Capitulū X.

ordinare aliquem ad aliquid agendū. Ordinareauteꝫ eſt actus proprius rationis: qua carent animalia bruta Et qͣꝫuis per imperium fiat impetusad opus: non tamen per hoc bruta dici pn̄t habere imperium: quia habent impetum ad opus: nāomnes faciunt impetum ad opus per ordinationem rationis: vnde in eis talis appetitus habꝫ rationem imperij. Sed bruta hoc faciunt ex inſtinctu nature: quia ſtatim appetitus eorum apprehēſo ꝯuenienti vel inconueniēti: naturaliter mouēur ad proſecutionem vel fugā.Imperiū precedit ꝑſū⁊ eſt vnus actus tantum. Quod ſic probat beatꝰTho. vbi ſupra arti. iij. Uſus eius quod eſt ad finem ſecundum ꝙ eſt in ratione referente ipſumin finem precedit electionem vt ſupra dictum ē.Unde multo magis precedit imperiuꝫ. Sꝫ vſuseius quod eſt ad finem: ſecunduꝫ ꝙ ſubditur potentie executiue: ſequitur imperium: eo ꝙ vſusvtentis coniunctus eſt cum actu eius quo quisvtitur. Non enim vtitur aliquis baculo an̄qͣꝫ aliquo modo operetur per baculum. Imperiū aūtnon eſt ſimul cum actu eius cuiʳ imperatur. Sednaturaliter prius etiam eſt imperium qͣꝫ imperioobediatur: ⁊ aliquando eſt prius tempore. Et ſicpatet ꝙ imperiū eſt prius qͣꝫ vſus. Unde Damaſ.dicit: ꝙ impetus ad opus qd̓ fit per imperium p̄cedit vſum. ¶Poſt determinationem enim conſilij que eſt iudicium rationis voluntas eligit ⁊ pꝰelectionem ratio imperat ei per quod agendumeſt quod eligitur: ⁊ tunc demum voluntas alicuius incipit vti exequendo imperium ratiōis: qn̄qꝫ quidem voluntas alterius: cum aliquis imperat alteri: quandoqꝫ auteꝫ voluntas ipſius imperantis cum aliquis imperat ſibi ipſi. Eſt autem īperium vnus actus cuꝫ actu imperato. Nihil .n.prohibꝫ: vt dicit. b. Tho. vbi ſupra arti. iiij. aliquaeſſe ſecundum quod multa ⁊ ſecundum qd̓ vnū.Sicut autem in genere reruꝫ naturalium: aliqd̓totum componitur ex materia et forma: vt homoex anima ⁊ corpore: qui eſt vnum ens naturale: licet habeat multitudineꝫ partium. Ita etiaꝫ in humanis actibus: actus inferioris potentie materialiter ſe habet ad actum ſuperioris: in quantum īferior potentia agit in virtute ſuperioris mouentis ipſam. Sic eniꝫ ⁊ actus mouentis primi. Formaliter ſe habet ad actum inſtrumenti. Et ſic pꝫ:ꝙ imperium ⁊ actus imperatus ſunt vnus actushumanus ſicut quoddam totum: ſed eſt ml̓ta ẜꝫpartes. Quando enim vna potentia eſt mouensalterā: tunc actus earuꝫ ſunt quodammodo vnꝰ:Nam idem eſt actus mouentis ⁊ moti ſecunduꝫphiloſophum..§. II.FAlenditur autē iſtudimperium ad actum voluntatis: ad actum rationis: ad actum appetitus ſenſitiui: ⁊ ad mēbra cor

poris. Non autem ad actus anime vegetabilis.Et de ſingulis horum videndum. VEt ꝙ actusvolūtatꝭ ſit imperatus ꝓbat ſic. b. Tho. vbi ſupraarti. v. Omne quod eſt ī poteſtate noſtra ſubiacetimperio noſtro. Sed actus voluntatis ſunt maxime ī poteſtate noſtra. Nam omnes actus noſtriin tantum dicuntur eſſe in poteſtate noſtra: ī qͣꝫtūſunt voluntarij. Unde ſequitur ꝙ actus voluntatis imperentur a nobis. Patet idem etiam ex hͦ:quia vt dictum eſt imperium nihil eſt aliud quāactus rationis ordinantis cum quadam motiōead aliquid agendum. Manifeſtum eſt autem: ꝙratio poteſt ordinare de actu voluntatis. Sicutenim poteſt iudicare ꝙ bonum eſt aliquid velle:ita poteſt ordinare imperando ꝙ hō velit. Et ſicpatet: ꝙ actus voluntatis poteſt eſſe imperatus.Et vt dicit Aug. cum animus perfecte imperat ſibi vt velit: tunc iam vult. Sed quod aliquandoimperet ⁊ non velit: hoc contingit ex hoc ꝙ non ꝑfecte imperat. Imperfectum autem imperium cōtingit ex hoc ꝙ ratio ex diuerſis partibus mouetur ad imperādum vel non imperandum: vndefluctuat inter duo ⁊ non perfecte imperat. Itemſicut in membris corporalibus qd̓libet membrūoperatur: non ſibi ſoli: ſed toti corpori: ſicut oculus videt toti corpori. Ita ī potentijs anime. Nāintellectus intelligit non ſolum ſibi: ſed omnibuspotentijs ⁊ voluntas vult non ſolum ſibi: ſed omnibus potentijs ⁊ ita homo imperat ſibi actuꝫ voluntatis: in quantum eſt intelligens ⁊ volens. Itēcum imperium ſit actus rationis ille actus imperatur qui ſubditur rationi. ¶ Primus autemactus voluntatis non eſt ex ordinatione rationisſꝫ ex inſtinctu nature aut ſuperioris cauſe: ⁊ ideonon oportet ꝙ eatur in infinitum. ¶ Imperaturetiam actus rationis. Dicit enim Damaſcenus: ꝙhomo libero arbitrio exquirit: ſcrutatur: iudicat⁊ diſponit. Et hi ſunt actus rationis. Pro cuiusdeclaratione dicit. b. Tho. vbi ſupra arti. vi. ꝙ ꝗaratio ſupra ſeipſam inflectitur ſicut ordinat d̓ actibus aliarum potentiarum: ita etiaꝫ ordinare poteſt de actu ſuo. Un̄ ⁊ actus ſuus poteſt etiam eēimperatus. ¶ Sed attendendum eſt ꝙ actus rationis poteſt conſiderari dupliciter. Uno mō qͣꝫtūad exercitium actus: ⁊ ſic actus rationis ſemperimperari poteſt: ſicut cum indicitur alicui ꝙ intēdat ⁊ ratione vtatur. Alio modo quantum ad obiectum reſpectu cuius duo actus rationis attenduntur. ¶ Primo quidem vt veritateꝫ circa aliquid apprehendat: ⁊ hoc non eſt in poteſtate nr̄a.Hoc .n. ꝯtingit per virtutem alicuius luminis naturalis vel ſupernat̉alis. Et ideo qͣꝫtū ad hͦ actꝰ rationis nō eſt in ptāte nr̄a nec imperari pōt. Aliusaūt actus rōis eſt: duꝫ his que apprehendit: aſſētit. Si igitur ſint talia apprehenſa ꝗbꝰ natural̓r ītellectus aſſentiat: ſicut pͥma prīcipia: aſſenſus taliū vel diſſenſus nō eſt in ptāte nr̄a: ſed in ordinenature: ⁊ ideo propͥe loquēdo nec īperio ſubiacēt