Titulus.XI.

euꝫ oīs pars ordinet̉ ad totū: ſic̄ imꝑfectū ad perfectum: vnus aūt hō ſit ꝑs cōitatis ꝑfecte: neceſſeeſt ꝙ lex reſpiciat ꝓpͥe ordineꝫ ad cōem felicitatēqd̓cūqꝫ āt p̄ceptum fiat ad aliquē de aliqͦ ꝑticulari oꝑe in tm̄ hꝫ rōem legis in qͣꝫtuꝫ ordinatur adbonum cōe. Nā ꝑticularia oꝑa pn̄t referri ad bonum cōe cōitate cauſe final̓: ẜm ꝙ bonum cōe dr̄cōis finis. Et oīs ꝗdem lex iuſta dei eſt: ⁊ ad felicitatem ordinat. Sed ſi fiat aliqͣ lex humana ob vtilitatem pͥuatam aliqͦꝝ ſine rōe: non erit ꝓprie lex.Tertio lex ē ppl̓i vl̓ pͥncipis ꝯſtitutio. Und̓ dicitIſido. vi. ety. ꝙ lex eſt ꝯſtitutō ppl̓i: q̄ maiores nata ſil̓ cuꝫ plebibus aliꝗd ſanxerūt: di. ij. Rō huiꝰ ēẜm Tho. qꝛ lex pͥncipal̓r ⁊ ꝓpͥe ordinat̉ ad bonuꝫcōe. Ordinare aūt ad honū cōe aliꝗd: eſt pͥncipisvel totius ml̓titudinis. Et iō cōdere legem ꝑtinetad totam ml̓titudinem: vel ad pͥncipem ꝗ curā hꝫmultitudinis. Naꝫ intentio legiſlatoris eſt: vt homines ad v̓tutes inducat ⁊ a vicijs retrahat. Sedꝑſona pͥuata pōt ꝗdem inducere monitione autſuaſione bene diſpoſitos: ſed efficaciter inducere.ſ. ꝑ vim coactiuam metu penaꝝ ꝓteruos ⁊ malediſpoſitos non pōt: niſi ꝑſona publica ad quā pertinet penas infligere. Et qꝛ laici nullā iuriſditōeꝫhn̄t ſuꝑ ꝑſonas eccl̓iaſticas: ideo nullam legeꝫ cōdere pn̄t ꝓpͥa auctoritate de ꝑſonis vel rebꝰ earū.Un̄ dicit Nicolaus papa. Lege īperiali nō pn̄t eocleſiaſtica iura diſſolui: di. x. lege. ¶ Quarto d̓ ratione legis eſt ꝓmulgatio. Un̄ dicit Gratianus indecre. diſ. iiij. ꝙ leges inſtituunt̉ cū ꝓmulgantur.Rō huius eſt: qꝛ ad hͦ ꝙ lex obliget: oꝫ ꝙ in noticiam deducatur alioꝝ. Hoc aūt ſit ꝑ ꝓmulgatōeꝫEt lex ꝗdem naturalis ꝓmulgata eſt a deo: ẜm ꝙdeus eam mētibus hoīuꝫ inſeruit naturaliter cognoſcendā. Lex aūt exterior humana: ꝓmulgat̉ qͦad pn̄s v̓bo: ſed in futuꝝ ſcripto. Un̄ legis ꝓmalgatio q̄ ſit v̓bo in futuꝝ extendit̉ per ſcripture firmitatem q̄ quodāmodo ſemꝑ legem ꝓmulgat Ili aūt coram ꝗbus lex non ꝓmulgat̉ obligant̉ adlegem ſeruandam: in qͣꝫtum ad eoꝝ noticia deuenit vel deuenire potuit ꝑ alios ꝓmulgatōe facta.Und̓ dicitur di. xvi. qd̓ dicitis: ꝙ non oꝫ ꝙ ſinguloꝝ auribꝰ incultet̉ .ſ. lex. Attendite gͦ popule melegē meā: q̄ hꝫ oēs has ꝯditiōes: ⁊ ſic oīs lex illasdꝫ hr̄e vt vere ſit lex.Quantum ad ſecundu.ſ. actualitatē legis. Sciendū ẜm Iſido. v. ety. ꝙ q̄druplex eſt actus legis. dicit .n. oīs lex aūt ꝑmittitaliꝗd: vt vir fortis petat p̄mium: aut vetat: vt ſacraꝝ v̓ginuꝫ nuptias nulli liceat appetere: aut punit: vt ꝗ cedem fecerit capite plectatur: eius enimp̄mio vel peria vita moderat humana: aut p̄cipit:vt diliges dn̄m deū tuum: di. iij. in decretis. Proquoꝝ declaratione dr̄ Tho. pͥª 2ᵉ. q. xciij. arti. ij. ꝙcū lex ſit directiua humanoꝝ actuū tres ſūt dr̄iehumanoꝝ actuum. Quidam .n. ſunt actus boniex genere: vt ſunt actus v̓tutum: ⁊ reſpectu horū

ponitur actus legis p̄cipere. Precipit enī lex oēsactus v̓tutum: vt dicit ph̓s in. v. ethicoꝝ. Quidaꝫalij actus ſunt mali ex genere. ſicut ſunt actus vicioꝝ: ⁊ reſpectu horum ponit actus legis ꝓhibereQuidā alij ſunt indifferentes ex genere: ⁊ reſpectu horum dr̄ lex ꝑmittere. Pn̄t etiam dici indifferentes: ꝗ parum hn̄t boni vel mali vt venialia. Oꝫautem ꝙ aliꝗd ſit ꝑ qd̓ inducat lex ſubditos vt exobediāt: hoc aūt eſt timore pene: ⁊ reſpectu huiusdr̄ actus legis punitio. Nō aūt ponit ꝯſiliū actuslegꝭ: qꝛ ꝯſulere ēt ſpectat ad pͥuatam ꝑſonam: cuiꝰnon eſt ꝯdere legem. Quilibet .n. pōt alteri ꝯſule̓.Sil̓r p̄miare non ponit̉ actus legis ſicut punire:qꝛ p̄miare pōt ꝗlibet: ſꝫ punire non ꝑtinet niſi adꝑſonam publicaꝫ ꝗ eſt miniſter legis: cuius auctoritate pena infert̉. Und̓ ⁊ Iſidorus dicit in. v. ety.Facte ſunt leges vt humana coherceat̉ audacia:tutaqꝫ ſit inter improbos innocentia: vt in ipſis īprobis formidato ſupplicio refrenetur audacia: ⁊nocendi facultas: di. iiij. ¶ Nota ēt ꝙ ꝑmiſſio eſttriplex: vt dicit glo. ſuꝑ. c. oīs diſ. iij. Prima ē quaꝑmittit̉ qd̓ nullo iure ꝓhibetur: hꝫ tn̄ aliquā apparentiam mali: vt ꝯͣhere 2ᵐ matrimoniuꝫ qd̓ vr̄ſignū libidinis: vt. xxxi. q. i. hac rōne. Secunda ēqͣ ꝑmittit̉ qd̓ ꝯͣ ꝯſtitutiones humanas indulget̉:vt ꝯtrahere in gradu matrimonij ꝓhibito: ſꝫ cumdiſpenſatione: vt. xxxv. q. iij. q̄dam. et hͨ eſt vera etabſoluta ꝑmiſſio. Tertia eſt qͥ ꝑmittit̉ minꝰ maluꝫvt vitet̉ maiꝰ: ꝑmittit̉ .i. nō punit̉. Et ſic ꝑmiſit deꝰdari libellum repudij: vt vitaret̉ vxoricidiuꝫ: diſiij. §. officium. Et dr̄ hec cōparatiua ꝑmiſſio. Attēdite gͦ ad actꝰ legꝭ. Ad p̄cepta vt obſeruetꝭ. Leui.dite ad ꝓhibita vt euitetis. ꝓuer. i. Prohibe pedētuū .i. affectū a ſemitis eius .ſ. pctī. Qd̓ ſe on̄dit. p̄sfeciſſe dicēs. Ab oī via mala .i. oꝑe ꝓhibui pedemeos .i. affectus. Attendite ad ꝑmiſſa mala ne erretis: putantes eſſe licita: qꝛ ꝑmiſſa. Un̄ ſaluatorMath̓ xvij. ait iudeis. Moyſes ob duriciaꝫ cordis vr̄i ꝑmiſit vobis dari libellum repudij: qd̓ tn̄erat illicitum .ſ. cōtrahere cū alia poſtea. Et decretalis dicit. Multa ꝑ patientiam toleramꝰ: q̄ ſi ī iudicium ducerent̉: exigente iuſticia dānarent̉: exͣ d̓p̄ben. Cuꝫ iā dudū. Attendite ad penalia: vt euitētur: non tranſgrediendo legem vt tolerent̉ faciendo ꝯtra legē. Pene .n. ſunt medicina ait ph̓s. Medicina āt: ⁊ ſi diſpliceat: patienter ſumit ꝓpter ſanitatem q̄ ſeꝗtur. Nō tn̄ tenet̉ ꝗs ad penas legumluendas: niſi poſtqͣꝫ ad eas fuerit adiudicatus: ẜꝫTho. ⁊ Rai.Quantum ad tertiuꝫ .ſ.de effectu legis. Sciendū ẜm Tho. pͥª 2ᵉ. q. xcij. ari. ꝙ effectus finalis legis eſt hoīes facere bonosDicit .n. ph̓s. ij. ethicoꝝ: ꝙ intentio cuiuſlibet legilatoris eſt hoīes facere bonos ⁊ v̓tuoſos. Et hͦ veſimpl̓r vel ẜm ꝗd. Quod ſic declarat. Lex nihil eſt