Titulus. IIII.

ad quam pertinet id quod eſt ad finem ſuo imperio. ſicut gubernatoriā ars īperat naui factiueBonum autem in communi quod habet ratōeꝫfinis: eſt obiectum voluntatis. Et ideo ex hac ꝑtevoluntas mouet alias potentias anime ad ſuosactus: vtimur enim ⁊ alijs potentijs anime cū volumus. Nam finis ⁊ perfectiones omnium aliaꝫpotentiarum comprehenduntur ſub obiecto voluntatis: ſicut quedam particularia bona. Semper enim ars vel potētia ad quam ꝑtinet vniuerſalis: mouet ad agendum artem vel potentiā adquā pertinet finis particularis ſub illo vl̓i comp̄henſus. Sicut dux exercitus qui intendit bonūcommune: ſecundum ordinem totius exercitusmouet ſuo imperio aliquem ex tribunis qui intēdit bonum vnius aciei. Obiectum autem mouetdeterminando actum ad moduꝫ principij formalia: a quo ī rebus naturalibus actio ſpecificatur:ſicut calefactio ad calore. ¶ Primum auteꝫ principium formale eſt ens ⁊ verum vniuerſale: qd̓ ēobiectum intellectus. Et ideo iſto modo motiōisintellectus mouet voluntatem: ſicut repreſentāsei obiectum ſuū. Mouetur voluntas etiaꝫ adactum ſuum a ſeipſa. Cum eniꝫ ſit domina ſui actus: ⁊ ipſa ſit velle ⁊ non velle: quod nō eſſet ſi nōhaberet in poteſtate ſua mouere ſeipſam ad volēdum: ſequitur quod a ſeipſa mouetur. Unde dicitur Eccle. xv. Poſuit deus ante illum .ſ. hoīembonum ⁊ malum ad quodcūqꝫ voluerit extēdatmanum ſuam. ¶ Pro huius declaratione dicit.b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. ix. arti. iij. Ad voluntatem ꝑtinetmouere alias potentias ex ratiōe finis: qui ē obiectuꝫ voluntatis. Sed hoc modo ſe habet finisin appetibilibus: ſicut principium in intelligibilibus. Manifeſtum eſt autem ꝙ intellectus per hͦꝙ cognoſcit principium: reducit ſeipſum de potētia in actum quantū ad cognitioneꝫ concluſionū.Et hoc modo mouet ſeipſum. Et ſimiliter voluntas per hoc ꝙ vult finem: mouet ſeipſaꝫ ad volēdum ea que ſunt ad finem. Non auteꝫ eodē modo mouetur ab intellectu ⁊ ſeipſa. Sed ab intellectu mouetur ſecundum rationeꝫ obiecti: ī quātum ipſum ſibi repreſentat. A ſeipſa mouetur ſecundum rationem finis: in quantuꝫ vult ea queſunt ad finem propter finem. Nec ſecundum idēvoluntas mouet ⁊ mouetur: ſed ſecunduꝫ diuerſa: quia cum vult finem: eſt quidem in actu volūtas quo ad finem. In potentia autem quo ad illaque ſunt ordinata ad illum finem. Cum aūt vultactu ea que ſunt ad finem: reducit ſe de potentiain actum reſpectu illorum: ⁊ ſic vt mouens eſt inquantum vult finem: vt mota in quantū vult eaque ſunt propter finem. Mouetur voluntas acactum ſuum quandoqꝫ ab appetitu ſenſitiuo. ſic̄ab alliciēte. Unde Iaco. i. dicit. Unuſquiſqꝫ v̓o tēptatur a concupiſentia ſua abſtractus et illectusNon enim abſtraheretur quis a ꝯcupiſcentia niſi volūtas eius moueretur ab appetitu ſenſitiuo

in quo eſt concupiſcentia. ¶ Pro eius declaration dicit. b. Tho. pͥª. 2ᵉ. q. ix. arti. ij. ꝙ id quod app̄henditur ſub ratiōe boni ⁊ conuenientis mouetvoluntatem per modum obiecti. Ꝙ auteꝫ aliꝗdvideatur bonum ⁊ ꝯueniens ex duobus contingit .ſ. ex conditione eius quod proponitur ⁊ eiuscui proponitur. Conueniens enim ſecundum relationem dicitur. vnde ⁊ vtroqꝫ extremo depēdetEt hinc eſt ꝙ guſtus diuerſimode diſpoſitus: nōeodem modo accipit aliꝗd vt cōueniens ⁊ vt nōꝯueniens. Unde ⁊ philoſophus dicit in. iij. ethicorum. Qualis vnuſquiſqꝫ eſt: talis finis videt̉ ei.Manifeſtum eſt autem: ꝙ ſecundum paſſionemappetitus ſenſitiui: immutatur homo ad aliquādiſpoſitionem. Unde ſecūdum ꝙ homo eſt in paſione aliqua: videtur aliquid ei vt conueniensquod non videtur eidem extra paſſionem exiſtēti: ſicut irato videtur quod non videt̉ quieto. Etper hunc modum ex parte obiecti appetitus ſſitiuus mouet voluntateꝫ. Et qͣꝫuis voluntaspreſtantior appetitui ſenſitiuo ſimpliciter loquēdo ⁊ agens ⁊ mouens ſit naturaliter preſtantiuspatiente et moto ſecundum Aug. tamen quo adillum in quo paſſio dominatur: appetitus ſenſitiuus eſt preſtantior voluntate: ⁊ ideo voluntas vtmota ⁊ patiens ſuꝑiacet appetitui ſenſitiuo. Et qͣꝫuis voluntatis actus ſit vniuerſalis: qꝛ ſequiturapprehenſionem intellectus qui eſt vniuerſaliū:tamen qꝛ actus ⁊ electiones hominum ſunt circa ſingularia. Inde eſt ꝙ quia appetitus ſenſitiuus eſt virtus particularis: quia ſequitur app̄henſionem ſenſus qui eſt particularium rerumhabet magnam virtutem ad hoc ꝙ ſic diſponat̉:vt ei aliquid videatur ſic vel aliter circa ſingularia. Mouetur etiam quandoqꝫ voluntas a rebus ſenſibilibus ſibi propoſitis exterius. Namvoluntas mouetur ab obiecto. Sed obiectuꝫ voluntatꝭ poteſt eſſe aliqua res exterior ſenſui propoſita: ſicut Berſabee viſa a Dauid: mouit voluntatem eius ad concupiſcendum. Unde ⁊ Io. dicitprima epiſtola. Nolite diligere mundum neqꝫ eaque in eo ſunt ſcilicet ſenſibilia. Dilectio eſt actusvoluntatis. Mouent ergo iſta exteriora voluitem ſicut obiecta non de neceſſitate. Nec etiāmouent eo modo quo mouetur voluntas: qutum ad exercitiuꝫ actus: ab aliquo exterioriate ⁊ imprimente in ipſam voluntatem ⁊ influēte.Sic enim a ſolo deo mouetur: non autem ab āglis etiam bonis. Quāuis eniꝫ angelus opereturin intellectum hominis: confortando lumen ipſius ⁊ illuſtrando fantaſmata: non tamen operatur in voluntatem mouendo ipſam. ¶ Sed neca corporibus celeſtibus ſeu planetis poteſt moueri voluntas directe. Nec in ipſam poſſunt imprimere vel operari directe. Et ratio eſt ſecundibeatum Tho. pͥª 2ᵉ. q. ix. arti. v. Quia nullum corpus poteſt agere in rem īcorporeā: ſed econuerſoIntellectus et voluntas ſunt potētie anime: que