Titulus. IIII.

pro facto. Uerbi gratia Habeo voluntatempreſtandi cautionē pro poſſeſſione mea recuperanda: ⁊ procedo ad actum exteriorē hoc modoNam modo compareo coram iudice ⁊ aduerſario ⁊ dico. Domine bene vellem preſtare cautionem: ſed in veritate non poſſum: quoniam pauꝑſum: ⁊ propter paupertatem non inuenio: qui ꝓme intercedat. Certe in iſto caſu iſta voluntas haberetur pro facto ad recuperandam poſſeſſionē:dummodo preſtem iuratoriam cautionem: extrade eo qui mit. in poſ. ca. i. Et extra de ſolū. Odoardus. Nam inanis eſt actio quam inopia debitoris excludit. ff. de arbi. l. nam is. Fallit tamē hocin vſufructuario qui debet preſtare cautionē devtendo ⁊ fruendo arbitrio boni viri: ⁊ finito vſufructu de reſtituendo. Nam ſi propter paupertatem vel aliud non poteſt fideiuſſorem preſtare:non ſufficiet iuratoria cautio ⁊ ſic nō habebiturvoluntas pro facto: vt notat Aco. C. de vſufruc. l.vſufructuarius. ¶ Si aūt illa impoſſibilitas cōtingit propter defectum iudicis vel aduerſarij: ⁊tunc iterum ſubdiſtinguendum: qꝛ aūt hoc eſt ꝓpter factum ipſorum: puta quia dum vellem preſtare cautionem: ſtetit per iudicem vel aduerſarium quo minus preſtarem: qꝛ ipſi noluerunt recipere: dum offerrem ⁊ ipſam preſtare vellem. Ettunc voluntas habetur pro facto: quantū ad poſſeſſionem recuperandā. Aut impotentia contingit propter abſentiam iudicis vl̓ aduerſarij: quominus predictam cautionem preſtaret. Et tuncvoluntas non habetur pro facto: niſi ego iſtā cautionem preſtem coram publicis ⁊ honeſtis perſonis: vt extra. de offi. or. paſtoralis. Si auteꝫ impopotentia contingit propter caſum fortuitum: tūcſi caſus contingat in iudicijs voluntas habeturpro facto quantum ad euitationem pene: vt appareat exemplum de eo qui certa die debebat in iudicio comparere ſub pena: ⁊ dum veniret ſuꝑuenerit tempeſtas vel pos fluminis eſt fractus: velflumen creuit ꝙ trāſire nō pōt: certe iſte caſus illum excuſat a pena. ff. Si quis cau. l. ij. Item ſi cōtingat caſus fortuitus in contractibus idē videt̉dicendum: vt. ff. ad. l. ro. de iactu. l. fi. Conſueuit tamen ſubdiſtingui in contractu locationis: an caſus ſuperueniat in perſona locatoris: an in perſona conducentis tantum: aut ī re locata: vt illa materia ſatis declaratur. ff. de var. ⁊ extraor. co. l. i.In contractibus etiam cōſueuit diſtingui: an caſus contingat in perſona debentis: vel eius cuidebetur: ⁊ an̄ debeatur quātitas vel ſpecies: ⁊ anmora interceſſerit vel ne. ¶ Si etiam contingatcaſus in vltimis voluntatibus voluntas habet̉pro facto vt appareat de illo qui reliquit libertatem ſeruo ſuo: ſi decem daret heredi: ⁊ cū iſte portaret pecuniam incidit in latrones vel in hoſtes:⁊ pecuniam amiſit ita ꝙ in termino ipſe non potuit heredi dare. Certe ille actus īperfectus propter impotentiam ex caſu fortuito habetur pro fa

cto: quantum ad libertatem conſequendam. Etde caſibus contingentibus circa vltimas voluntates pleniſſime notatur per Azo. C. de inſtitu. 2ſubſti. ſub con. fac. l. i. ¶ Si autem contingat impotentia propter factū prorſus extranei: tunc voluntas non habetur pro facto. Uerbi gratia. Reus debebat ſiſtere in iudicio certa die ⁊ ſub certapena: dum aūt veniret ad iudicium quidam extraneus vir retinuit eum ⁊ ſic non ſtetit in iudicio illa die: talis non excuſatur a pena: ſed datur actio contra impedientem ad intereſſe. ff.Si quis cau. l. ij.Quantuꝫ vero ad ſecidum membrum principale: prime queſtionis: ſelicet an voluntas ſolum habeatur pro opere exteriori in malis? Reſpondetur. Quia aūt loqumur de foro dei: aut in foro eccleſie penitentialiaūt in foro contentioſo ſeu iudiciali. ¶ Primo exgo .ſ. quantum ad deum diſtinguendū. Quia auvolūtas ē deliberata aut nō deliberata circa milum. Si indeliberata: ita .ſ. ꝙ non accedat aſſenſus rationis: tunc clare eſt ꝙ voluntas non habetur pro opere: etiam ſi illud opus ſuper quo īſuigit voluntas ſit mortale. Unde Grego. de peNequaqͣꝫ mentem cogitatio immunda macum pulſat .ſ. inclinationem voluntatis: ſed cumhanc per delectationem ſuperat .ſ. per conſenſuꝫrationis. Si vero voluntas eſt deliberata cuopus malum: ſiue in preterito: vt puta quia vi⁊ contētatur ſe cōmiſiſſe aliquod criminale. Sue in futurum vt cum vult ſeu intendit petrare in futurum aliquod malum: vel in pti cum proponit maluꝫ operari. In omnibivoluntas habetur pro facto quantum ad guitatem peccati in generali non in ſpeciali:eſt ꝙ ita meretur penam eternam ex volundeliberata ad opus mortale: quanuis effectusnon ſequatur: ſicut ſi ſequatur actus exterior.Non tamen tantam penam meretur in inferpropter voluntatem ſolam: quantam ſi addapus: quia communiter actus exterior pecadauget ipſam inordinationem voluntatis. Etſic intelligitur illud. Clementis. de pe. diſt. i. Homicidiorum tria genera beatus Petrus eſſe dicebat: ⁊ eorum penam fore parilem .ſ. odiendetrahentis ⁊ actu occidentis. Illa enim partas pene odientis: ⁊ ſic voluntatem habentimortem exoſi ⁊ pena actu occidentis intellide ſunt ſecundum eoualitatem propoctiōisẜm equalitatem eiuſdem quantitatis .i. ꝙ vterqꝫdamnabitur. Facilius etiaꝫ quis reſurgit a peccato voluntatis ꝯſentientis ſiue in morlectationem: ſiue in actum exteriorem: non tamēexequēdo: qͣꝫ cum procedit ad opus exterius. xiad hoc facit quod dicit Piero. xxxij. q. ij. Sicufemina. Ubi ait. Senſus ex ratione conceptu.i. conſenſus in malum: niſi in opera proruperit