Capitulū. IIII.

poteſt ferri in fineꝫ abſqꝫ hoc ꝙ feratur in ea queſunt ad finem. Sed in ea que ſunt ad fineꝫ: ī quātum huiuſmodi. Voluntas ferri non poteſt niſiferatur in finem. Sic igitur voluntas in finē fertur dupliciter. Uno modo abſolute ſecunduꝫ ſeAlio modo in ratione volendi ea que ſunt ad finem. Manifeſtum eſt ergo: ꝙ vnus ⁊ idem motꝰvoluntatis eſt quo fertur in finem: ſecundum ꝙeſt ratio volendi ea que ſunt ad finem: ⁊ in ipſa q̄ſunt ad finem. Sed alius actus eſt quo fertur inipſum fineꝫ abſolute. Et quandoqꝫ procedit tempore. Sicut cum aliquis primo vult ſanitatem: ⁊poſtea deliberās quomodo poſſit ſanari: vult cōducere medicum vt ſanetur. Exemplum. Quandocunqꝫ videtur color videtur ⁊ lumen eodemactu: poteſt tamen videri lumē abſqꝫ hoc: ꝙ videatur color. Et in executione quidem operis ea q̄ſunt ad finem ſe habent vt media: finis autem vtterminus. Sed in volitione eſt econuerſo. Namvoluntas per finem: tanqͣꝫ per mediū deuenit acvolendum ea que ſunt ad finem. Sicut intellectus deuenit in concluſiones: per principia q̄ media dicuntur. Unde ſicut intellectus aliquandointelligit mediuꝫ: ⁊ ex eo non procedit ad concluſionem ⁊ ambulans ad aliquem locum: aliquando perſiſtit in medio itineris: ⁊ non peruenit adterminum. Sic ⁊ voluntas aliquando vult finē:et non pertingit ad volendum id quod eſt adfinem.uantum ad ſecūdumcirca actum voluntatis .ſ. a quo ſit ipſe actus feumotus voluntatis. Ubi ſcienduꝫ ꝙ motus volūtatis eſt a deo vt a primo motore omnium. Eſt aotentia volitiua quantum ad exercitium actusſecundum rationem finis: precipue in volendo finem: quia per hoc ꝙ vult finem: mouet volūtasſeipſam in volendo ea que ſunt ad finē. Eſt ⁊ motus voluntatis ab intellectu ipſius volentis: vt apreſentante obiectum ſuum: quod eſt bonuꝫ app̄henſum per intellectum. Eſt quandoqꝫ ab appetitu ſenſitiuo vt a trahente ipſum: per paſſionemſub apparentia boni. ¶ Et quantum ad primuꝫꝙ actꝰ voluntatis ſit deo: on̄dit apoſtolus Phili.ij. dicens. Deus eſt qui operatur in nobis velle ⁊perficere. Pro cuius declaratiōe dicit. b. Xbo. pͥº2ᵉ. q. ix. arti. vi. ꝙ ſicut motum naturalem rei cauſare nō pōt: niſi quod eſt aliqualiter cauſa rei: vtꝙ lapis moueatur deorſum. Nam cum moueīſurſum per iactum hominis: qui homo naturaꝫlapidis non cauſat: motus ille non eſt naturalisſed violentus. Ita ⁊ ſi homo habens voluntateꝫmoueri poſſit ab aliquo quod non eſt cauſa eiꝰ:vt ab alio homine per violentiam: motus tamervoluntatꝭ eius ꝙ ſit ab aliquo extrinſeco: quodnon ſit cauſa eius eſt impoſſibile. Uoluntatis autem cauſa nihil aliud eſſe poteſt: qd̓ deus. Et hocdupliciter. ¶ Primo ex hoc ꝙ voluntas eſt potē

tia anime rationalis: que a ſolo deo cauſatur percreationem vt dictum eſt ſupra. ¶ Secundo exhoc patet: ꝙ voluntas habet ad vniuerſale bonūordinem. Omne autem aliquid bonum per participationem dicitur: ⁊ eſt quoddam bonum particulare. Particularis autem cauſa non dat īclinationem vniuerſalem. Unde nec materia primaque eſt potentia ad omnes formas: poteſt cauſari ab aliquo particulari agente. Nec tamen ſeꝗt̉ꝙ cum homo vult maluꝫ: deus moueat voluntatem eius ad illud malū: quia ipſe eſt motor ⁊ vniuerſale obiectum voluntatis: quoniam ſecundū.b. Tho. vbi ſupra. Deus mouet voluntateꝫ hominis: ſicut vniuerſalis motor: ad vniuerſale obiectum voluntatis quod eſt bonum. Et ſine hac vniuerſali motione homo non poteſt aliquid velle.Sed homo per rationem determinat ſe ad volendum hoc vel illud quod eſt vere bonuꝫ vel apparens bonum. Sed interdū mouet ſpecialiter dealiquod ad aliquid determinate volendum: qd̓eſt bonum: ſicut in his quos mouet per gratiam.¶ Mouetur etiam voluntas ad actum ſuuꝫ abintellectu. Unde ph̓s dicit ī. iij. de anima: ꝙ appetibile intellectum eſt mouens non motum. Volūtas autem eſt mouens motum. Motum .ſ. qꝛ mouetur ab intellectu. Mouens qꝛ mouet alias potentias: etiam ipſum intellectum quantum ad exercitum actus .i. ad intelligenduꝫ. Non tn̄ mouetintellectus voluntatem ex neceſſitate. Un̄ Aug.tractans illud. p̄s. Cōcupiuit aīa mea deſiderareiuſtificationes tuas ⁊c̄. ait. Preuolat intellectꝰ: ſequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum nec tn̄ delectat agere. Cuius ratio eſt ſecūdū.b. Tho. qꝛ ſicut imaginatō forme conuenientꝭ vl̓nociui: ſine extimatione non mouet appetituꝫ ſenſitiuum. Ita nec apprehenſio veri: ſine rōe boninec appetibilis mouet voluntatem. Un̄ intellectꝰſpeculatiuus non mouet: ſed practicus: vt dicit̉ īiij. de aīa. ¶ Pro maiori horum declaratione dic̄.b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. ix. ar. i. In tantum aliquid indigetmoueri: in quantū eſt in potentia ad plura. Oportet enim vt id quod eſt in potentia reducatur adactum per aliquid quod eſt actu: ⁊ hoc eſt moue̓.Duplex autem aliqua vis anime inuenitur eſſe īpotentia ad diuerſa. Uno modo quantuꝫ ad age̓⁊ non agere. Alio modo quantum ad agere: hocvel illud. Sicut viſus quandoqꝫ videt actu: ⁊ qn̄qꝫ non videt: ⁊ quandoqꝫ videt album: quandoqꝫnigrum. Indiget igitur mouente quantū ad duo.ſ. quantum ad exercitium ⁊ vſum actus. Et quātum ad determinationem. actus. Quorum pͥmuꝫeſt ex parte ſubiecti: quod inuenitur quandoqꝫagens quandoqꝫ non agens. Aliud eſt ex parteſubiecti ſecundum ꝙ ſpecificatus actus. Motio autem ipſius ſubiecti eſt ex agente aliquo.Et cum omne agens agat propter finem: principium huius motionis eſt ex fine. Et inde eſtꝙ ars ad quam pertinet finis: mouet artem