Titulus. IIII.

inuitam feceris violari: caſtitas mihi duplicabit̉ad coronam. Non enim inquinatur corpus niſide conſenſu mentis. Nam ſi in manu mea thuraponas: ⁊ per manum meam ſacrificia facias: deꝰhoc non attedit. De ſenſibus enim ⁊ voluntatibꝰdeus iudicat. Gratianꝰ. xxxij. q. v. §. i. Similiterſi quis occideretur pro fide īuitus vel ꝓ iuſticia:meritū non haberet. Nec talis eſt capax alicuiusſacramenti. Nā ſi quis oīo īuitus baptizaretur:tentus ſub aqua per violentiam: talis nō reciperet nec effectum nec ſacramentum ipſius baptiſmi. Quantum ad ſecundam partem diſtinctionis: cum .ſ. fit opus ratione omnino neſciēte .ſ. cūquis non habet vſum rationis vt infans: ⁊ adultus furioſus: qui eſt extra vſum rationis: opꝰ qd̓ſit a talibus cum ſit inuoluntarium: qꝛ ſine deliberatione rationis: ſiue in bonum ſiue in maluꝫnon reputatur ad meritum neqꝫ ad demeritum.Nam actus humanus redditur meritorius veldemeritorius: in quantum procedit a libero arbitrio: quod diffinitur eſſe facultas volūtatis ⁊ rationis. In predictis autem ratio deficit. Sed etiāin iudicio eccleſiaſtico vel ciuili tales: non puniūtur. Nam infans ſi proijciendo lapidem occidataliquem hominem. Si non eſt doli capax: nō punitur: nec quo ad deum: nec quo ad mundum: d̓conſecra. di. iiij. paruuli. Et in glo. que eſt ibi extra de delic. pu. ca. ij. Et. ff. de ſic. l. infans. Idē defurioſo dum eſt in furia ⁊ extra ſe. Satis enī ipſofurore punitur. ff. de offi. pre. l. diuus. Et. xv. q. i.ex merito. §. ſed obijcitur. Uerum eſt tamē: ꝙ furioſo a furia reuerſo: poteſt penitentia imponi adcautelam: vt ea. cauſa ⁊ queſti. c. Si quis. Et licetaliqui dicant: ꝙ cum quis ex culpa ſua incidit infuriam: amentiam: vel ebrietatē ea que facit mala extra vſum rationis conſtitutus: imputatur eiex eo qꝛ fuit in cauſa. Uerior tamen opinio eſt: ꝙnon imputantur que facit in tali ſtatu. Sed culpa precedens aggrauatur ex malis que ſequunt̉Notandum tamen ꝙ adultus amens vel freneticus effectus: ſi anteqͣꝫ incurreret taleꝫˡ amentiāhabuit propoſitum ⁊ voluntatem ſuſcipiendi ſacramenta: ⁊ declarauit ipſam voluntatem: nō debent ſibi denegari. Et quantūcūqꝫ etiam contradicit in amentia poſitus: recipiet effectum ſacramentorum: ſi in ſtatu gratie intrauit freneſim vl̓amentiam ⁊ ſic opus ſine voluntate actuali eritmeritorium ex voluntate tn̄ precedēti. ¶ Inſuꝑeſt notandum ꝙ opus baptiſmi valet ad ſalutem⁊ premium pueris ⁊ adultis carentibus vſu rationis: cum tamen deſit in eis voluntas ad ipſuꝫopus. Sed hoc ſpeciali munere venit: Sicut ⁊paruulis innocentibus opus martyrij ſuſceptūſine voluntate: ex gratia chriſti fuit eis ad premium eſſentiale glorie ⁊ accidentale aureole. Regulariter autem vt dicit Aug. Omnis qui ſue voluntatis eſt arbiter conſtitutus: non poteſt nouaꝫinchoare vitam: niſi peniteat eum veteris vite. d̓

pe. di. i. Tres actiones. Quantū ad tertiam partem: quando .ſ. ſit opus exterius voluntate tepeſcente .i. opus ipſum eligente: ſed non in quanmeritorium vel demeritorium eſt intendēte: qcontingere poteſt in bonis ⁊ in malis actibꝰ: quādoqꝫ ex ignorantia quandoqꝫ ex certa ſcientiEt in his quidem que ſunt de genere maloripoteſt eſſe duplex ignorantia .ſ. iuris ⁊ facti. Et ſiadeſt ignorantia iuris diuini vel naturalis: vl̓ eorum que ſcire tenetur ẜm ſtatum ſuum: opꝰ malum factum ex tali ignorantia ⁊ per conſequensſine voluntate: in quantum opus ipſum eſt malūnon excuſat a toto ⁊ ſi a tanto. Et in his verificatur illud apoſtoli. Ignorans ignorabitur: ⁊ d̓ hoi. q. iiij. §. vltimo. Exempla ſume in Paulo: quperſequebatur eccleſiam dei: arbitrans exindeobſequium ſe preſtare deo. Sed vt ipſe dic̄ ignorans fecit: nec propter hoc ſe excuſat: ſed accuſade peccato. Similiter ⁊ filie loth cum inebriauerunt patrem vt ex eo conciperent: qͣꝫuis putauerunt ſibi licere: credentes totum mundum ſubmerſum: ſicut ⁊ ſodoma non excuſatur a peccato inceſtus propter ignorātiam illam: ſꝫ fuit ignorantia iuris naturalis. xv. q. i. Inebriauerūt. Sꝫmiliter ordinatus in ſacris ſi dimitteret officiuꝫex eo ꝙ neſcit ſe ad hoc obligatum precepto eccleſie: vt patet extra de cele. miſ. dolentes. non excuſatur a mortali: qͣꝫuis non intendat neqꝫ velit illāomiſſionem officij in quantum peccatum: īmoſciret non omitteret. Sed qꝛ negligens eſt voltas ad inquirendum que ſcire debet: ideo ei imputatur ad peccatum: vt habetur diſtin. xxxvij. §.vltimo. ¶ Quantum autem ad ignorantiaꝫ fanotanda eſt diſtinctio decretiſtarum que pondiſt. l. c. de his. ⁊ extra de homici. ſicut dignū. Uidelicet ꝙ aūt quis in facto quod agit dat operrei illicite: aut licite. Et ſi dat operam rei illiciputa qꝛ ſolaciatur aliquo ludo periculoſo: vndeſequitur mors vel mutilatio quāuis illud malinon velit: tamen qꝛ voluit illum ludum: vndeſecutum eſt: ei imputatur: ⁊ quo ad peccatum: ⁊ q̄ad irregularitatem: ⁊ quo ad penam iudicialem.Similiter ſi cecus ſagittam vel lapidem iacereei imputaretur: qꝛ dat operam rei illicite. īlamech quando ſagitta occidit chaīm exiſſeum feram ſilueſtrem non hominem: quia cecuserat. Sed a puero quem ſecum ducebat vt feraiudicatus fuit: non excuſatur a peccato. Idē pōtdici de minori doli capaci: quāuis etatis nō perfecte ⁊ dante operam rei illicite: quod dictum eſtde maiori ⁊ adulto: vt extra de delic. pu. ca. vl.¶ Si vero dat operam rei licite: tunc aut adhibuit debitam diligentiam: aut non. Et ſi non adhibuit debitam diligentiam: nō excuſatur a peccato: licet malum ſequens ſit contra eius voluntatem: puta ſi quis proijciat tegulas de tecto adipſum reparandam: ⁊ non ponat aliquod ſignū:ante domum: nec dicit aliquid cū proijcit: ⁊ ſic cū