Capitulum XII.

vt obiecta actionum talium: cum non habent debitam proportionem ad hanc vel illam determinatam actionem non habent rationem boni. Etqꝛ ſimiles habitus ſimiles actus reddunt: vt dicit phūs in. ij. ethicorum. Sicut habitus bonus⁊ malus differunt ſpecie: vt prodigalitas ⁊ liberalitas ita ⁊ actus bonus ⁊ malus differunt ſpecieQuia enim differentie per ſe diuerſificant ſpeciē:cum differentia boni ⁊ mali circa obiectum conſiderata: comparetur per ſe ad rationem .ſ. ſecundum obiectum qd̓ obiectuꝫ eſt ei conueniens vl̓inconueniens: dicuntur enim actus humani velmorales ſecundum ꝙ ſunt a ratione. Ideo bonū⁊ malum diuerſificant ſpeciem in actibus moralibus. Sicut etiam in naturalibus bonum quodeſt ſecundum naturam. ⁊ quod eſt contra naturam: vt corpus viuum ⁊ corpus mortuum diuerſificant ſpeciem nature. Ita in moralibus quodeſt ſecundum rationem vt bonum: ⁊ quod eſt cōtra rationem vt malum diuerſificant ſpecieꝫ moris ſecundū. b. tho. vbi ſupra arti. v. ¶ Actio humana habet bonitatem vel malitiam ex: circunſtantia ⁊ aliquando ſpeciem. Pro cuius declaratione dicit. b. tho. vbi ſupra arti. iij. ꝙ in rebus naturalibus non inuenitur tota plenitudo que debetur rei ex forma ſpeciali: que dat ſpeciem: ſedmultuꝫ ſuperadditur ex ſuperuenientibus: accidentibꝰ: ſicut in homine ex figura ⁊ colore ⁊ alijshuiuſmodi: quorum ſi aliquid deſit ad decentēhabitudinem: conſequitur malum: ita eſt etiam īactione. Nam plenitudo bonitatis non tota conſiſtit in ſua ſpecie: ſed aliquid additur ei ex hisque adueniunt tanqͣꝫ accidentia quedam: ⁊hec ſunt circunſtantie debite. Unde ſi aliquiddeſit quod pertineat ad circunſtantias debitas:erit actio mala. Sunt autem circunſtantie extraactionem: in quantum non ſunt de eſſentia eiustamen ſunt in ipſa velut quedam accidentia eiꝰ:ſicut accidētia que ſunt ī ſubſtantijs naturalibꝰ.Et ſt̓ huiuſmōi circūſtātie vt accidētia ꝑ ſe ſeu ꝓpria: ⁊ ideo conſiderantur in doctrina morum: ſicut in vnaquaqꝫ arte conſiderantur accidentiapropria. Et nota diligenter: ꝙ tunc circunſtantianon ſolum auget malitiam in actu malo: ſed etiāmutat ſpeciem illius actus: quando videlicet cōſiderat illa circūſtantia vt principalis conditioobiecti actionis habens ſpecialem repugnantiā:⁊ vt contrariam ordini rationis: puta ratio conſiderat vel ordinat ſeu conſiderare poteſt ⁊ ordinare: ⁊ ſi non facit hanc conſiderationem vel ordinationem: non eſſe iniuriam faciendam loco ſacro. ¶ Tollere ergo alienum de loco ſacro additſpecialem repugnantiam ad ordinem rationis vl̓tra illud quod eſt obiectum illius actionis .ſ. tollere alienum quod etiam eſt contra ordinem rationis. Et ſic circunſtantia nutat ſpēm: vt dicit. b.Tho. vbi ſupra arti. x. Et tunc non remanet in ratione circunſtantie in genere moris: cum dat ſpe

ciem actui: qꝛ conſideratur vt quedam conditioprincipalis obiecti: ⁊ quaſi quedam ſpecifica differentia: ſed in genere nature illius actionis. Nōeſt autem inconueniens ꝙ vnus actus moralisſit in pluribus ſpeciebus moris etiā diſperatis.Cum autem circunſtantia non reſpicit ordinemrationis in bono vel in malo per ſe: ſed preſuppoſita alia circunſtantia: a qua actus moralis habꝫſpeciem boni vl̓ mali. Sicut tollere aliquid ī magna quantitate vel parua: non reſpicit ordinē rationis in bono vel in malo: niſi preſuppoſita velalia conditione per quam actus habet malitiamputa hoc quod eſt eſſe alienum quod repugnatrationi ⁊ ideo hoc non mutat ſpeciem peccati ſedaggrauat..§. II.Actio humana habꝫ bonitatem ⁊ malitiam precipue ex fine. Unde Boecius. Cuius finis bonus eſt ⁊ ipſum bonum: ⁊ cuius finis malus ⁊ ipſum quoqꝫ malum. Pro cuius declaratione dicit. b. Tho. vbi ſupra arti. iiij.Ꝙ eadem diſpoſitio rerum in bonitate ⁊ in eſſeeſt. Sunt .n. quedam quorum eſſe ex alio non dependet: ⁊ in his ſufficit conſiderare eorum eſſe abſolute. Quedam vero ſunt quorum eſſe depen.det ab alio: vnde oportet ꝙ conſiderentur per cōꝑationem ad cauſaꝫ a quā dependent: ſic̄ autē eērei dependet ab agente ⁊ forma: ita ⁊ a fine depēdet bonitas. Unde in perſonis diuinis que nonhabent bonitatem dependentem ab alio non cōſideratur aliqua ratio bonitatis ex fine. Actiōeshumane ⁊ alia quorum bonitas depēdet ab aliohabent rationem bonitatis ex fine: a quo dependent preter bonitatem abſolutam que in eis exiſtit. Sic igitur in actiōe humana quadruplex bonitas conſiderari poteſt. Una .ſ. ẜm genus: prout.ſ. eſt actio: quia in quantum habet de actiōe ⁊ entitate in tantum habet de bonitate. Alia vero bonitas eſt ẜm ſpeciem: que accipitur ſcd̓m obiectūconueniens. Tertia que accipitur ẜm circūſtantias quaſi accidentia quedam. Quarta ẜm finemquaſi ẜm habitudinem ad cauſam bonitatis. Etcum Dionyſius dicat. Nullus ad malum reſpiciens operatur. Sciendum ꝙ bonum ad quod reſpiciēs operatur non eſt ſemper verum bonumſed aliquando apparens bonum ⁊ non verum: ⁊tūc ſequitur actio mala. Nihil etiam prohibet invna actōe adeſſe vnam dictaꝝ bonitatuꝫ ⁊ deeſſealiam. Non eſt autem actō bona ſimpliciter niſiad ſint omnes predicte bonitates. Ite ẜm. b. Tho.vbi ſupra arti. vj. Ex fine diuerſificatur etiā ſpecies actus humani. Quod ſic declarat. Actus dicūtur hūani ī qͣꝫtū ſunt volūtarij in actu aūt voluntario īuenit duplex actus .ſ. actus interior voluntatis ⁊ actus exterior. Et vterqꝫ eorum actuumhabet ſuū obiectuꝫ. Finis autem proprie ē obiecctum actus interioris voluntarij. Idem autē circa quod eſt actio exteriori: eſt obiectum eius. Sic̄