Titulus IIII.

ad cenam patrie per voluntatem: ergo per angelum qui eſt miniſter dei: voluntas poteſt cogi adaliquid. Reſpondeo ꝙ illa compulſio non eſt coactionis: ſed efficacis perſuaſionis per aſpera vl̓leuia. Unde Grego. Qui huius mundi aduerſitatibus fracti ad dei amorem redeunt: compelluntur intrare. Reinerius. Ad hoc etiā pulchrefacit quod habetur. xxiij. q: iiij. diſplicet. Et. q. vi.§. vltꝭ ¶¶ Secundo libertas arbitrij includit electionem: tanqͣꝫ immediatum ⁊ proprium actuꝫ eiꝰ.Et ſecundum hoc Ber. diſtinguit libertatem ī li.de libero arbitrio ſic dicens. Eſt triplex libertas.ſ. arbitrij: conſilij: ⁊ complaciti. Ratio huius eſt:quia cum liberuꝫ arbitrium includat electionē:⁊ nihil ſub electione cadat niſi ſecunduꝫ ꝙ habꝫaliquam rationem boni ſecundum diuerſos gradus bonitatis in humanis actibus. Ber. diuerſos gradus libertatis ſeu diuerſas libertates diſtinguit. Ut verbi gratia. ¶ Primo in humanisactibus eſt aliquid bonum: quia illicitum quod.ſ. nulla lege prohibetur: ⁊ reſpectu iſtius boni liciti: dicit libertatem arbitrij: quia in iudicio nr̄oconſiſtit vt hoc ſequamur vel non. Ubi nota ꝙ liberum arbitrium habet ꝯfficium iudicis ⁊ arbitri. Primo habet officiuꝫ iudicis: ⁊ hoc quo adrationem: quia ſicut iudex in iudicando debet ſequi leges ⁊ artatur ad ſequendum eas. Sic liberum arbitrium habet officiuꝫ iudicis quo ad rationem: quia in quantum deliberat debet ſequileges. ¶ Secundo in quantum liberum arbitrium libere vult: tenet formam arbitri. Hoc enimad voluntateꝫ pertinet: libere hoc vel illud vellevel eligere. Et ideo magis dicitur liberum arbitrium qͣꝫ iudicium. ¶ Secundo eſt aliquid in humanis actibus: qd̓ non tantum eſt licitum: ſꝫ etiāvtile. Quia omnia mihi licent: ſed non omnia expediunt: vt dicit apoſtolus. i. Corin. vi. Et ſecūdūhoc aſſignat ⁊ diſtinguit Ber. libertatem conſilij.Nam conſilium eſt de meliori bono: quod eſt epediens ad ſalutem. ¶ Tertio in humanis actibeſt aliquid bonum eligendum quod delectat. Etreſpectu huius aſſignat. b. Ber. libertatem cōplaciti. Unde dicit ibideꝫ. b. Ber̄. ꝙ libertas arbitrijhabꝫ diſcernere quid liceat. Libertas arbitrij hꝫprobare quid. expediat. Libertas arbitrij habetexperiri quid liberat. Hec beatus Tho. ſuper. ij.ſenten. diſ. xxv. ¶ Tertio dico ꝙ liberum arbitrium admittit .i. habeat variationem. Et cum ſit triplex libertas vt dictuꝫ ē: liberum arbitrium quātum ad libertatem que a neceſſitate ſeu coactiōecompulſiua: per ſe non augetur vel minuitur: ſꝫequaliter habetur: quia hoc eſt naturale ⁊ eſſentiale libero arbitrio: vt ſufficienter non cogaturcoactione compellente. Et hoc .ſ. non poſſe ſufficienter cogi ⁊ compelli: ſequitur liberum arbitrit̉in quolibet ſtatu .ſ. ante peccatum ⁊ poſt peccatū.Non ergo per ſe augetur vel minuitur libertasarbitrij: ſed per accidens tantuꝫ .i. ratione nature

in qua inuenitur: ⁊ quam liberum arbitrium cōſequitur. Et hoc ſic probatur. Omnis proprietasque conſequitur aliquam naturam: quanto in ijilla natura in aliquo inuenitur nobilius tanto ētla proprietas perfectius participatur ab illo: ſecundum quem modum homo dicitur minus intelligens qͣꝫ angelus. Unde quia libertas arbitrij conſequitur naturam: ⁊ potentiam intellectus ⁊ voluntatis: ⁊ hec perfectiſſime ſunt in deo:⁊ in angelonobilius qͣꝫ in homine. Ideo libertasa neceſſaria coactione perfectius reperitur et nobilius in deo: qͣꝫ in angelo: ⁊ in angelo qͣꝫ in homine: et in vno angelo magis qͣꝫ in vno alio. Undepatet ꝙ libertas arbitrij non variatur ex ꝑte ſuenature vel eſſentie: ſed per accidēs .ſ. ex parte ſucauſe: que eſt intellectus ⁊ voluntas. Nam ſecurdum ꝙ natura inuenitur intellectiua nobilius īvno qꝫ ī alio vel minus nobilius: ſic libertas iſtiintenditur vel remittitur. Libertas ſecundaque .ſ. eſt a peccato cōtraria coactioni imperfecte:⁊ inſufficienti: que impulſio vel diſpoſitio nuncipatur: vt ſunt habitus ⁊ diſpoſitiones interiorespeccatorum: augetur talis libertas vel minuiturſecundum ꝙ illa inducentia vel impellentia ſeudiſponentia augentur vel minuuntur in homīeſecundum diuerſos actus. Qd̓ ſic declaratur.bertas iſta a peccato eſt communis triplici ſtatuihominis .ſ. in innocentia. In reparata gratia. Igloria. Et tamen augetur ⁊ minuitur ante pectum ⁊ poſt peccatum. Unde magiſter ſenten. li. ij.diſ. xxv. Semper voluntas hominis libera eſt: ſꝫnon ſemper bona eſt. Non enim eſt bona: niſi apeccato libera ſit. Et ſubdit. Liberum ergo artrium cum ſemper ⁊ in ſingulis ſit bonum: nōmen eſt pariter liberum in bonis ⁊ in malis: et adbona ⁊ ad mala. Liberius eſt eniꝫ in bonis vbi liberatum ē ſcilicet a peccato per gratiam: qͣꝫ ī mal̓vbi liberatum non eſt ⁊ liberius ad maluꝫ quodper ſe agit qͣꝫ ad bonum quod niſi gratiā adiuuetur et liberetur non poteſt. Hec magiſtertu innocentie poterat homo peccare ⁊ non pecre. In ſtatu nature reparate: poteſt peccare: ⁊ nōpoteſt non peccare ſaltem venialiter. In ſtatu glerie poterit non peccare: ⁊ non poterit peccare. Sꝫin ſtatu nature deſtitute gratia: non poteſt nō peccare etiam mortaliter .i. non eſſe in mortali quodcommiſit: quia ex ſe non poteſt exire: vel non pōtdifficulter non incurrere alia motalia: ſemper tamen voluntas a coactione eſt libera. Libertasa miſeria que eſt contraria coactioni imperfecte⁊ inſufficienter: que dicitur īpellens vel inducēsſicut ſunt penalitates exteriores: vt fames: ſitisfirmitas corporalis: mutabilitas mentis: temptio hoſtꝭ: ⁊ huiuſmodi: non eſt eque ī omnibus hͦlibertas: ſed magis ⁊ minus reperitur ī diuerſis.Nam perfectiſſime in deo: poſt deum maxime īargelo bono: minor in homine bono: minima inhomine malo: nulla in demone vel dānato hoīe