jpͥncipia legis nature: lex nature ē oīo īmutabiliQuantū v̓o ad ſcd̓a p̄cepta q̄ dicimꝰ eē quaſi qudam propͥas concluſiones propīquas pͥmis pͥncipijs: ſic ēt lex natural̓ n̄ īmutat̉: qn vt in pluribusn̄ ſit rectū: qd̓ ẜm eaꝫ eſt. Pōt tn̄ īmutari in aliqͣꝑticulari: ⁊ vt in paucioribus: propter aliquas qſas īpedientes obſeruantiā taliū p̄ceptoꝝ. Sic̄ v̓bigr̄a. Depoſitū reddi repetenti eſt de iure naturali.Sed ſi effectꝰ eſt furioſus: n̄ dꝫ reddi ne male vtat̉Alio modo pōt dici lex nature īmutari: ꝑ hoc ꝙ eialiꝗd addatur. Et ſic nihil prohibet lege naturaleꝫīmutari. Multa .n. ad legem naturalem ſuꝑadditaſūt: tā per leges diuinas qͣꝫ humanas: ꝑtinentia advtilitatem hūane vite. Et ſi arguatur ꝙ Abraā exdn̄i p̄cepto voluit filiū īnocente occidere Gen̄. xxijOſeas propheta ad mulierem fornicariaꝫ acceſſitOſee .i. Filū iſrl̓ expoliauerūt egyptū vaſis aureis⁊ argenteis. Exo. xij. Que oīa apparent eſſe ꝯͣ legenaturalem: ⁊ tn̄ n̄ peccauerūt: ergo videt̉ ꝙ lex nature īmutetur. ℟. b. Tho. vbi ſupra. Ꝙ ſicut in na