Titulus. IIII.

appetere illū finem. Sꝫ ſic habere finē: ē imperfecte hr̄e ip̄m. Secūdo habitudo voluntatis ad volitū ē: vt hēat ip̄m finē realiter: ⁊ hoc eſt ꝑfecte habere ip̄m. Uolitū aūt non ſolū eſt finis: ſed etiamid quod eſt ad finem. Ultimum autem qd̓ pertinet ad primam habitudinem voluntatis: reſpectu eius quod eſt ad finem: eſt electio. Ibi enimcompletur proportio voluntatis: vt perfecte velit id quod eſt ad fineꝫ: ſed vſus iam pertinet adſecundam habitudinem voluntatis: qua tenditad conſequendum rem volitam. Et ſic patet ꝙvſus ſequitur electionem. Si tamen accipiaturvſus ſecundum ꝙ voluntas vtitur potentia executiua mouendo ipſam. Sed quia voluntas etiāquodāmodo rationem mouet ⁊ vtitur ea: poteſtintelligi vſus eius ꝙ eſt ad fineꝫ: ſecundum ꝙ ēin conſideratione rationis referentis ipſum in finem ⁊ hoc modo vſus precedit electione? Iteꝫſciendum ſecundum. b. Tho. vbi ſupra: ꝙ electioprecedit vſum ſi referatur ad idem. nihil autemprohibet ꝙ vſus vnius precedit electionem alterius: ⁊ qꝛ actus voluntatis reflectuntur ſupra ſeipſos. In quolibet actu voluntatis: poteſt accipi⁊ conſenſus ⁊ electio ⁊ v̓ſus. Ut ſi dicatur ꝙ voluntas conſentit ſe eligere ⁊ conſentit ſe conſentire ⁊ v̓titur ſe ad conſentiendum ⁊ eligendum: vtſemper iſti actus ordinati ad id quod eſt priusſint priores.¶ Capitulumʳ duodecimum de bonitate ⁊ malitia ipſorum humanorum actuum.E bonitate vel malitia humanorum actuum. Ubi pͥmoſciendum ꝙ licet omnis actioui quātum actio ſit bona .ſ. in genere nature: non tamēin genere moris: ſed aliqua bona ⁊ aliqua mala.Unde chriſtus. Io. iij. Omnis qui male agit oditlucē. ⁊ Mathe. vij. Arbor mala fructus malosfacit ⁊ cetera. Pro cuius declaratiōe dicit. b. tho.prima ſecunde. q. xviij. arti .i. ꝙ de bono ⁊ maloin actionibus oportet loqui ſicut de bono ⁊ maloin rebus: eo ꝙ vnaqueqꝫ res talem operationeꝫproducit: qualis eſt ipſa. In rebus autem vnumquodqꝫ tantum habet de bono: quantum habetde eſſe: bonum enim ⁊ ens conuertuntur. Solusautem deus habet totam plenitudinem ſui eſſe:ſecundum aliquid vnum ⁊ ſimplex. Unaqueqꝫautem res alia habet plenitudinem eſſendi ſibiconuenientem ſecundum diuerſa. Unde in aliquibus contingit: ꝙ quantum ad aliquid habēteſſe: ⁊ tamen quantum ad plenitudinem eſſendiſibi conuenientem ⁊ eis debitam deficit eis aliquid. Sicut ad plenitudinem eſſe humani requiritur: ꝙ ſit quoddam compoſituꝫ ex anima ⁊ corpore: habens omnes potentias ⁊ inſtrumenta cognitionis ⁊ motus. Unde ſi aliquid horum defi-

ciat alicui homini: deficit ei aliquid de plenitudine ſui eſſe. Quantum igitur habet de eſſe tantuꝫhabet de bonitate. In quantum vero ei aliquiddeficit de plenitudine eſſendi in tantum deficit abonitate ⁊ dicitur maluꝫ. Sicut homo cecus habet de bonitate ꝙ viuit ⁊ malum eſt ei ꝙ caret viſu. Si vero nihil haberet de entitate vel bonitateneqꝫ bonum neqꝫ malum dici poſſet. Sic igituromnis actio in quantum habet aliquid de eſſe ītantum habet de bonitate. In quantum vero eialiquid deficit de plenitudine eſſendi que debetur actioni humane: in tantum deficit de bonitate: ⁊ ſic dicitur mala: puta ſi deficiat ei vl̓ determinata quantitas ſecundum rationem: vel debituslocus vel aliquid huiuſmodi. Et quod Dioniſius dicit ꝙ malum non agit niſi in virtute boniUerum eſt: ſed bonum illud eſt deficiens. Si enīnihil eſſet ibi de bono: non eſſet ens neque agere poſſet. Si autem eſſet deficiens: non eſſet malum. Unde ⁊ actio mala eſt quoddam bonum deficiens: quod ſecundum quid eſt bonum ſimpliciter autem malum. Item adulterium quod eſtquedam actio: non ſolum importat cōmixtioneꝫmaris ⁊ femine. Unde quandoqꝫ ſequitur generatio: que bonum eſt: ſed etiam talem actionem īquantum caret ordine rationis: ⁊ ſecunduꝫ hoceſt mala actio.Actio humana habꝫ bonitatem vel malitiam ex obiecto. Unde oſee. ix. dicitur de peccatoribus. Facti ſūt abhominabilesſicut ea que dilexerunt. Fit auteꝫ homo abhomnabilis per malitiam ſue actionis. Pro cuius declaratione dicit. b. Tho. vbi ſupra arti. ij. ꝙ bonuꝫ⁊ malum actionis ſicut ⁊ aliarum rerum: attenditur ex plenitudīe eſſēdi vel defectu ipſius. Primum autem quod ad plenitudinem eſſendi pertinere videtur: eſt id quod dat rei ſpeciem. Sicutautem res naturalis habet ſpeciem ex ſua formaita actio habet ſpeciem ex obiecto: ſicut ⁊ motusex termino ⁊ ideo ſicut prima bonitaſ rei naturalis attenditur ex ſua formaʳ que dat ei ſpecieꝫ: ita⁊ prima bonitas actus moralis attenditur ex obiecto conuenienti. Unde etiam a quibuſdam appellatur bonum ex genere: puta vti re ſua. Et ſic̄in rebus naturalibus primum malum eſt: ſi resgenerata non conſequitur formā ſpecificam: puta ſi non generetur homo ſed aliquid loco hominis. Ita primum malum in actionibus moralibꝰeſt: quod ē ex obiecto: ſicut accipere aliena. Et dicitur malum ex genere: genere pro ſpecie acceptoeo modo loquendo quo dicimus genus humanum humanam ſpeciem. Ubi etiam ſcienduꝫꝙ obiectum actionis non eſt materia ex qua: ſedmateria circa quam: ⁊ habet quodammodo rationem forme in quantum dat ſpeciem. Item licetres exteriores circa quas ſunt actiones humanein ſe ſint bone: tamen in quantum conſiderātur