Titulus. IIII.

cum eſſet ſenex deprauatuꝫ eſt cor cius: vt ſequeretur deos alienos. Quanto enim quis cadit abaltiori ſtatu virtutis: non cito inde reſurgens: tāto grauius ruit in omnia mala. Tertio iram dei īcurrit ꝓuer. 13. Abhominabile coraꝫ deo cor preuum. ¶ De ſeptīo corde .ſ. indurato: quod fit perobſtinationem dicit dominus Exodi. vij. Ego indurabo corpharaonis. Ubi ſciendum ſecundūtho. prima parte ſūme: ꝙ obduratio duo importat .ſ. ſubtractionē gratie: que non eſt culpa: ſꝫ pena ⁊ hec eſt a deo ſicut ⁊ omnis pena quaꝫ nō niſiiuſte infert. Nec enim alicui ſubtrahit gratiam:niſi hoc ille a quo aufertur mereatur per culpā.Et ſecundū hoc deus indurat: ſecundū illud adRo. ix. Cui vult: miſeretur: ⁊ quem vult indurat.Aliud quod importat obduratio eſt inheſio culpe .i. firmitas in peccato: ⁊ hoc eſt ab homine ⁊ cupa eſt. Et inducit tria mala. Primo ſemen verbi dei ad fructum non recipit. Unde Luce. viijdicitur. Quod autem cecidit ſupra petram .i. coiuduratum: natum aruit: qꝛ non habebat humorem .ſ. gratie. Secundo cumulū culpe ⁊ pene adauget Ro. ij. Secundum duriciam tuam ⁊ impenitens cor tuum: theſaurięas tibi iram in die tre⁊ cetera .i. congregas tibi penam in iudicio. Tertio beatitudine priuat. Unde in figuram filij iſrahel qui indurauerunt cor ſuum erga dei mandata: vt non facerent ea: omnes qui numerati ſuntin egreſſu de egypto ſexaginta centena milia omnes priuati ſunt terra promiſſionis: que ſignatvitam eternam: vt nullus intraret niſi caleph: ⁊Ioſue: propter quod pͣs. admonet cauere talemobdurationem ne incurramus in illud malum⁊ damnum dicens. Nolite obdurare corda veſtra ⁊ cetera.De voluntate ⁊ opere exteriori: quomodo ſe habent ad inuicem in merito. ¶Capitulum. xiiij.Ota circa uoluntaIntem ⁊ opus exterius: quātum ad meritum ⁊ demeritum: ⁊ quantum ad forum iudiciale: fieri poteſt talis diſtinctio. Aut enīvoluntas circa aliquod agendum habetur ſineopere exteriori. Aut opus exteriꝰ exercetur ſinevoluntate interiori. Aut volūtas adeſt immediate operi exteriori ſequente.Quantum ad primumnotat materiam talem valde diffuſe archidiaconus ſuper. c. Qui bona. xvij. q. i. cuius verba abbreuiabo ob prolixitatem vitandam: aliquandomutabo ſequendo ſententiam theologorum adpleniorem declarationem. Ex quibuſdam auctoritatibus videtur: ꝙ voluntas ſine opere tantuꝫvaleat in malo ⁊ bono: quātum voluntas cū opere. Dicit enim Augꝰ. Uotum .i. voluntas ꝓ opere

reputatur. xij. q. i. §. Si ergo. Item CyprianusNunquid chaim cum domino munus offerretperemerat fratrem: ſed tamen fratricidium meite conceptum .i. voluntate deus prouidus antedamnauit. Ita ⁊ in dei ſeruis: apud quos cogitatur ⁊ martyrium mente concipitur. animus .i. voluntas ad bonuꝫ deditus deo iudice coronatiude pe. diſt. i. Et Hiero. Licet gladio non occidasvoluntate tamen interficis: diſ. ea. c. Omnis iniquitas. Ad idem facit. c. Si cui. ⁊. c. ſi forte mulier. Et plura alia. c. in dicta diſtinctiōe. ¶ Prohuius igitur declaratione ſecundum archidia.ſtinguendum. Quia aut loquimur de voluntatein opere bono. Aut de voluntate in opere malo.Si primo modo id eſt de voluntate affectante facere opus bonum: ſed non exequente: iteruꝫ ſubdiſtinguendum. Quia aut habetur reſpectus acdeum: aut ad eccleſiam ſiue ad ius. Et ſi habeat̉reſpectus ad deum: quantum quidem ad tēpuspreteritum vel futurum: vtiqꝫ non habetur voluntas pro opere. Nam ſi volo me ieiunaſſe elemoſynas feciſſe ⁊ alia huiuſmodi bona: talis volūtas in conſpectu dei .i. quo ad meritum: non habetur pro opere: id eſt non remuneratur: ſicufactum fuiſſet opus: que tamen proprius dicvelleitas qͣꝫ voluntas. De futuro etiaꝫ ſi volopropono hinc ad menſem ieiunare: dare elemonam ⁊ huiuſmodi: hoc non habetur pro opereuis tale propoſitum ⁊ voluntas ſit meritoriatamen tantum ſicut cum opere ſubſecuto: quopropoſitum boni dimitti poteſt: licet non ſine peccato. Unde Gregorius ſuper Ezech. Qui bonaagunt ⁊ meliora agere proponunt: ſi ea non agūtlicet in bonis prioribus perſeuerent: in conſpectu tamen domini ceciderunt .ſ. venialiter.mortaliter: ſecundum qualitateꝫ propoſiti qudimittunt: puta alicuius voti vel neceſſarij ad ſalutem: vel alicuius rei non neceſſarie: vt alicideuotionīs fiende. Si autem loquimur de ꝑſenti iterum ſubdiſtinguitur. Quia aut illa volūtas poteſt impleri in bono opere: ⁊ non impleturex negligentia vel alia cauſa: vt verbi gratia. Habeo voluntatem faciendi elemoſynaꝫ ⁊ bene pſum ſed cupiditas me tenet vel negligentia. H.beo voluntatem orandi: ſed me piget: ⁊ talis voluntas non habetur pro opere: nec eſt efficaxvoluntas cum non ſequeretur effectusEtad hoc facit quod dicit Ambroſius diſtin. lxxxviNon ſatis eſt bene velle: ſed etiam bene facere .i.non ſufficit bona voluntas ſine opere: cum adēfacultas. Et ſic intelligitur illud prouerb. xiij.Uult ⁊ non vult piger. Uult eniꝫ quodammodoleui voluntate: ſed non vult voluntate efficaciipſam operando. Aut quis habet voluntatemad opus ⁊ preciſe dimittit: quia exequi nullo modo poteſt: ⁊ tunc quantum ad gloriaconſequendam: ⁊ quantum ad penam eternaeuadendam voluntas pro opere reputatur in