Capitulum. II.

in hoc: ꝙ nullus poteſt nō velle eſſe felix. Et nullus poteſt velle eſſe miſer. Et in hoc etiam non cogitur: ſicut nec cum immutatur a deo vt dictumeſt. ¶ Utrum auteꝫ volendo huiuſmodi quod d̓neceſſitate vult .ſ. eſſe beatum mereatur Dicēdūꝙ aliquo modo ſic ⁊ aliquo modo non. Cum enīinditus ſit appetitus vltimi finis ſui in communivt .ſ. naturaliter appetat ſe eſſe completum in botate ſcilicet ſe eſſe beatuꝫ. Un̄ Boetius de phiſophica conſolatione ait. Inſerta eſt mentibusminum naturaliter: veri ſummiqꝫ boni cupiditas. Sicut ⁊ grauibus naturaliter eſt editus appetitus ſeu inclinatio ad ferri deorſum: ⁊ animalibus conſeruatio vite. Ideo appetendo beatitudinem ita in communi: homo non meretur: quiahoc eſt ei naturale ⁊ naturalibus homo non meretur. Sed quia in quo iſta completio felicitatieſeu beatitudo conſiſtat: vtrū in virtutibus: vl̓ ſcientijs: vel delectabilibus: vel viſione dei et huiuſmodi: alias non eſt ei determinatuꝫ a natura. Iēquando ex propria ratione adiutus diuina gratia: apprehendit aliquod ſpeciale bonum vt ſuaꝫbeatitudinem in quo vere ſua beatitudo cōſiſtit.tūc meretur: n̄ ex hoc precipue ꝙ appetit naturaiter beatitudinem: ſed ex eo ꝙ appetit hoc ſpeciale: quod n̄ naturaliter appetit ſcilicet viſione dei:in qua ſecundum rei veritateꝫ ſua beatitudo cōſiſtit. Et ſecundum hoc ſancti merentur appetendo deum vel vitam eternaꝫ. Hec beatus ho. inqueſtionibus de veritate. Rainerius..§.X.Liberum arbitrium ſeextendit ad omnes actus humanos ſcilicet quiprocedunt a voluntate deliberata ratione. Hi .n.proprie dicuntur actus humani. Hoc probaturauctoritate Damaſce. lib. ij. dicentis. Homo libro arbitrio appetit: libero arbirrio vult: libero:bitrio inquirit vel ſcrutatur: libero arbitrio iudicat: libero arbitrio diſponit: libero arbitrio eligitlibero arbitrio impetum facit: et libero arbitrioagit vel operatur in his que ſecundum naturaꝫſunt. ¶ Declaratur autem hoc per diſtinctionemtalem. Actus aliqui attribuuntur alicui potentiedupliciter. Uel ꝙ elicit ipſum: vel quia imperatipſum. Ille actus proprie a potentia eſt elicitus: ꝗimmediate ab ipſa potentia procedit. Sicut a viſu videre: ⁊ ab intellectu intelligere. Unde viſusimmediate elicit videre tanquam proprium actūeius ⁊ intellectus intelligere. Et hoc modo n̄ omnes actus humani ſunt actus liberi arbitrij. Sꝫproprius ⁊ principalius actus liberi arbitrij e eliIere. Alio modo actus attribuitur potentie: quiaimperat potentia ipſum. Et hoc modo actus omnlum virium obedientium rationi: poſſunt volitati attribui: qui eſt motor omnium virium perimperium. Et ita etiam actus diuerſarum viriū

libero arbitrio attribuuntur. Unde per imperiūvoluntatis: ⁊ liberi arbitrij: mouentur etiam potentie in actus ſuos. Propter quod virtus appetitiua dicitur mouens: quia imperat motum. Etvirtus motiua que eſt affixa neruis ⁊ muſculis:quia exequitur motum. Et per hunc moduꝫ omnes actus humani ſūt a libero arbitrio: quia imperati ab eo. Unde illi actus humani qui ſunt virium rationabilium per eſſentiam: illi ſunt elicitia libero arbitrio. Illi vero qui ſunt virium rationalium per participationem: ſicut ſunt actusiraſcibilis ⁊ concupiſcibilis: ſunt imperati a libero arbitrio. virtutes autem nutritiue partis: nullo modo participant ratiōe: vt dicit philoſophusprimo ethicorum. Unde earum actus non propͥedicuntur humani: ⁊ ideo non ſubduntur liberoarbitrio. ¶ Ad horum ampliorem euidentiaꝫ notanda ſunt tria. ⁊Primum eſt ꝙ cum liberumarbitrium ſit facultas rationis ⁊ voluntatis tresactus attribuuntur libero arbitrio ex parte rationis: ⁊ tres ex parte voluntatis. Et ex parte ratōisattribuuntur libero arbitrio. conſilium: iudiciū:⁊ arbitrium. Qui quidem actus rationis procedunt ab imperfecto ad perfectum. Nam primoeſt motus inquiſitionis de faciendo ⁊ non faciendo: ⁊ iſtud eſt conſilium. ¶ Secundo eſt iudiciuꝫde faciendo ¶ Tertio eſt propoſitum faciendi: qd̓dicitur diſpoſitio: vel poteſt dici arbitriū. Ex parte autem voluntatis ſunt tres actus ſcilicet electōprogreſſus: ⁊ vſus. ¶ Primo igitur eſt electio: etille eſt actus ſimpliciter īterior ⁊ primus. Et hoceſt duorum preiacentibus alterum alteri preoptare. ¶ Secundo eſt progreſſus ad motum exteriorem ⁊ talis dicitur impetus¶ Tertio eſt motꝰexterior: ⁊ talis dicitur vſus. ¶ Secūdo nota: ꝙliberum arbitrium principaliter eſt reſpectu actuum interiorum: ſecundario autem exterioruꝫ:prout ab actibus interioribus procedunt: quiahoc modo impediri non poſſunt. Sed in quantum actus exteriores ſunt a virtute motiua corporali ſic poſſunt. Et hoc modo non eſt libertasreſpectu illorum actuum. ¶ Tertio notanduꝫ: ꝙquia electio eſt proprius actus liberi arbitrij. Etelectio non eſt finis: ſed eorum que ſunt ad fineꝫ.Ideo finis vltimus nō cadit ſub libero arbitrio.Zamē quia id quod eſt finis reſpectu quorūdaꝫ:poteſt eſſe ordinatum etiam ad finem vlterioremſcilicet vltimum finem. Nulla autem operatiohumana eſt vltimus finis: niſi per accidēs: ī quātum coniungitur vltimo fini. Et ideo omniū oꝑerationum humanarum poteſt eſſe electio: non inquantum ſunt fines: ſed in quantuꝫ ordinanturin finem. Uerbi gratia Quanuis vincere ſit finispotentie militaris: ordinatur tamen ad vlteriorēfinem: ⁊ ideo ſub electione cadere poteſt: ⁊ ſic poteſt ſub libero arbitrio. Et ſi arguatur incontrarium: quia operatio mala eſt preter voluntatem ẜꝫ