Titulus. IIII.

ancillam conqueſta eſt: inferens eī contumeliamdicens eam interfectricem virorum ſuorum ſeptem ideſt mortificatricem quīqꝫ ſenſuum ac etiaꝫfantaſie ⁊ intellectus. Thobie. iij. Oſtendat apoſtolus pugne ſequelam: ſubdens. Ut non quecūqꝫvultꝭ illa faciatis: glo. ideſt illa facere permittamīIuxta illud apoſtoli. Uelle adiacet mihi perficerenon inuenio. Roma. vij. Glo. Ambro. i. Uelle eſtin nobis ex libero arbitrio. Et dicit adiacet. .i. iuxͣcarneꝫ iacet: quia naturale eſt quodāmodo vellebonum per rationeꝫ naturalē: ſed perficere non:quia facere bonum meritoriuꝫ ſolū eſt ex gratiadei. Uel ſic ſecundum alios ſeu aliam expoſitōeꝫUelle adiacet mihi ideſt liberum arbitrium poſtpeccatum tanqͣꝫ infirmum iacet iuxta carnem: impotens per ſe reſurgere ad bonum operandum.Quarta ⁊ vltima libertas eſt: libertas plena aqꝫ ꝑfecta ſcilicet libertas glorie que erit ī patria:de qua apoſtolus ad Ro. viij. Ipſa creatura liberabitur a ſeruitute corruptionis in libertateꝫ glorie filiorum dei. Et hoc erit: quia nihil erit ibi inclinans ad malum. Nihil opprimēs: quia ibi eritlibertas a culpa ⁊ pena. Ad Galath. iiij. Illa queſurſum eſt hieruſalem que eſt mater noſtra libera eſt. Libertas itaqꝫ plena ⁊ perfecta erit: quando nulle erunt inimicitie: quando nouiſſima inmica mors deſtruetur: hec. b. Tho. in poſtilla ſuꝑIohan. ſuper illud Iohan. viij. Si ergo liberauerit vos filios ⁊c̄. De hac libertate a miſeria ⁊ culpa. Albinus in ſermone. Quid hac vita beatiusvbi non eſt paupertatis metus: non egritudinis ībecillitas. Nemo ibi leditur: nemo iraſcitur. Inuidet nemo. Cupiditas nulla exardeſcit. Nulluꝫcibi deſideriuꝫ. Nulla laboris aut poteſtatis pulſat ambitio. Nullus ibi diaboli metus. Inuidienulle. Terror gehēne procul. Mors neqꝫ corporis neqꝫ anime: ſed immortabilitatis munere vita iucunda. Nulla erit tunc diſcordia: ſed cunctaꝯſona iucunda ſunt oīa: iugis ſplendor. .§. IXꝙ liberūNotandum etiam arpitriū⁊ ſi coginon poſſit vt dictum eſt: poteſt tamen inclinari: immutari: determinari: ad alīquid volendum vel agendum. ¶ Primo quidem pōt liberum arbitrium inclinari vel īduci ad aliquid volendum vel agendum: per aliquas diſpoſitionesvel habitus: ex quibus pronior efficitur ad eligedum alteram partem. b. Tho. in ſcrip. ſuper. ij. ſenten. Ad quod facit quod dicit Aug. ſuper p̄s. Cūper timorem gehenne continet ſe homo a peccato: ſit paulatim cōſuetudo iuſticie ⁊ incipit quoddurum erat amari: ⁊ incipit excludi timor a charitate: ⁊ ſuccedit timo ille ſanctus qui permanquo timemus ne tardet: ne diſcedat: ne eo caremus. xxiij. q. vi. c. fi. §. cum per timorem. ¶ Secūdo voluntas poteſt immutari. Et hoc vel a ſeipſavel ab obieēto vel a deo: Immutatur primo volūtas a ſeipſa cum modo vult vnum modo aliud.

Unde Aug. Nihil tam eſt in noſtra poteſtate ſūvoluntas ipſa. Uoluntas noſtra nec voluntas ēſet: niſi in noſtra poteſtate eſſet. Porro quia ī noſtra poteſtate eſt: libera eſt. Immutatur ſecundovoluntas ab obiecto ſecundum diuerſitatem obiectorum: que ſibi repreſentantur per cognitiuāEt talis mutatio fit in ea occaſiōaliter ab aliquacreatura repreſentante obiectum. ¶ Tertio immutatur voluntas a deo. Nam deus īmutat voluntatem dupliciter. Uno modo mouendo ſoluvoluntatem: non imprimendo: in quantum ſcilꝫvoluntatem mouet ad aliquid volendum: abſqꝫhoc ꝙ imprimat aliquam formam voluntati: ſic̄ſine appoſitione habitus. Quādoqꝫ deus facit vtvoluntas modo velit aliquid quod prius nonvolebat. Iuxta illud. Cor regis ī manu dei ad qd̓voluerit vertet illud. Alio modo immutattatem imprimendo aliquam formam in ipfam voluntatem. Sicut eniꝫ ex ipſa natura quādedit voluntati: inclinatur voluntas natur̄ ad aliquid volendum: ita ex aliquo ſuperaddito ſcilicet aliqua forma quā imprimit. Et aliquando quidem imprimit formam imperfecte:vt cum dat gratiam de nouo viatoribus: ⁊ ſic inclinatur voluntas ad aliquid volendum: non tamen neceſſitate ſemper. Aliquando imprimit pfecte ſcilicet in conferendo gloriam: ſicut in beatꝭin quibus voluntas inclinatur ſemper ⁊ ſufficiēter per charitatem perfectam in bonum: nonſolum quantum ad vltimum finem: ſed etianquantum ad ea que ſunt ad finem. Hec beatusTho. in queſtionibus de veritate. Cum autem deus immutat: voluntatem non cogit eam: ſed favt precedenti inclinationi ſuccedat aliā inclinaEt ita ꝙ prima auferatur: ⁊ ſecunda inducatur ⁊maneat: vnde illud ad quod inducit voluntatemnon eſt contrarium inclinationi iam exiſtenti ſedinclinationi que prius inerat. Unde non eſt violentia nec coactio. Uerbi gratia. Lapidi ratōe ſuegrauitatis ineſt inclinatio ad locum deorſum.Hac autem inclinatione manente ſi proijciat̉ſurſum erit motus violentus. Si auteꝫ deus auferat lapidi inclinationem grauitatis: ⁊ det inclinationem leuitatis: tunc ferri ſurſum non erit eiviolentum ⁊ ita immutatio motus poteſt eſſe ſin̄violentia. Et per hunc modum intelligendum ēꝙ deus immutet voluntatem: ſine hoc ꝙ cogateam. Cuius ratio eſt: quia poteſt deus imvoluntatem: ex hoc ꝙ ip̄e in voluntate opſicut in natura: etiaꝫ hec beatus Thomas in quoſtionibus de veritate. q. xxij. ¶ Tertio voluntaspoteſt determinari ab obiecto ad volendum aliquid determinate. Cuius ratio eſt: quia eſt darealiquod obiectum in quo nulla ratio malicie inuenitur. Et voluntas neceſſario d̓terminatur adid volendum. Uel ſi eſt aliquod in quo nulla ſitratio vel apparentia boni: tunc voluntas neceſſario determinatur ad illud reſpuendum. Sic̄ pꝫ