.IIII.Titulus

Onſequēter agedum de actibus voluntatis qui ſuntin comparatione eorum que ſunt adfinem: reſpectu quorum voluntas dicitur libeꝫarbitrium: eadem potentia realiter cum voluntate: ſed differens ratione: horum primus dicit̉ electio. Ꝙ electio ſit actus voluntatis: non rationispatet per philoſophum in. iij. ethicorum: qui dic̄ꝙ electio eſt deſiderium eoruꝫ. que ſunt in nobisdeſiderium autem eſt actus voluntatis. Sciendum tamen ſecundum beatum Tho. pͥª 2ᵉ. q. xiij.arti .i. ꝙ electio importat in nomine ſuo aliquidpertinens ad rationeꝫ: ⁊ aliquid pertinens ad voluntatem. Dicit enim philoſophus in. v. ethicorū:ꝙ electio eſt appetitus ītellectiuus vel appetitusintellectus. Quandocunqꝫ auteꝫ duo concurrūtad aliquod vnum conſtituendum vnum eorumeſt vt formale reſpectu alterius. Unde Grego. nicenus dicit: ꝙ electio neqꝫ eſt appetitus ſecundūſeipſam: neqꝫ conſilium ſoluꝫ: ſed aliquid ex hiscompoſitum. Sicut enim dicimus animal ex aīa⁊ corpore compoſitum eſſe. Neqꝫ vero corpus eēẜꝫ ſeipſū neqꝫ animam ſolam: ſed vtrunqꝫ: ita electionem. Eſt autem conſiderandum in actibꝰ aīe:ꝙ actus qui eſt vnius potētie eſſentialiter vel habitus r̄ſpicit formā ⁊ ſpem̄ a ſuꝑiori potētia vl̓ habitu: ſecundum ꝙ ordinatur inferius a ſuperiori. Si enim aliquis actum fortitudinis exercet ꝓpter dei amorem: actus quidem ille materialitereſt fortitudinis: formaliter autem eſt actus charitatis. Quāuis ergo ratio quodammodo voluntatatem precedat ⁊ ordinat actum eius in quantuꝫſcilicet voluntas tendit in obiectum ſuum: ſecundum ordineꝫ rationis: eo ꝙ vis apprehenſiua appetitiue ſuum obiectum repreſentet: tamen ī huius ſubſtantia actus materialiter ſe habet ad ordinem qui imponitur a ſuperiori potentia. Et iōelectio non eſt actus rationis: ſed volūtatis. Perficitur enim electio in motu quodam anime adbonum quod eligitur. Et qͣꝫuis electio importetquandam collationem qua vnum alteri prefert̉.Conferre autem ſit rationis: tamen electio non ēeſſentialiter ipſa collatio: ſꝫ collatio eſt precedēsad electionem. ¶ Electio non eſt brutorum. Un̄Greg. nicenus dicit: ꝙ irrationabilia et pueri nōeligunt. Ratio huius eſt ſecunduꝫ. b. Tho. vbi ſupra arti. ij. ꝙ cuꝫ electio ſit pacceptio vnius reſpectu alterius: neceſſe eſt ꝙ electio ſit reſpectu plurium que eligi poſſunt. Et ideo in his que ſūt penitus determinata ad vnum: electio non habꝫ locum. Eſt autem differentia inter appetitum ſenſitiuum ⁊ intellectiuum ſeu voluntatem: quia appetitus ſenſitiuus eſt determinatus ad vnum aliquid particulare: ſecundum ordinem nature: vtex predictis patet. Uoluntas autem ſecunduꝫ ordinem quidem nature determinata eſt ad vnumcommune: qd̓ eſt bonuꝫ: ſed indeterminate ſe hꝫ

reſpectu particularium bonorum. Et ideo propͥvoluntatis eſt eligere: non autem appetitus ſenſitiui qui ſolum eſt in brutis: ⁊ ideo eorum non eſtelectio. ¶ Quāuis autem animalia appetant aliquid propter finem vt comedere propter viuerenon tamen in eis eſt electio: quia non omnis appetitus alicuius propter finem vocatur electio:ſed oportet ꝙ ſit cum quadam diſcretione vniusab altero: qd̓ eſſe non poteſt: niſi vbi appetitꝰ pōtferri in plura. Item ꝙ brutuꝫ animal preaccipitvnum potius qͣꝫ alterum: vt ouis vnam herbam⁊ non alia: abſqꝫ electione mouetur in illud. Sicetiam ignisⁱ abſqꝫ electione mouetur ſurſum nōdeorſum. Statim enim qd̓ per ſenſum vel imaginationem repreſentatur bruto aliquid ad qd̓ naturaliter inclinatur eius appetitus: abſqꝫ electione in illud mouetur: ꝙ etiam appareant aliq̄ mirabiles ſagacitates in quibuſdaꝫ animalibus vtcanibus: apibus: ⁊ huituſmodi: procedit hoc ī qͣꝫtūhabent naturalem inclinationem ⁊ inſtinctuꝫ adquoſdam ordinatiſſimos proceſſus: vtpote a ſūma arte diuina ordinatos. Sicut ⁊ ſagitta directe tendit ad ſignum ex motione ſagittatis: ac ſi haberet rationem dirigentem: ⁊ propter hoc dicunt̉illa animalia ſagacia ⁊ prudentia: et non qꝛ in eiaſit ratio vel electio.Electio eſt eorum queſunt ad finem: ſicut voluntas eſt ſinis: vt dicit phloſophus ī. iij. ethicoꝝ. Hūanoꝝ actuū ē poſſibil̓.Pro huius declaratione dicit. b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. xiij.arti. iij. ꝙ electio conſequitur ſententiam ſeu iudicium: qd̓ eſt ficut ꝯcluſio ſyllogiſmi oꝑatiui. Un̄illud cadit ſub electione: quod ſe habet vt concluſio ī ſyllogiſmo operabilium: finis autem in obilibus ſe habet vt principium: et non vt conſio: vt dicit philoſopbus in. ij. phyſicoruꝫ. Unde ſinis in quantum huius: non addit ſub electioneSed contingit ꝙ id qd̓ eſt in vna operatione vt finis in alia oꝑatione ordinatur ad aliquid vt ad ſnem. Et hoc modo ſub electione cadū finis: ſicutin operatione medici ſanitas ſe habꝫ vt finis. Un̄hoc non cadit ſub electōe medici: ſed hoc preſupponit tanqͣꝫ principium. Sed ſanitas corporis odinatur ad bonum commune anime. Unde apd̓eum qui habet curam de ſalute anime: poteſt ſubelectione cadere eſſe ſanuꝫ vel eſſe infirmū. Nā⁊ apoſtolus dicit. Cum infirmor tunc fortior ſuꝫ⁊ potens. ij. Corin. xij. Sed vltimꝰ finis nullo mōſub electione cadit. Sicut etiam id quod eſt principiuꝫ in vna ſcientia vel demōſtratione: pōt eſſeconcluſio in altera ſcientia vel demonſtratione.Sed primum principium indemonſtrabile i nulla poteſt ſcientia eſſe concluſio. ¶ Eſt etiam electoſolum reſpectu humanorum actuum: qꝛ vt dicit̉philoſophus in. iij. ethicoꝝ. Nullus eligit niſi quieſtimat fieri per ipſuꝫ. Quod ſic declarat beatusTho. vbi ſupra arti. iiij. Sicut intentō eſt finis: ita