Capitulum.XIIII.

vna ipſarum interficiat tranſeuntē per viā. Autſi quis proijceret lapideꝫ ad animalia bruta: ⁊ nōreſpiciet tranſeuntem per viam ⁊ a caſu interficeret aliquem contra voluntatem ſuam: ei imputaretur peccatum ⁊ pena iudicialis: qꝛ nō adhibuit diligentem ſollicitudinem ad opus illud iactationis. Ubi vero adhibeat debitam diligentiamoperi licito. Si quod malum a caſu cōtingat: nōei imputatur: puta ſiquis incidendo arboreꝫ: dūeam proſternit: alius ſubito tranſit ſubtus eam:⁊ ſic perimitur: cum tamen ille non videret eum:nec haberet extimare aliquem tranſituruꝫ inde:diſ. l. Sepe. ⁊. xv. q. i. Si quis non iratus. Unde ⁊cob excuſatur in cognoſcendo lyam: que nonat vxor ſua loco rachelis vxoris ſue. ¶ In hisautē que ſunt de genere bonoruꝫ factis ex ignorantia iuris vel facti: non habetur meritum: exquo ibi nō eſt voluntas ſeu intentio ad meritumactualis vel habitualis. Ad quod facit quod aitAmbroſius. Nō ſatis eſt benefacere: niſi id ex bono fonte .i. ex bona voluntate proficiſcatur. diſlxxxvi. Non ſatis. Et Hiero. Deus voluntatē nōopus reſpicit .ſ. ſine voluntate. xv. q. i. Si quis nōiratus. Uerbi gratia. Si quis dat pauperi vnuꝫflorenum elemoſynaliter: volens dare tantumvnum quatrinum: opus iſtud factum etiā in gr̄anō hꝫ meritum vnius florent: ſed vnius quatreni qꝛ voluntas non fuit ad florenum: ſed ad quatrenum. Similiter ſi quis iret ad miſſam die feſtiuo: vel ieiunaret die inſtituta ab eccleſia: vel diceret officium exiſtens ordinatus ī ſacris: nec aliqd̓ horū facit actu vel habitu vt ſatiſfaciat precepto eccleſie. Preſuppoſito ꝙ illud ignoret: vel ētſi ſcit non hꝫ intentionem ad illud: ſed a caſu velpropter ſocietatem facit aliquod predictorum talis in huiuſmodi nō meretur: ex quo nō hꝫ volūtatem ab illa opera. Dicit enim auctoritas. de pe.di .i. ꝙ voluntas remuneratur non opus .i. voluntas principaliter facit opus remunerandi.Quantum auteꝫ ad opera que fiunt ex certaſcientia ſiue in bonis ſiue in malis: imputant̉ admeritū vel demeritū in quantū voluntas aſſētitoꝑi: ⁊ ſi nō ipſi oꝑi in quantū meritoriū vel demeritoriū: quod hꝫ in coactione cōditionali. Uerbigratia. Datur inſideli optio vt aut recipiat baptiſmum aut occidetur vel amittet ſua bona: eligitalis baptizari ne perdat vitam vel bona. In huiuſmodi opere bono: iſte non acquirit nec meritūnec ſalutem: ex eo ꝙ nō hꝫ voluntatem ad opusbaptiſmi ſuſcipiendū: in quantū bonū eſt ⁊ ſalutiſerum: ar. ad hoc. de pe. diſ. i. tres actiones. ¶ Similiter in malis operibus. Quāuis eniꝫ aliquisnon velit aliquo modo opus malū facere: in quētum malum ⁊ demeritoriū: tn̄ aſſētit opus agerequod ſcit eſſe malum: ne incurrat aliquod dānūtale opus non excuſatur a peccato. Uerbi gratia.Peierat quis ne amittat ſuam cām iuſtam: quitamen alias nullo mō vellet peierare. Ad quod

optime facit quod ait. Auguſtinus. Si diligēterinſpiciatur: forte ipſū peccare nemo velit: ſed propter illud quod vult peccat. Omnes quippe homines qui ſcientes faciunt qd̓ non licet: vellēt licere. Uſqꝫ adeo ipſū peccare nemo appetit: ꝓpterhoc ipſum ſed propter illud: qd̓ ex eo conſequit̉.xv. q. i. merito. Und̓ ⁊ lucretia nobiliſſima romana: que aſſenſit filio tarquini in adulteriū: ne incurreret infamiam adulterij: ex eo ꝙ ille minabatur ei ꝙ ſi non aſſentiret interficeret eam ⁊ vnuꝫex ſeruis ſuis iuxta eam. ⁊ diceret marito ſuo collatino: ꝙ eos interfecerat: qꝛ inuenerat eos pariter cōmiſceri. Ob vitandā igitur talem infamiaꝫaſſenſit operi nephario: de quo tamen tantā diſplicentiam habuit: ꝙ propter hoc coram conſanguineis ſuis ſe occidit. Non excuſatur a peccatoadulterij: qꝛ potius debet quis oīa mala tolerareqͣꝫ malo conſentire. ſ peccati: vt dicit Auguſtinusxxxij. q. v. Ita ne..§. IIII.Quantumᶠ ad tertiampartem prime ⁊ principalis diuiſionis: cū .ſ. volūtas reperitur cum opere exteriori. Sciendum ꝙvoluntas ipſa naturaliter ſemper precedit actuꝫexteriorem: ſicut cauſa precedit ſuum effectum.Eſt enim tanqͣꝫ regina potentiarum ⁊ omnibusalijs hꝫ imperare ẜm doctores. Tempore vero aliquando voluntas eſt ſimul cū opere: aliquandoin diuerſo tempore. Et qn̄ eſt ſimul cum opere exteriori vel īmediate exequitur ipſum pro vno actu meriti vel demeriti computatur. Sed completius ⁊ grauius in ipſo opere exteriori: vt dictumeſt ſupra: puta cum quis volens furari: ſubito q̄rit furtum facere. Uel cum quis volens orare vl̓elemoſynam dare: ponit ſe ad orandū vel dandūelemoſynam. Sed cum voluntas ⁊ opus ſunt indiuerſis tēporibus: medio interuallo: infra quodmens diuertit ad aliud reputant̉: vt duo bona vl̓mala: ẜm Pe. de tarantaſia. Uerbi gratia. Habetquis voluntatem fornicandi vel occidendi ⁊ huiuſmodi: ⁊ dum tale malum deliberat agere: occurrunt ſibi alie voluntates: ⁊ occupationes varie in quibus īmoratur: deinde occurrente ſibiopportunitate: perpetrat illud malum quod voluntas decreuerat .ſ. fornicationis vel homicidijibi ſunt duo peccata mortalia. Primum qn̄ volūtate decreuit illud agere. Secundū quādo illuderpetrauit quod no fuit ſine voluntate iterū deliberante. Unde ⁊ pro vtroqꝫ a deo punitur In iudicio aūt humano punitur tantū ſcd̓m quādo eſtcontra leges vel canones. Et primum probat̉ velex ſe notorium eſt. Dicit enim lex: ꝙ grandis rōſuadet: vt maleficia puniantur. ff. ad. l. acquil. l. itavulneratus. Et vt pena vnius ſit metus multoꝝix. q. iij. ca. Si autem. ⁊. ff. de penis. l. aut damnuꝫ.Nam ſi ea que male vſurpantur omittimus: exceſſus viam alijs aperimus. di. xciij. ca. peruenit.Propagatur enim vitium niſi per correctionem