Capitulū. II.

quia innumerabiliter variantur. Tertio non poſſumus dicere ꝙ eoꝝ cauſa ſit factuꝫ vel diſpoſitioſtellarum: quia tunc oportet humanos actus procedere ex neceſſitate. Quarto non poſſumus dice̓eſſe cām eorum fortunam vel caſum: qꝛ fortuna⁊ caſus eſt eorum que raro eueniunt ⁊ preter ītetionem. vt dicitur. ij. phyſicoꝝ. Ergo relinquituripſum hominē facientem eſſe cauſam ſuoꝝ actuū⁊ principium: ⁊ hoc ꝑ liberum arbitrium. Secundo probatur idem ex diffinitione liberi arbitrij.Diffinitur enim ſic ꝙ eſt facultas voluntatis ⁊ ranonis ⁊c̄. Sed in homine inuenitur ratio ⁊ voluntas ergo ⁊c̄. Y Pro huius declaratiōe dicit Xho.ꝑte pͥma. q. lxxxiij. ar. i. ꝙ quedam agunt abſqꝫ iudicio: ſicut lapis mouetur deorſum ⁊ ſimiliter omnia cognitione carentia. Quedam alia agunt iudicio: ſed non libero: ſicut animalia bruta. Iudicatenim ouis lupum videns eum eſſe fugiendū naturali iudicio ⁊ non libero: qꝛ non ex deliberatiōeſed ex naturali inſtinctu hoc iudicat. Et ſimile eſtde quolibet iudicio aīalium brutorum. Sed hōagit iudicio libero: qꝛ ꝑ vim cognoſcitiuam iudicat aliquid eſſe fugiendum vel proſequendum.Sed qꝛ iudicium iſtud non eſt ex inſtinctu naturali in particulari operabili: ſed ex collatione quadam rationis: ideo agit libero iudicio potens ī diuerſa ferri. Rō eniꝫ circa ꝯtingentia viam habetad oppoſita vt patet in dialeticis propoſitionibꝰ: ⁊rethoricis perſuaſionibus. Particularia autemoperabilia ſunt quedaꝫ contingentia: ⁊ ideo circaea iudiciuꝫ rōnis ad diuerſa ſe habet: ⁊ non eſt determinatum ad vnum. Et pro tanto neceſſe eſt: ꝙhomo ſit liberi arbitrij ex hoc ip̄o: ꝙ eſt rōnalis.Qd̓ aūt dicit apl̓s ad Ro. vij. Non .n. qd̓ volobonum hoc ago: ſed qd̓ odi malum illud facio nōeſt ꝯͣ determinata. Nam appetitus ſenſitiuus ⁊ ſiin aliquo poſſit repugnare rōni: ꝯcupiſcendo cōtra illud qd̓ dictat rō: tn̄ ex hoc tm̄ non tollit̉ quinſubijciatur rōni. Et hoc eſt bonum qd̓ homo nonfacit cum vult: qꝛ .ſ. vellet non ꝯcupiſcere ideſt nōſentire motum ſenſualem ꝯtra rōnem: ⁊ tn̄ ſentitSed per hoc non tollitur libertas arbitrij: qꝛ ibinon eſt aſſenſus rōnis in tali motu: qui requirit̉ īactu liberi arbitrij. Sil̓r ꝙ idē apl̓s dicit ad Roix. Non eſt volentis neqꝫ currentis ⁊c̄. Nō ſic eſtintelligendum quaſi homo nō velit ⁊ currat ideſtoꝑet̉ bene: ⁊ fruet̉ libero arbitrio. Sed qꝛ libeꝝarbitriū ad hoc non eſt ſufficiens niſi moueatur ⁊iuuetur a deo. Quod etiam dicit̉ Hiere. x. Nō eſtī homine viā eius. neqꝫ viri eſt vt dirigat greſſusſuos: intelligitur quantum ad executiones electionum ſuarum: in quibus poteſt homo impēdi: velit nolit. Sed electiones ipſe que ꝑtinent ad libeꝝarbitriuꝫ: ſunt in nobis ſuppoſito diuino auxilio:hec. b. Tho. vbi ſupra..§. IIII.Libertateꝫ arbitrii uer

tibilem in malum dedit deus homini liberi arbitrij: vertibilem in malum quinqꝫ rationibus.¶Prima ratio eſt manifeſtatio diuine potentie.Uoluit enim deus oſtendere homini: ꝙ ſicut ſineeo factus non fuerat: ita nec ſine ipſo perſiſtere poterat: vt ergo cognoſcere ꝙ diuinum poſſe non ſolum eſt omnis potentie cauſatiuum: ſed etiam oīspotentie conſeruatiuum: ⁊ ꝙ ille ſolus eſt indefectibilis ⁊ īuertibilis: ideo voluit ⁊ ſibi placuit creaturam rationalem facere vertibilem: nec ipſamconfirmare in bono quouſqꝫ illi conſtaret ꝙ ipſeſolus deus eſt: in quo non cadit non poſſe. Ad qd̓facit quod ait Aug. de peni. diſtin. ij. §. vlti. dicens.Solus ille omnipotens vocatur qui hoc non poteſt .ſ. peccare: quia omnia poteſt que poſſe eſt aliquid poſſe. ¶ Secunda rō ē manifeſtatio diuineſapientie ex ordine malorum cū bonis .ſ. ex vertibilitate hominis in malum: qd̓ quidem malū deordinat cū bonis. Ex eo eniꝫ ꝙ deus ex malo bonum elicit: diuina ſapiētia manifeſtatur: eo ꝙ maioris ſapientie eſt ordinare malum cum bonis: etelicere bonum ex malis: qͣꝫ ordinare ſolum bonacum bonis: vel elicere bona ex bonis. Et ideo cudiceret nec poſſibile eēt deum ſacere mala debuittalem facere creaturam que poſſet in operandodeficere ⁊ malum committere: vt deus mala illaordinando in bonum ſuam ſapientiaꝫ declararetDicit etiam Aug. in. x. de ciui. dei. Neqꝫ deus vllūnon dico angelorum vel hominū crearet: quemmalum futurum eſſe preſciret: niſi pariter noſceret: ꝗbus eos bonoꝝ vſibus cōmodaret. On̄dituretiam dei ſapientia in huiuſmodi vertibilitate excōparatione meriti ad premium. Nemo enim dignus eſt coronari: niſi qui legitime certauerit. ij.ad Zimo. ij. Et ideo decuit diuinam ſapientiam pͥus hominem quaſi in campo certaminis examinare: qͣꝫ ī gloria coronare et exaltare. Ad hoc facit quod habetur. lix. diſtin. c. i. vbi dicitur: ꝙ dignitates nec eccleſiaſtice nec ſeculares conferende ſunt non examinatis ſeu probatis laboribus ⁊exercitijs. ¶ Tertia ratio ē manifeſtatio diuine miſericordie: que potiſſimum manifeſtata eſt: cū vnigenitum ſuū tradidit pro hoīs liberationē. UndeIo. viij. ait ipſe vnigenitꝰ. Si filius vos liberauerit vere liberi eritis. Ubi Aug. Si filius vos liberauerit nō a barbaris: ſed a diabolo: non a corporis captiuitate: ſed ab anime iniꝗtate. Et Grego.ait. Redēptor noſter totius ꝯditor creature: ad hͦpropitiatus humanam carnem voluit aſſumere:vt diuinitatis ſue gratia dirupto quo tenebamurcaptiui vinculo ſeruitutis .ſ. peccati: priſtine nosreſtitueret libertati. xij. q. ij. Cū redēptor. Quarta rō eſt māifeſtatio diuine iuſticie: que potiſſimemanifeſtatur ī hoc: ꝙ deus triubuit vnicuiqꝫ ẜmoꝑa ſua .ſ. bonis bona eterna tribuendo: ⁊ maloseterna pena puniendo: Hec auteꝫ retributio ⁊ punitio eterna non fuiſſet: niſi deus hominē in ſtatu