Titulus. IIII.

que eſt ex debita materia: ⁊ circūſtantijs depēdetex rōne ⁊ ex hac dependet bonitas voluntatis: ſꝫꝙ in ipſam fertur. Eſt autē ꝯſiderandū ꝙ ad hocꝙ aliquid ſit malum ſufficit vnus defectus: ad hͦaūt vt aliquid ſit fimpliciter bonum non ſufficitvnum ſingulare bonū: ſed reꝗritur ītegritas voluntatis. Si ergo voluntas eſt bona ⁊ ex proprioobiecto: ⁊ ex fine: cōſequens eſt actum exterioreꝫinde ſequentem eſſe bonum. Si aūt deficit alteꝝeorum: erit actus malus. Quando igitur diciturMath. vij. Arbor bona nō pōt fructus malos facere: vbi arbor bona ſignificat bonā voluntatem:intelligendum eſt voluntatem eſſe bonā ex actuvolito bono ⁊ fine debito. Peccat enim quis ⁊ qn̄vult malum actum: ⁊ etiā qn̄ vult malum finem.Et qn̄ actus exterior dicitur bonus vel malus ſolum ex ordine ad finē: tunc eſt oīno eadē bonitasvel malicia actus voluntatis: q̄ per ſe reſpicit finē⁊ actus exterioris q̄ reſpicit finē mediāte actu voluntatis. Qn̄ aūt actus exterior hꝫ bonitateꝫ velmaliciam ſecundum ſe. .i. ſecundum materiam incircunſtantias: tunc bonitas actus exterioris eſtvna ⁊ bonitas voluntatis que eſt ex fine eſt alia:ita tamen ꝙ bonitas finis ex volūtate redundatin actum exteriorem: ⁊ bonitas materie circūſtantiarum redundat in actum voluntatis. Quāuisenim actus īterior ⁊ exterior ſint diuerſi in genere nature: tamen ex eis ſic diuerſis conſtituiturvnum in genere moris. Tho. prima ſecūde. q. xx.Quomodo actus exterior addit ad bonitateꝫvel maliciam actus interioris vel non. Sciendūigitur ꝙ bonitas vel malitia actus exterioris pōtconſiderari dupliciter. Uidelicet ex fine intento:⁊ ex materia ⁊ circunſtantijs. Et quantum ad primum ideſt ex voluntate finis: tūc actus exteriornihil addit ad bonitatem vel maliciam: niſi cōtinqͣꝫ ſolum per interiorem. Quod poteſt contingeretripliciter. Primo modo ſecundum numerū: pita cum quis vultaliquid facere bono fine vl̓ malo: ⁊ tunc id non facit: poſtmodum autem vult ⁊facit: Et ſic ibi duplicatur actus voluntatis. Und̓ibiⁱ duplex bonum eſt vel duplex malum. Secundo modo quantum ad extenſionem: puta cū ꝗsvult aliquid facere bono fine vel malo: ⁊ propteraliquod impedimentum deſiſtat. Alius auteꝫ cōtineat motum voluntatis: quouſqꝫ perficiat opꝰ:manifeſtum eſt ꝙ huiuſmodi voluntas eſt diuturnior in bono vel in malo: ⁊ ſic melior vel potior.Tertio modo ſecundum intentionem. Sunt eniꝫquidam actus exteriores qui in quantum ſuntdelectabiles vel penoſi: nati ſunt intendere volūtatem vel remittere. Conſtat enim ꝙ quanto vluntas intentius tendit in malum vel ī bonuꝫ:to eſt peior vel melior. Quantum ad ſecundū.i. loquendo de ipſo actu exteriori ſecundum materiam ⁊ circunſtantias. Sic comparatur ad vo-

luntatem: vt terminus ⁊ finis. Et hoc modo additad bonitatem vel maliciam voluntatis: qꝛ omnisinclinatio vel motus perficitur in eo ꝙ conſequitur finem vel attingit terminum. Unde non eſt ꝑfecta voluntas: niſi ſit talis que data opportuni.tate operetur. Si vero poſſibilitas deſit: voluntate exiſtente perfecta vt operetur: ſi poſſet defectuſperfectionis que eſt ex actu exteriori eſt ſimpliciter inuoluntarium. Inuoluntarium autem ſinon meretur premium vel penam in operandobonum aūt malum: ita aliquid non tollit de penevel premio: ſi homo inuoluntarie ſimpliciter defictat ad faciendum bonum vel malum hec. b. tho.prima ſecunde. q. xxi. Euentus autem ſequēs exactu exteriori aliquando addit ad bonitatem vimaliciam: aliquando non addit. Nam ſi euētuseſt precogitatus: manifeſtum eſt ꝙ addit ad bonitatem vel maliciam. Si quis enim cogitans ꝙ eopere ſuo multa mala poſſunt ſequi ⁊ tamen nōdeſiſtit: vtiqꝫ grauius peccat: ⁊ ſic ī bonis actibusmagis meretur. Si autem non ſit precogitatustalis euentus: tunc diſtinguēduꝫ: qꝛ ſi per ſe ⁊ vtī pluribus ſequitur talis euentus ex tali actu: ſiceuentus huiuſmodi addit ad bonitatem vel maliciam actus. Manifeſtum eſt enim actū eſſe meliorem ex ſuo genere ex quo poſſunt ſequi plurabona: ⁊ peiorem exquo poſſunt ⁊ ſequi plura mala. Si vero per accidens ⁊ vt in paucioribus: tūceuentus non addit ad maliciam vel bonitatemactus. Non enim datur iudicium de re aliquacundum id quod eſt per accidens: ſed ſolum ſedum id quod eſt per ſe.Actio humana diciturbona vel mala: recta vel peccatum: laudabilis vl̓culpabilis: meritoria vel demeritoriā: ẜm diuerſos reſpectus: ⁊ bonum ⁊ malū in plus ſe habentqͣꝫ rectum vel peccatum. Quelibet enim priuatio boni in quocunqꝫ exiſtat: habet rationem mali. Actio humana in tantum dicitur bona in quātum habet de entitate. Si enim quis agat ſecundum materiam conuenientem rationi ⁊ debitascircunſtantias ⁊ ad bonum finem: erit actio bonaſimpliciter in genere moris: qꝛ habet totam plenitudinem entitatis actionis moralis. Si aliꝗd horum deficiat: erit mala in genere moris: remanebit tamen in bona in genere nature: qꝛ omnistio in quantum actio eſt bona. Sed ⁊ ſi quis abulet claudicando: poterit dici actio illa mala ingenere nature: qꝛ deficit a perfectione ambulationis. Sed qꝛ rectum dicitur cuius medium nondiſcrepat ab extremis. Dicitur actio humana recta quando ipſa actio que eſt quaſi medium nonexijt ab extremis: videlicet ab ordine principij actiui ad finem debitum. In his enim que agūturper voluntatem: regula proxima eſt ratio humana ⁊ regula ſuprema eſt lex eterna. Quando ergoactus humanus procedit ab hac duplici regula