Capitulum. XII.

vt a principio intendit in finem: tūc eſt rectus: qn̄aūt ab hac rectitudine obliquatur: dicitur eē peccatum: ⁊ ſic peccatum proprie cōſiſtit in actu quiagitur propter finem aliquem: cum non habet d̓bitum ordinem ad illum finem. Sicut auteꝫ malum in plus ſe habet qͣꝫ peccatum: ita peccatuꝫ inlus qͣꝫ culpa. Ex hoc enim dicitur actus culpabilis vel laudabilis ex hoc ꝙ imputatur agēti. Nihil eſt enim aliud laudari vel culpari: qͣꝫ imputare alicui maliciam vel bonitatem ſui actus. Tūcautem actus imputatur agenti: quando eſt in poteſtate ipſius: ita ꝙ habet dominium ſui actus.Hoc aūt eſt in omnibus actibus volūtarijs. Un̄ſequitur ꝙ bonum ⁊ malum ſoluꝫ in actibus voluntarijs conſtituit rationem laudis ⁊ culpe: in ꝗbus idem eſt malum peccatum ⁊ culpa. Y. Meritoria autem dicitur actio vel demeritoria per reſpectum ad retributionem: que ſit ſecundum iuſticiaꝫ. Retributio autem ſit alicui ſecundum iuſticiaꝫ ex eo ꝙ agit in profectum vel nocumentūalterius. Unuſquiſqꝫ autē in aliqua ſociētate viuens eſt quodāmodo pars ⁊ membrum totius ſocietatis. Quicūqꝫ ergo aliquid agit in bonū velmalū alicuius de ſocietate exiſtentis: hoc redundat in totam ſocietatem. Sicut qui ledit manuꝫper conſequens ledit corpus totū cuius eſt manus. Quando ergo quis agit in bonum vel malūalicuiꝰ de ſocietate aliqua. debetur ei retributiopremij vel pene. primo ab illa perſona quam innuit vel leſit: deinde a toto collegio. Si autē agitin bonum vel malum totius collegij. Debetur etretributio primo a toto collegio premij vel pene:exindea ſingulis de collegio. Et cum agit in bonum vel malum proprium: etiam eī debetur premiū vel pena: qꝛ ipſe etiā pars eſt collegij: ⁊ ſic iuuit vel nocuit. Habet ergo actus humanꝰ rōemculpe vel laudis ſcd̓m ꝙ eſt in ptāte noſtra. Rectitudinis aūt vel pctm̄ ſcd̓m ordinē ad finem.Meriti vel demeriti ſcd̓m retributionē iuſticie:Et qꝛ actus hōis hꝫ rōnem meriti vel demeriti:ſecundū ꝙ ordinatur ad alterū: vel ratione communitatis ſeu cōmunis. Utroqꝫ aūt modo actusnoſtri boni vel mali habent rōnem meriti vel demeriti apud deum. Ratione quidem ipſius deiin quantū eſt vltimus finis hominis. Eſt auteꝫ d̓bitum vt ad finem vltimum omnes actus referātur. Unde qui facit actum malum nō referibilēin deum: non ſeruat honorē dei: qui ei vt vltimoſini debetur. Ex parte vero totius cōmunitatisvniuerſi: qꝛ in qualibet cōmunitate ille qui regitcōmunitatem preciꝑue habet curam boni cōmunis: vnde ad deum pertinet retribuere pro his q̄bene vel male fiunt in cōmunitate. Eſt aūt deusgubernator ⁊ rector totius vni uerſi ⁊ ſpecialitercreaturaꝝ rationabiliū. Et ſic patet ꝙ actus humani habent rōnem meriti vel demeriti: per cōparationē ad deum. Alioquin ſequeretur ꝙ deꝰnon haberet curam de actibus humanis. Unde

Eccle. vl. Omnia que fiunt adducet dn̄s in iudicium ſtue bonum ſiue malum. b. Tho. pͥma ſcd̓e.q. xxi. De merito aqud deuꝫ quod procedit exvoluntate: preſuppoſita tamen prius gratia. Nota ẜm Durand̓: ordinis minorum in ſūma ſua: ꝙpeccatum omne cōſiſtit in voluntate ſicut effectꝰin cauſa: quia volūtas ē cauſa oīs peccati. UndeAug. Peccatum eſt adeo voluntarium: ꝙ nullomodo eſt malum niſi ſit voluntarium. xv. q. i. noneſt. Ita meritum omne a voluntate procedit quātum eſt ex parte noſtra. Un̄ d̓ pe. di. i. Uolūtas remunerat̉ n opꝰ .i. redolꝫ opꝰ meritorium ⁊ remunerabile. Nihil enī poteſt eſſe meritoriū niſi illd̓quod ſit propter deum actualiter vel habitualit̓.Non enim requiritur ſemper actualis relatio indeum ſed ſufficit habitualis cum aliqua actuali.Nā qn̄ voluntas fertur ſuper vnam actionē: tūcſufficit intentio actualis in principio operis. Utvult peregrinari pro deo ſufficit ꝙ in primo exitu habeat actualem intentōem. Qn̄ autem volūtas fertur ſuper plures actōes ſe conſequentes:vt ꝗ proponit omni die dare centū: ſic ſufficit actualis intentio in prima actiōe. Unde religioſi ꝗex charitate vouerunt regulam: merētur ī omniopere quod ſpectat ad regulam rōe prime intentionis niſi forte contraria intentō ſuperueniret.In alijs autē que non ſpectant ad regulam: nonſufficit illa intentio reſpectu regule: ſed requiritur actualis..§. VII.De modis variis merendi. Nota ẜm Puran. ordi. mino. ī ſūma. Ꝙ dupliciter dicitur aliꝗd meritorium. Uno mō rōneoperis: puta qn̄ opus de ſe eſt ordinabile ad finēvltimū: vt opus quod eſt de genere bonorū ſicutelemoſyna. ieiunium oratio ⁊ huiuſmodi. Secūdo modo dicitur meritorium aliquid rōne oꝑantis: qn̄ .ſ. opus de ſe eſt ordinabile ad finem creatum cū tn̄ charitate operantis ordinat̉ ad vltimūfinem ⁊ ſic opera indiſferentia poſſūt eē meritoria. Unde apl̓s. Siue manducatis ſiueꝭ bibitis ſine aliquid aliud faciatis: oīa in gloriā dei facite.Quantū ad primū modū. Ꝙ oē meritum ꝯſiſtit aut ī agēdo aut omittēdo ſeu vitādo: aut in patiēdo. Si in agendo tunc duplicit̓. Quia aūt actōeſt interior: aut exterior. Si interior ſic precipuecontingit mereri ſeptē modis. Primo ex conſideratōe perpetrati criminis dū illud deteſtaturᶠ dolendo: tuuc enim non ſolū purgat̉ peccatū ſed ētmeretur: duꝫ hoc agit in ſtatu gratie. Iuxta illudp̄s. Secūdum multitudinē doloꝝ meoꝝ .ſ. de peccatis in corde meo: conſolatōes tue .ſ. meritoꝝ letificauerunt animam meam. Secūdo ex cōſideratione pro merito penalitatis: dum per eā roboratur ad ſatiſfactōem. Iuxta illud p̄s. Qm̄ ego inflagella paratus ſum: ⁊ dolor meꝰ ī ꝯſpectu meoſemper. Et pro quia. Tertio ex conſideratiōe proprie fragilitatis: dum per eam humiliat̉. p̄s. Pu