Titulus.X.
ꝙ in ſe cōtinet inordinatōeꝫ aliquā dei ⁊ ꝓximi vtverbū ocioſū: riſus: īmoderatus ⁊ hiꝰ. Et tale ē veniale ex genere ſuo: ⁊ ab Aug. ponūt̉ ml̓ta de hisq̄ ſunt venialia ex genere ſuo. xxv. di. §. Alias ea.Ueꝝ qꝛ actus morales accipiunt rōneꝫ boni velmali n̄ ſolū ex obiecto: ſꝫ ēt ex diſpoſitione agentꝭ:cōtingit qn̄ꝫ vt qd̓ ē veniale ex gene̓ ſuo rōne obiecti: ſit mortale ex diſpōe agentis: vtputa v̓bū ocoſū dictū ad inducēdum ad fornicatōeꝫ. Et econuerſo .ſ. qd̓ ē mortale ex genere: ſit vēiale ex diſpoſitione agentis: ꝓpter hoc .ſ. qꝛ eſt actꝰ īꝑfectꝰ .i. nōdeliberatꝰ a rōe: vt cogitatio de adulterio cui nonaſſentit̉ ī rōe de his clariꝰ. jͣ. dicet̉.Ueniale peccatuꝫ ſecudum Xho. pͥª 2ᵉ. q. lxxxix. cōmitti n̄ potuit in ſtatu īnocentie vt coīter ponit. Qd̓ n̄ eſt ſic ītelligenduꝫꝙ illd̓ qd̓ eſt nobis veniale: ſi ip̄e adā committereteſſet ei mortale ꝓpter altitudinē ſui ſtatus: quia n̄potuit eſſe ꝙ committeret aliqd̓ qd̓ de ſe eſt veniāle: an̄qͣꝫ amitteret integritatē illius ſtatꝰ peccandomortal̓r. Ratio .n. hiꝰ eſt: qꝛ pctm̄ veniale ī nobiscontingit: vel propter īꝑfectionē actꝰ ſic̄ ſubiti motus in genere mortaliū: vel ꝓpter inordinationeꝫexiſtentē circa ea q̄ ſunt ad finē: ſeruato tn̄ debitoordīe ad finē. Utrūqꝫ āt hoꝝ contingit ꝓpt̓ quēdādefectuꝫ ordinis: eo ꝙ inſerius n̄ continet̉ firmit̉ſub ſuꝑiori. In ſtatu āt īnocētie erat ordīs īfallibilis firmitas: vt ſemꝑ inferiꝰ contineretur ſub ſuꝑori .i. ſenſualitas ſub ratione qͣꝫdiu ſūmuꝫ hoīs .i.ratio contineretur ſub deo: vt Aug. dicit ī. xiiij. deci. dei. ¶ Et qꝛ maior eſt ꝑfectio angeli qͣꝫ hoīs inpͥmo ſtatu ſeꝗtur ꝙ ſi homo ī ſtatu muocentie n̄ potuit peccare venial̓r: vt dictū eſt: nec āgelus poteſtpeccare venial̓r. Angelus .n. ſi ē bonꝰ: n̄ moueturad ea q̄ ſūt ad finē: niſi ī ordine ad fineꝫ debituꝫ ꝙeſt deus: ⁊ ꝓpt̓ hoc oīs eius actꝰ eſt actꝰ charitatis:⁊ ſic ī eo n̄ poteſt eſſe veniale. Angelus v̓o malusn̄ mouetur ī aliꝗd niſi ī ordinem ad fineꝫ peccatiſuꝑbie ſue: ⁊ ſic in oībus peccat mortal̓r: q̄cūqꝫpͥa voluntate agit. Secꝰ de appetitu natural̓ borꝗ eſt ī eo. Et qͣꝫuis venialia videantur qn̄qꝫ ea q̄curāt demones committi ab hoībꝰ: tn̄ hoc faciurvt ſic hoīes ad ſui familiaritatem adducāt: ⁊ īducant ad mortale. Un̄ ī oībꝰ talibꝰ mortal̓r peccantpropt̓ ītentionem finis. Item pͥmi motꝰ in infidelibus n̄ ſunt mortalia: vt ꝗdā dixerūt: ſꝫ venialia ſieis n̄ conſentiatur. Pꝰ ratio eſt duplex ẜꝫ Tho. pͥº2ᵉ. q. lxxxix. ar. v. Prima qꝛ ſenſualitas n̄ potuiteſſe ſubiectū mortal̓ pctī. Eſt āt eadem natura ſenſualitatis ī ī fidelibꝰ ſic̄ īfidelibꝰ: ⁊ ſic n̄ poteſt eſſe:ꝙ pͥmꝰ motꝰ ſenſualitatis ī īfidelibꝰ ſit mortale. Secūda ē: qꝛ dignitas ꝑſoue nūqͣꝫ dīminuit pctm̄: ſꝫmagꝭ adauget: vn̄ pctm̄ n̄ eſt minꝰ ī fideli qͣꝫ in īfideli: ſꝫ multo magꝭ vt pꝫ ad Hebre. x. ⁊ hoc etiamexp̄ſſe colligitur. xij. q. i. Scimꝰ. ¶ Pctm̄ venialeeſt impoſſibile ꝙ ſit in aliqͦ cū originali ſolo abſqꝫmortali. Cuius rō eſt ẜm Lho. pͥª 2º. q. lxxxix. ar. vi.
Quia an̄qͣꝫ ad annos diſcretionis ꝗs ꝑueniat: defectus etatis ꝓhibens vſum rationis excuſat eūa mortali: vn̄ multomagꝭ a veniali: ſi ꝯmitteret aliqd̓ qd̓ ex genere ſuo ſit tale. Hoc ēt exp̄ſſe habet̉xv. q. i. §. cū aūt ea. Cū v̓o vſum rōis hr̄e incipit: īoīo excuſatur a culpa venial̓ ⁊ mortal̓ peccati. Sꝫpͥmū qd̓ tūc hōi cogitandū occurrit eſt deliberarede ſeipſo: ⁊ ſiquide ſeip̄m ordinauerit ad debituꝫfinē: ꝑ gratiā ꝯſequetur remiſſionē original̓ pctī.Si v̓o n̄ ordinet ſeip̄m ad debitū finē: ẜm ꝙ ī illaetate eſt capax diſcretionis: peccabit mortal̓r: nonfaciens qd̓ in ſe eſt. Et ex tūc nō erit in ſe pctm̄ veniale ſine mortali: niſi poſtqͣꝫ totum fuerit ſibi pergratiam remiſſum.Et nota quod primi motus peccatoꝝ ꝗ ſunt in ſenſualitate ſunt venialia.Dicit .n. magiſter. ij. ſen. diſ. xxi. ꝙ tēptatio a carnn̄ pōt eē abſqꝫ peccato. Sed qn̄cūqꝫ eſt pͥmꝰ moteſt tēptatio a carne: ergo pͥmus motꝰ non pōt eē ſin̄peccato. Pro cuius declaratōe dic̄ Tho. ī quolil̓ꝙ motꝰ importat inclinatōeꝫ quādā ad terminuq̄ ꝗdem inclinatio ꝑtinet ad appetitū in humanisactibꝰ. In hoīe āt triplex appetitus eſt. Unꝰ ꝗdē natural̓: ẜm ꝙ vis appetitiua ꝑtinet ad aīam vegetabilem: q̄ hꝫ vim digeſtiuā ⁊ expulſiuā ⁊ retentiuā.Secūdus appetitꝰ eſt ſenſualitatis: q̄ mouetur ẜapprehenſionē ſenſus. Tertius appetitꝰ eſt volutis: ꝗ mouetur ẜm iudiciū rōis. Pctm̄ āt qd̓ habrōeꝫ culpe de qͦ n̄ loꝗtur: non pōt eē niſi in actu voluntatis: q̄ .ſ. eſt aliqual̓r in ptāte peccantꝭ. Actusaūt appetitꝰ natural̓ n̄ ſubiacet imꝑio rōis: ſic̄ necactus aliaꝝ potentiaꝝ vegetabiliū aīe. Et iō ī actutal̓ appetitꝰ n̄ pōt ꝯſiſtere culpa: ſic̄ ꝙ hō eſuriat vl̓ſcitiat abſqꝫ culpa ē: ⁊ idē dicendū eſt in alijs hiꝰ.Sed actꝰ appetitꝰ ſenſitiui ſubiacet imꝑio rōis: ꝗarō p̄ueniēs ip̄m: pōt eū īꝑare vel ēt īpedire: ⁊ ideotal̓ motꝰ pōt iā hr̄e rōeꝫ culpe: ⁊ ſi ſequatur iudicium rōis poterit eē pctm̄ mortale: ſic̄ motꝰ exteriorū mēbroꝝ a rōe īꝑati. Si āt ꝑueniat iudiciū rōiseſt ꝗdem pctm̄: ſi tendat in aliqd̓ illicitū: qꝛ ī ptātehoīs fuit ip̄m cohibere: eſt tn̄ veniale pctm̄ ⁊ſimū vt pꝫ ꝑ Aug. xij. de trini. Et hic dicitur ꝑmotꝰ peccati: motꝰ āt ſuꝑioris appetitꝰ .i. volūtatisꝯn̄s iudiciū rōis: iā pōt eē pctm̄ mortale. Et ſi dicatur ꝙ nemo peccat in eo qd̓ vitare n̄ pōt: vt. xv.q. i. §. ij. Sed ꝯcupiſcentia vitari n̄ pōt. Rn̄deo: q̄ꝯcupiſcentia non poteſt vitari ſic ꝙ nullus motꝰ īſurgat: qꝛ duꝫ reſiſtitur vni īſurgit̉ alius. Pn̄t tn̄vitari ſinguli: ⁊ ex hoc ꝗlibet hꝫ aliꝗd de rōe pctī:lꝫ non habeat rationem perfecti peccati qd̓ eſt peccatum mortale.vifiInſuper que. iur ſi veniale poſſit effici mortale. ℟. Lho. pͥª 2ᵉ. q. lxxxviij.ar. iiij. ꝙ veniale fieri mortale poteſt ītelligi tripl̓rUno modo ſic ꝙ idem actꝰ numero poſſit eē peccatū veniale ⁊ poſtea mortale: ⁊ hoc non poteſt eē: