Capitulum. XII.

⁊ tunc ſunt diuerſi actus in genere moris: bonus ⁊ malus propter mutationē intentiōis: licetvnus ſit in genere nature. Sed vnus ⁊ idem actus in genere moris eſt impoſſibile ꝙ ſit bonus⁊ malus: cum ſint contraria. b. Tho. prima ſecunde. q. xx..§. IIII.Bonitas voluntatis humane in actibus ſuis. Primo dependet ex obiecto. .i. ex bono. quod vult. Secundo ex ratione volētis. Tertio ex lege et̓na. Quarto ex hoc ꝙ cōformatur volūtati diuine. ¶ Primum ſic probaturdicit phūs in v. ethicorum: ꝙ iuſticia eſt ẜm quāaliqui volunt iuſta. Et eadē ratione: virtus ē ẜmquam aliqui volunt bona. Sed bona voluntaseſt que eſt ẜm virtutem. Unde ſequitur ꝙ bonitas voluntatis ex hoc eſt ꝙ aliquis vult bonum:non quodcūqꝫ ſed conueniens ad appetendumſecundum rationem. Nam ⁊ malus vult bonuꝫnon quidem verum ſed apparens. Sub hoc etiāꝙ quis velit bonum: includitur obſeruatio debitarum circunſtantiaruꝫ. Nam ſi quis vult bonum quando non debet: vel vbi non debet: nonvult vere bonum. Includitur etiam intentio debiti finis. Nam cum volumus aliquid propterintentionem alicuius finis ordo ad illum finemaccipitur vt quedam ratio bonitatis in obiecto .i.in ipſo volito. Ut cum quis vult ieiunare ꝓpterdeum: ipſum ieiunium habet rationem boni: exhoc ipſo ꝙ ſit propter deum. ¶ Secundo dependet humane voluntatis bonitas ex ratione. Exeo videlicet ꝙ obiectum voluntatis proponiturei per rationem. Ad bonum intellectum eſt bonūvoluntatis proportionatū ei. Bonuꝫ ſenſibile vl̓imaginatum non eſt proportionatum ei: ſed appetitui ſenſitiuo: quia voluntas poteſt tendere ī bonum vniuerſale quod ratio apprehendit. Appetitus autem ſenſitiuus non tendit niſi in bonumparticulare quod apprehendit vis ſenſitiua.Tertio dependet bonitas volūtatis ex lege eterna: cum eſt ſecundum eam. Sicut peccatum qd̓eſt contra bonitatem: dicitur eſſe actio contra legem eternam: ſecundum diffinitionem Aug. Incauſis enim ordinatis effectus plus dependet aprima cauſa qͣꝫ a ſecunda: cum ſecunda nō agatniſi virtute prime. Ꝙ autem ratio humana ſit regula voluntatis humane: ex qua bonitas eiusmēſuratur: hoc habet a lege eterna: que eſt ratiodiuina. Unde in p̄ſ. Signatum ē ſuper nos lumēvultus tui domine .i. lumen rationis quod in nobis eſt: quod nobis poteſt oſtendere bona ⁊ regulare voluntatem noſtram: in quantum eſt lumenvultus tui .i. a tuo vultū ſeu lege eterna tua deriliatum. Magis ergo dependet bonitas voluntatis a lege eterna qͣꝫ a ratione humana. Et vbi deficit ratio humana oportet recurrere ad rationēeternam. Que lex eterna licet nobis ſit ignota: ſecundum ꝙ eſt in mente diuina: innoteſcit tamen

nobis per rationem naturalem. que ab ea deriuatur vt propria imago: vel per aliquam reuelationem ſuperadditam. ¶ Quarto depēdet ex cōformitate ad voluntatem diuinam. Unde ſuperillud Math. xxvi. Nō ſicut ego volo ſed ſicut tudicit glo. Hoc dicit quia rectum vult eſſe hoīem⁊ ad deum dirigi ſecundum Aug. Rectitudo ātvoluntatis eſt bonitas eiꝰ. Et ſic patet ꝙ depēdetbonitas volitatis ex conformitate diuine voluntatis. Cum enim bonitas voluntatis ex intentiōefinis: finis autem vltimus volūtatis humane ſitdeus: qui eſt ſummum bonum: ſequitur ꝙ requiratur ad bonitatem voluntatis humane: ꝙ ordinetur ad ſūmum bonuꝫ quod eſt deus: ⁊ ſic oportet ꝙ conformet ſe cum diuina voluntate: formaliter quidem non materialiter .i. in communi nōparticulari. Uolitum enim diuinum .i. quod vl̓tdeus ſecundum rationem cōmuneꝫ quale ſit ſcire poſſumus. Scimus enim ꝙ quicquid vult deus vult ſub ratione honi: ⁊ ideo quicūqꝫ vult aliquid ſub ratione boni habet voluntatem conformem voluntati diuine: quantum ad rationeꝫ voliti: ſed in particulari neſcimus quid deus velit: ⁊quantum ad hoc non tenemur conformare voluntatem noſtram voluntati diuine. In ſtatu aūtglorie omnes videbunt in ſingulis que vult: ⁊ iōnon ſolum formaliter ſed etiam materialiter conformant voluntatem ſuam voluntati diuine Ecōtra malitia voluntatis humane procedit ex obiecto: quando non vult verum bonum: ⁊ ex d̓fecturationis. Et quia eſt contra legem eternam illudvolitum: nec ꝯforme voluntati diuine. hec. b. tho.prima ſecunde. q. xi. arti. ix..§. L.De bonitate et maliciaactuum exterioruꝫ. Bonitas ⁊ malitia propriusreperitur in actu interiori voluntatis: qͣꝫ in actuexteriori. Quod ꝓbatur ex hoc quod dicit Aug.ꝙ voluntas eſt qua peccatur ⁊ recte viuitur. Etſic peccatum vel opus bonum per prius reperit̉in voluntate. Uerum eſt tamen ꝙ ſi cōſidereturbonitas actus exterioris: ſecundum ꝙ eſt in apprehenſione ⁊ ordinatione ratiōis: prior eſt qͣꝫ bonitas actus voluntatis. Actꝰ enim exterior ē obiectuꝫ voluntatis in quantū proponit̉ voluntatia ratione: vt quoddam bonum apprehenſū ⁊ ordinatū per rationem: ⁊ ſic eſt priuſqͣꝫ bonū actusvolūtatis. Sed ſi conſideretur ẜm ꝙ eſt in executione operis: ſeꝗtur bonitatem volūtatis que eſtprincipium eius. Eſt enim effectus voluntatis ⁊ſequitur ipſam. Finis enim eſt prior in intentiōe⁊ poſterior in executione. ¶ Item ſcienduꝫ ꝙ tota malitia vel bonitas actus exterioris non depēdet ex voluntate Nam duplex bonitas. vel maliria poteſt conſiderari in actu exteriori. Una ſcd̓ꝫdebitam materiam ⁊ circūſtantias. Alia ſcd̓m ordinem ad finem. Et illa quidem que eſt ẜm ordinem ad finem tota dependet a voluntate. Illa āt