Titulus. IIII.

⁊t inuoluntario dicitur: quod ſit ex metu ſeu coactione ꝯditionata. Et quod ſit ex ignorātia craſſa. Et quantum ad primum dicit philoſophus ītertio ethicorū: ⁊ Gregorius nicenus: quod queper metum aguntur mixta ſunt ex voluntario etinuoluntario. Pro huius declaratione dicit beatus Thomas pͥª 2ᵉ. q. vi. arti. vi. quod id quod permetum agitur in ſe conſideratum non eſt voluntarium: ſed ſit voluntarium in caſu .ſ. ad vitandūmalum quod timetur. Sed ſi quis recte conſideret: magis ſunt iſta voluntaria qͣꝫ inuoluntaria.Sunt eniꝫ voluntaria ſimpliciter. Inuoluntariaſecundum quid. Unūquodqꝫ enim dicitur eſſeſimpliciter ſecundum qd̓ eſt in actu: ſecundū aūtꝙ eſt ſolum in apprehenſione: non eſt ſimpliciterſed ſecundum quid. Hoc auteꝫ qd̓ per mētū agitur: ſecundum hoc eſt in actu ſecunduꝫ ꝙ fit. Cūenim actus in ſingularibus ſint: ſingulare autemin quantum huiuſmodi eſt hic ⁊ nunc: ſed hoc idquod ſit eſt actu ſecunduꝫ ꝙ eſt hic ⁊ nunc ⁊ ſubalijs conditionibus indiuidualibus. Sic auteꝫhoc quod ſit per mētum eſt voluntarium: in quātum .ſ. ē hic ⁊ nunc: prout .ſ. ī hoc caſu eſt impeditiuum maioris mali quod timebatur. Sicut proiectio mertium in mare ſit voluntariuꝫ tempore tēpeſtatis propter timorem periculi. Unde manifeſtum eſt: ꝙ eſt ſimpliciter voluntarium. Nam cōpetit ei ratio voluntarij: quia principium eius eſtintra. Sed quod accipiatur hoc quod per metuꝫſit: vt extra iſtum caſum exiſtens prout repugnatvoluntati: hoc non eſt niſi ſecundum conſiderationem tantum. Et ideo eſt inuoluntarium ſecundum quid .i. prout conſideratur. extra iſtū caſumexiſtens. Et licet quod per metum fit: voluntas n̄feratur in illud propter ſeipſum: tamen fertur inillud propter aliud .ſ. ad repellendum quod timetur malum: vnde voluntarius motus eſt. Suffic̄enim ad rationem voluntarij ꝙ fiat propter alid̓.Uoluntarium enim eſt: non ſoluꝫ quod volumꝰvt finem: ſed etiam quod volumus propter alid̓:vt propter finem. Sed in eo quod ſit per vim ſcꝫabſolutaꝫ: voluntas interior nihil agit. Unde diſferunt ſcilicet illud quod agitur per vim: ⁊ quodagitur per metuꝫ: ſicut differūt inuoluntarium ⁊voluntarium. Concupiſcentia autem que eſt paſſio nonˣ cauſat inuoluntarium etiam ſecundumquid ſicut timor. Ratio eſt: quiatimor eſt de malo. Concupiſcentia autem reſpicit bonum. Maliautem ſecunduꝫ ſe contrariatur voluntati. Sedbonum eſt voluntati cōſonum: vnde magis ſe habet timor ad cauſandum inuoluntarium qͣꝫ concupiſcentia: immo concupiſcentia auget voluntarium..§. V.Quod fit ex ignorantiadicitur etiam mixtuꝫ voluntario ⁊ inuoluntario.

Sed non intelligitur hoc de quacunqꝫ ignorantia. Pro cuius declaratione dicit beatus Tho. pͥ2ᵉ. q. vi. arti. viij. ꝙ ignorantia tripliciter ſe habead actum voluntatis ſcilicet concomitanter: conſequenter: antecedenter. Concomitanter quidēprimo modo: quando ignorantia eſt de eo quodagitur: tamen etiam ſi ſciretur nihilomunus ageretur. Tunc enim ignorātia non inducit ad vole.dum: et hoc fiat: ſed accidit ſimul eſſe aliquid factum ⁊ ignoratum: ſicut in hoc exemplo. Cuꝫ aliquis vellet quideꝫ hoſtem occidere: ſed ignorāsoccidit eum putās occidere ſeruuꝫ. Et talis ignorantia non facit inuoluntarium vt philoſophusdicit: quia nō cauſat aliquid quod repugnat voluntati: ſed facit non voluntarium: quia non poteſt eſſe actu volitum quod eſt ignoratuꝫ. ¶ Conſequenter autem habet ignorantia ad voluntatein quantum ipſa ignorantia eſt voluntaria. Etꝭ hcontingit dupliciter ſecundum duos modos volūtarij ſupra poſitos. Uno modo: quia actus voluntatis ſertur in ignorantiaꝫ: ſicut cum aliquisvult ignorare vt excuſationem habeat de peccato ſuo: vel vt non retrahatur a peccando ſecūdūillud. Iob. xxi. Scientiam viarum tuarum nolimus. Et hec dicitur ignorātia affectata. Alio modo dicitur ignorātia eius quod quis poteſti ſcire⁊ debetur. Sic enim non agere ⁊ non velle: volūtariū dicit̉ directe. Hoc igitur modo dicit̉ ignorantia. Siue cum aliquis actu nō conſiderat qd̓conſiderare poteſt ⁊ debet: que eſt ignorantia male electionis ex paſſione vel habitu proueniens.Sine cum quis noticiam quā debet non cuiacquirere. Et ſecundum hunc modum ignortia vniuerſaliuꝫ iuris que quis ſcire tenetur: voluntaria dicitur quaſi per ſe ī negligentiam veniens. Cum autem ignorantia ſit volūtaria aliquoiſtorum modorum: non cauſat ſimpliciter inuoluntarium: ſed cauſat tamen ſecundum quid inuoluntarium in quantum precedit motum volūtatis ad aliquid agendum qui non eſſet ſcientiapreſente. ¶ Antecedenter ſe habet iguorantia advoluntatem: quando non eſt voluntaria: ⁊ tameneſt cauſa volendi: ꝙ alias hoc non vellet: cum homo ignorat aliquam circūſtantiam actus quā nōtenebatur ſcire. Et ex hoc aliquid facit quod nōfaceret ſi ſciret. Puta cum. aliquis diligentia adhibita neſciret aliquem tranſire per viam proijc̄ſagittam que interficit tranſeuntem: ⁊ talis ignorātia que dicitur facti: cauſat inuoluntarium ſimliciter.De predictis .ſ. poluntario ⁊ inuoluntario ⁊ mixto ex vtroqꝫ multa habētur in iure: vnd̓ pluribus aliqua ponentur. Ubiſciendum: ꝙ regulare eſt: ꝙ ea que vi metuſuecauſa fiunt: carent roboris firmitate: extra dehis que vi mētus ve cauſa fi. ca. ad audientiam.