Titulus. IX.
dū trahunt̉ exͣ rōeꝫ ſuā. Quēadmodū dolere deliberate de bono alterius: eſt mortale delictum. Siv̓o hoc fiat ꝓ celo iuſticie boni cōis cui ꝯͣrium eſttale bonū: iſte dolor virtus erit. Pleraqꝫ ⁊ multaex genere ſuo bona eſſent q̄ ex aliqͣ circūſtantia ꝑuerſa fiunt mala ⁊ ſpēm mortalē imitantia. ¶ Decimaquarta regula. Nihil eſt adeo ꝯſilium ī legeeuangelica: quin in caſu poſſit eſſe obligatorium.Et ita ꝗlibet vtens rōe tenet̉ ẜm p̄parationē aī acquodlibet ꝯſilium: ſi et vbi neceſſitas īminet̉ hocagendi: obligat igit̉ qd̓libet ꝯſiliū vt nō ꝯtēnat̉ tāqͣꝫ non ſit ſalubrior ſeruatio eius qͣꝫ oppoſiti. Et tn̄nullus ita ꝯſilijs ſeruādis aſtringit̉: qn̄ ab eis autpoſſit aut debeat in caſu eoꝝ obſeruatio qn̄qꝫ pretermitti: vt de non hn̄do duas tunicas: ⁊ de p̄bendo pallio tunicā auferēti ⁊ ſil̓ibus. ¶ Quindecīaregula eſt: qꝛ ars non deliberat: ſicut aliꝗs ex virtute bn̄ agit ⁊ ſubito. Sic ex ꝑuerſa aſſuefactionevicioſus quaſi repente p̄cipitat̉. Et ita male habituatus in vicijs vt iniuriando: ꝯcupiſcendo: odiēdo: iudicādo ⁊ ſil̓ibus vere demeret̉ ꝯtinue ſicutv̓tuoſis ꝯtinue merces accreſcit: vt veꝝ ſit qd̓ dicitur. Apoc. xxij. ꝗ in ſordibus eſt: ſordeſcat adhuc:⁊ iuſtus iuſticiaꝫ faciat adhuc. ¶ Sedecima regula eſt d̓ permiſſionibus peccatoꝝ ⁊ relaxatione pene vꝫ ꝙ pene ſint reſtringende ſic ꝙ abſqꝫ vtilitate reipublice vl̓ eius cui īfligunt̉: neqꝫ inſtitui: noqꝫ inſtitute exeꝗ deberet: ⁊ peccant oppoſitū faciētes: vel eas cū inſtituerīt non delētes. In oī auteꝫrepublica tolerari pn̄t aut debēt vicia q̄ abſqꝫ deteriori ꝑiculo nec corrigi neqꝫ extirpari valerent:Qn̄ āt illd̓ ē ⁊ qn̄ nō difficile eſt ⁊ fere īpoſſibile general̓r diffinire: niſi ꝓut circūſtātijs ꝑticularibusinſpectis: p̄lati ſuꝑiores ⁊ ſapiētes determinabūt.Exemplū hēs ī meretricibus ⁊ vſuris et ſil̓ibus: q̄qn̄qꝫ ꝑmittūtur ita ⁊ de ꝯcūbinarijs ꝓ loco ⁊ tꝑe.¶ De nocumento peccati mortalis in p̄ſenti vitia.Capl̓m ſecundum.Idenduꝫ eſt deinde de effectu ⁊ nocumēto peccati mortalis qd̓ eſt multiplex. Nā bonū nature corrūpit. Maculam aīe īducit. Reatū pene includit: q̄ oīa deſignātur in ꝑabola deſcendentis airl̓m ī iericho ſpoliato ⁊ vulnerato: vt hētur Luc.x. De multiplici ēt nocumēto peccati hēs ſupra tivij. c. iij. Pro declaratiōe aūt pͥmi .ſ. ꝙ pctm̄ bonūnature corrūpat ſeu diminuatur. Noͣ ẜm Tho. pͥª2ᵉ. q. lxxxv. ꝙ bonū nature hūane pōt dici tripl̓r.Primo ip̄a pͥncipia nature: ex ꝗbus ip̄a naturaituit̉ ⁊ ꝓpͥetates ex his cauſate: ſic̄ potentie aīe⁊ huiuſmodi ⁊ illud tale bonū nature neqꝫ tollit̉neqꝫ dīminuit̉ ꝑ pctm̄. ¶ Scd̓o dr̄ bonum naturehumane: bonū original̓ iuſticie qd̓ fuit in pͥmo homine collatū toti humane nature. Et iſtd̓ total̓r ēablatum ꝑ pctm̄ pͥmi parētis. ¶ Tertō mō dr̄ bonū
nature ip̄a inclinatio ad v̓tutem: ex eo ꝙ a naturahō hēt inclinatiōem ad v̓tutē. Et iſtd̓ eſt illd̓ bonūnature qd̓ dr̄ dīminui ꝑ pctm̄. Per actꝰ .n. humanos ſit q̄dam inclinatio ad ſil̓es actꝰ. Oportet aūtꝙ ex hoc ꝙ aliꝗd inclinatur ad vnum ꝯͣriorum:īde dīminuat̉ inclinatio eius ad alia. Un̄ cū pctm̄ſit ꝯͣrium v̓tuti: ex hoc ip̄o ꝙ hō peccat: dīminuit̉bonū nature qd̓ eſt īclinatio ad v̓tutem. Et qꝛ tarinclinatio ꝯuenit hoī ex hoc ip̄o ꝙ eſt rōalis: ex hͦenī hꝫ ꝙ ẜm rōem oꝑet̉ qd̓ ē age̓ ẜm v̓tuteꝫ. Perpctm̄ āt non pōt total̓r ab hoīe tolli ꝗn ſit rōal̓: ꝗan̄ iā eſſet capax peccati: ideo n̄ eſt poſſibile: ꝙ p̄dictū bonū nature tollatur total̓r: vn̄ etiā in dānatismanet talis naturalis īclinatio ad v̓tutem: alioonn̄ eſſet in eis remorſus ꝯſcīe: ſed ꝙ n̄ reducatur īactū: ꝯtingit qꝛ deeſt gr̄a. Predicta āt dīminutio īclinationis ad v̓tutem dr̄ vulneratio: q̄ vl̓r īductaeſt ꝑ pctm̄ pͥmi parentis. Nā cum ꝑ ip̄m ſit ablataoriginal̓ iuſticia: oēs vires aīe remanent qͦdāmodeſtitute ꝓpͥo ordine: qͦ natural̓r ordinant̉ ad v̓tutem: ⁊ ip̄a deſtitutio vulneratio aīe dr̄. Sūt autemqͣtuor potentie aīe ẜm. b. Tho. vbi ſupra arti. iij. q̄pn̄t eſſe ſubſtantie v̓tutū .ſ. rō in qͣ eſt prudētia: voluntas in qͣ eſt iuſticia: iraſcibilis ī qͣ eſt fortitudo:cōcupiſcibilis ī qua eſt tēperantia. In qͣꝫtuꝫ ergorō deſtituitur ſuo ordine ad veꝝ eſt vulnus ignorantie. In qͣꝫtum v̓o volūtas deſtituit̉ ī ordine adbonū: eſt vulnus malicie. In qͣꝫtū v̓o iraſcibil̓ deſtituitur ſuo ordine ad arduū: eſt vulnꝰ īfirmitatꝭ.In qͣꝫtum v̓o ꝯcupiſcibilis deſtituit̉ ordine ad delectabile moderatū rōe: eſt vulnus cōcupiſcentie.Sic igit̉ iſta quatuor ſūt vulnera inflicta toti humane nature ex pctō pͥmi parentis. Sed qꝛ īclinatio ad: bonū ꝟtutis ī vno qͦꝫ dīminnit ꝑ pctm̄ actuale: iō ēt iſta qͣtuor .ſ. ignorantia: malicia: ꝯcupiſcētia: ⁊ īfirmitas: ſunt vulnera ex alijs peccatis ꝯſequētia: ī qͣꝫtū .ſ. ꝑ pctm̄ actuale ⁊ rō hebetat̉ p̄cipueī agendis: ⁊ volūtas qͣꝫdā ꝓnitatē hꝫ ad malū: ⁊ diſficultas bn̄ agēdi creſcit ⁊ ꝯcupiſcētia magꝭ exardeſcit. ¶ Scd̓o pctm̄ īducit maculā anime: vt adEphe. v. dr̄ vt exhiberent ſibi gl̓ioſaꝫ eccl̓iaꝫ n̄ hn̄teꝫ maculā .i. pctm̄ mortale. Que expoſitio hr̄i pōtex v̓bis Hiero. de pe. di. i. vbi dic̄. Eccl̓ia chriſti eſtnon hn̄s maculā neqꝫ rugā. Qui gͦ peccator eſt aliqua ſorde maculatꝰ: nō de eccl̓ia chriſti appellarinec chriſto ſubiectus dici: hͨ ille. Et loꝗtur de macula peccati mortalis vt exponit ī glo. Ruga aūtrefert ad ſciſma vel hereſim. Pro cuius declaratione eſt ſciendū ẜm Lho. pͥª 2ᵉ. q. lxxxvi. ꝙ macl̓apropͥe dicit̉ ī corporalibꝰ ꝙ ad corpus nitiduꝫ/dit ſuū nitorem ex ꝯtactu alterius: ſic̄ veſtis: aargentū: vel aliꝗd aliud huiuſmōi. In rebus autſpūalibꝰ ad ſil̓itudinem huius oꝫ maculam dici.Dꝫ āt aīa hoīs duplicem nitorem. Unū ꝗdem exrefulgentia lumīnis naturalis rationis: per quādirigitur ī ſuis actibus. Aliud vero ex refulguratione diuini luminis ſcilicet ſapientie ⁊ gratie: perquā ⁊ homo perficitur ad bene ⁊ decenter agēdū.