Capitulum. XIIII.
genere: ſed non quantum ad quantitatē premijvel quantitatem euaſionis pene tēporalis debete pro peccatis. Et hoc vel ex opere operante: vtin illis operibus: que habent in ipſo actu delectationem prouocantem: tunc enim operatio additad bonam voluntatem quantum ad premium eſſentiale: aliquando ad accidentale ſecundū tho.in. iiij. diſ. xvij. Uel ex opere operato .i. ex ſumptione ſacramenti. Uerbi gratia. Siquis vult recipere baptiſmum vel cōfeſſionem ſeu euchariſtiam⁊ non poteſt: qꝛ deficit vel miniſter vel ſacramentum vel aptitudo illius ad hoc: vtiqꝫ talis ⁊ prenium meretur eternum ex illa voluntate ſi ē gratia informata: ⁊ euadit penas eternas. Sed nonita euadet penas purgatorias: nec tātum premicommuniter conſequitur: ſicut ſi ſecutum eſſetopus .i. ſuſcipiendo ſacramenta. Aliud exemplū.Uult quis ſummo deſiderio ſuſtinere martyriū:ſicut beatus dominicus vt ceruus ad aque fluuium. Zalis ex illa voluntate premium recipit: vtdicit Cyprianus in auctoritate ſuperius allegataEt quantum ad eſſentiale premium tantum recipere poteſt: quantum ſi actu reciperet martyriuꝫdummodo equalis eſſet feruor ⁊ affectus non ſuſtinendo martyrium ſicut ſuſtinendo. Secus ſiminor eſt: ar. d̓ pe. di. ij. Si quis vult. Non tamērecipit illud premium accidentale: quod dicituraureola martyrij. Unde ⁊ Iohā. in glo. de pe. di. i.dicit. ꝙ iſtud dictum votum pro opere computatur: habet exceptionem in operibus priuilegiatisquibus debetur aureola. Aliud exempluꝫ. Uultquis ire ad eccleſiam vbi eſt indulgentia: non vadit quia nullo modo poteſt: talis vtiqꝫ ⁊ ſi meritūhabet aliquod de bona voluntate: non tamen indulgentiam conſequitur non eundo. ¶ Quandovero habetur reſpectus ad eccleſiam. Cum queritur vtrum voluntas habeatur pro facto. Reſpondetur ꝙ ſiue proceſſit ad actum exterioremimperfectum quod plus eſt. Siue ſtetit in cōfinīEulbus cogitationis quod minus eſt: non habeturtalis voluntas quo ad eccleſiam pro opere: vt appareat de eo qui erat excōicatus ⁊ voluit reconciliari eccleſie: ⁊ per eum non ſtetit quo minus reconciliaretur: ⁊ de hoc apparent indicia manifeſta ꝙ voluit reconciliari eccleſie: ſēd non potuit:⁊ mortuus eſt talis: ſi mortē preuentus abſolutionis beneficium non habuit: apud eccleſiam nonhabetur abſolutus: quanuis ſit ſecus apud deū:Et ratio eſt: quia eccleſia opinionem hominuꝫ ſequitur in iudicando: precipue in foro cōtentioſoque ſepe fallitur: ſed ipſe deus ſemper innititurveritati: ⁊ ideo nec fallit nec fallitur: extra de ſenexco. A nobis. Unde tali negabitur eccleſiaſticaſepultura: nec fiet ſolēnis oratio pro eo niſi fueritpoſt mortem abſolutus ab excōicatione: quod fieri debet: ſi in vita queſiuit abſolutionem. Aliterautem agendum eſt in ſacramento confeſſionis:Nam ſiꝗs vult confiteri quod oſtendit per ſigna
petens ſacerdotem: ⁊ poſtea mutus efficiatur: nōdebet tali denegari eūchariſtia ⁊ alia eccl̓ie ſuffragia: dūmodo conſtet eccleſie ſeu ſacerdoti de voluntate illius: quātūcunqꝫ leuiter etiam per vnūteſtem vel per ſigna ipſius infirmi. Ratio diuerſitatis in huiuſmodi eſſe poteſt: qꝛ primum pertinet ad forum contentioſum: vbi requirūtur probationes ſufficientes. Secundum pertinet ad forum penitentiale: vbi non requiruntur tales ꝓbationes. Si autem agatur de actibus iudicialibus ſiue de his que inter homines ꝯtinue agtantur ⁊ frequentantur. Cum queritur vtruꝫ voluntas habeatur pro facto. Reſpondetur ꝙ ſiuede preterito ſiue de preſēti ſiue de futuro agaturcum voluntas ſtat in confinibus cogitationis: innullo procedens ab extra: nunqͣꝫ habetur illa voluntas pro facto. Uerbi gratiā. Miſſus erat aduerſarius meus in poſſeſſione rei mee ex primodecreto: poteram infra annum recuperare poſſeſſionem ipſam: preſtando cautionem de parendoiuri ⁊ habui voluntatem in corde preſtandi dictācautionem ⁊ faciendi alia neceſſaria: ſed non proceſſi ad actum exteriorem. Certe volūtas iſta nōhabetur pro facto: vt poſtea poſſim recuꝑare poſſeſſionem: extra de eo qui mit. in poſ. ca. i. Si aūtvoluntas proceſſit ad actum aliquem: tunc ſubdiſtīguēdum: qꝛ aūt actus ille fuit perfectus autimperfectus: ⁊ ſi fuit perfectus: tunc clarum eſt ⁊d̓ hoc nemo dubitat: extra vt lit. nō ꝯteſ. quoniā.Sed ſi actus ille fuit imperfectus tunc ſubdiſtinguēdum: quia aut fuit imperfectꝰ propter voluntatem: aut propter impotentiam. Et ſi fuit imperfectus propter voluntatem: tunc illa voluntas intali actu imperfecto non habetur pro facto. Uerbi gratia. Habeo in corde voluntatem preſtandicautionem pro recuperanda poſſeſſione mea: ⁊ illam voluntatem produco ad actum exteriorem:ſed imperfectū: hoc videlicet modo. Uado coraꝫiudice ⁊ aduerſario meo ⁊ dico. volo recuperarepoſſeſſionē meā duco mecum fideuiſſorem: ⁊ offero ſatiſdationeꝫ de iudicio ſiſti: ⁊ nihil aliud facio. Certe iſte actus imperfectus fuit: qꝛ nō ſolūdebeo offerre: ſed etiam preſtare. Nam ſola oblatio fideiuſſoris nō ſufficit: quod quidem locū hꝫin his in quibus cadere poteſt depoſitio: vt ī hisque conſiſtunt in probando. Sed in his in ꝗbusnon cadit depoſitio: vt in his que conſiſtunt in faciendo: ſufficit ſola oblatio faciendi ſeu proteſtatio: vt apparet in appellatiōe: in qua ſufficit ſi meofferam probare coram iudice cauſe principalis.Et ꝙ proteſtatio ſufficiat probatur eo. ti. ca. fina.Si autem fuit actus imperfectus propter impotentiam: tunc ſubdiſtingue. Quia aūt illa imperfectio contingit propter defectum proprium: autpropter defectum iudicis vel aduerſarij: aut propter caſum fortuitum: aut propter factum prorſus extranei. Si propter defectum proprium:cui non poteſt prouidere tunc voluntas habetur