Capitulū. III.

eſt cōtra rationem actꝰ voluntarij. Cum eniꝫ omnis motus tam voluntatis qͣꝫ nature ſit a deo ſic̄a primo mouente: ſicut non eſt contra rationē nature ꝙ motus nature ſit a deo: ſicut a primo mouente: in quantum natura eſt quoddaꝫ inſtrumētum dei mouentis: ita non eſt contra rationem actus voluntarij: ꝙ ſit a deo: in quantum volūtasmouetur a deo. Eſt tamen de ratione naturalis ⁊voluntarij motus ꝙ ſint a principio intrinſeco.Item licet de ratione voluntarij ſit ꝙ principium eius ſit intra non tamen eſt contra rationemvoluntarij: ꝙ principium intrinſecum ſit primuꝫprincipiuꝫ. Sicut in genere alterabilium: pͥmuꝫalterans eſt corpꝰ celeſte: quod tn̄ non eſt primuꝫmouēs ſimpliciter: ſed mouetur motu locali a ſuperiori mouente. Sicut principium intrinſecumvoluntarij actus: qd̓ eſt vis cognoſcitiua vl̓ appetitiua: eſt pͥmum principium in genere appetitiuimotus: qͣꝫuis moueatur ab aliquo alio exterioriſecundum alias ſpecies motus..§. II.Uolūtarium dicitur aliquid dupliciter .ſ. directe ⁊ indirecte. Pro cuiusdeclaratione dicit. b. Tho. vbi ſupra ꝙ voluntarium dicitur quod eſt a voluntate. Ab aliquo aūtpicitur aliquid dupliciter. Uno modo directe qd̓.ſ. procedit ab aliquo in quantum eſt agens: ſicutcalefactio a calore. Alio modo indirecte ex hoc ipſo ꝙ non agit. Sicut ſubmerſio nauis dicitur eēa gubernatore in quantum deſiſtit a gubernādo¶ Sed ſciendum: ꝙ non ſemper illud quod ꝯſequitur defectum actionis reducitur in agens ſic̄in cauſam: ex eo ꝙ non agit: ſed ſolum tunc: cumpoteſt ⁊ debet agere. Si enim gubernator nō poſſit nauem dirigere: vel non eſſet ei commiſſa gubernatio nauis: non īputaretur ei nauis ſubmerſio que per abſentiam gubernantis contingeret.Quia igitur voluntas volendo ⁊ agendo poteſt īpedire hoc: quod eſt non velle ⁊ non agere: et aliquando debet hoc: quod eſt nō velle ⁊ nō agere:imputatur ei quaſi ab ipſo exiſtens: cum .ſ. debetimpedire ⁊ non facit: ⁊ ſic voluntarium poteſt eēabſqꝫ actu. Et quandoqꝫ quidem abſqꝫ actu exteriori: cum actu interiori: ſicut cumʳ vult non agere. Aliquando etiamʳ abſqꝫ interiori: ſicut cuꝫnon vult. ¶Probatur ⁊ hoc ratione tali. Id cuiꝰdomini ſumus dicitur voluntariuꝫ. Sed nos domini ſumus eius qd̓ eſt agere ⁊ non agere: velle ⁊nō velle: gͦ ſicut agere ⁊ velle eſt voluntarium: ita⁊ non agere ⁊ nō velle. Ad qd̓ facit qd̓ ait Amb..§. III.v. q. i. Non eſt.Inuoluntariuꝫ diciturqd̓ quis nullo modo vult. Et qꝛ qd̓ ſit per v̓iolētiam ſeu coactionem abſolutam: homo nullo mōvult. Ideo dicit ph̓s ⁊ Damaſ. ꝙ eſt aliquid inuolūtariū per violentiam. Item qꝛ etiam qd̓ fit per

ignorātiā facti: premiſſa debita diligentia hō nōvult: tdeo dicit etiam ph̓s: eſt aliquid inuoluntarium per ignorantiam. Lex etiam dicit ꝙ errantisnulla eſt voluntas. ¶ Sed pro maiori horum declaratione dicit. b. Tho. vbi ſupra: ꝙ duplex eſt actus voluntatis. Unus quidem qui eſt eius īmediate velut ab ipſa elicitus .ſ. velle. Alius auteꝫ ēactus voluntatis ab ea imꝑatus ⁊ mediante aliapotentiā exercitus: vt ambulare ⁊ loqui: qui actꝰa voluntate imperantur mediante potentia motiua. Quantum igitur ad actus voluntatis violētiam pati poteſt: in quantum per violentiam exteriora membra impediri poſſunt ne exequanturimperium voluntatis. Sed quantum ad ꝓpriūactum voluntatis non poteſt ei violentia inferri.Et huius ratio eſt: quia actus voluntatis nihil ēaliud qͣꝫ inclinatio quedam: procedens ab interiori principio cognoſcente: ſicut appetitus naturalis eſt q̄dam inclinatio ab interiori principio abſqꝫ cognitione. Quod autem eſt coactum vel violentum eſt ſub exteriori principio: vnde cōtra rationem ipſius actus voluntatis eſt: qd̓ ſit coactusvel violentus: ſicut eſt etiam contra rationem naturalis inclinationis vel motus. Poteſt enim lapis per violentiam ſurſum ferri: ſed ꝙ iſte motꝰviolentus ſit ex naturali inclinatione eius eē nōpoteſt. Similiter etiam poteſt homo ꝑ violētiamtrahi: ſed qd̓ hoc ſit ex voluntate eius: repugnatrationi violentie. Et nota ſecūdum. b. Tho. vbiſupra: ꝙ ſicut naturale dicitur qd̓ eſt ſecunduminclinationem nature: ſiue inclinatio ſit in natura ſicut a principio actiuo .ſ. ad agendum naturale eſt igni calefacere: ſiue inclinatio ſit in naturaſicut a principio paſſiuo ad recipiendum: ſic̄ motus celi dicitur naturalis: qꝛ habet naturaleꝫ aptitudinem ad talem motum licet mouens ſit voluntarium. Ita voluntarium dicitur qd̓ eſt ſcd̓minclinationem voluntatis. Et hoc poteſt eſſe dupliciter. Uno modo ſecundum actionem: puta cūaliquis vult agere. Alio modo ſecundum paſſionem: vt cum aliquis vult pati ab alio. Unde cumactio infertur ab aliquo exteriori manente in eoqui patitur voluntate patiendi: nō eſt ſimpliciterviolentum: quia lꝫ ille qui patitur non conferatagendo: confert tamen volenti pati. Unde nō pōtdici inuoluntarium. Item ſecūdum. b. Tho. Licet ī id qd̓ tendit voluntas peccando ſit cōtra naturam ideſt contra naturam rationalem: ⁊ malūſecundum rei veritatem: tamen apprehenditur illud vt bonum ⁊ conueniens nature: in quantuꝫeſt conueniens homini ſcd̓m aliquam paſſioneꝫſenſus vel hītum corruptū: ⁊ ideo nō ſeꝗtur ꝙ ſimotꝰ violentus ſit ꝯͣ naturam: motus voluntatisin peccando ſit violētus: qꝛ voluntas tendit in actum peccati vt in rem ẜm naturam. .§. IIIIMixtum ex volūtario