Capituluꝫ. II.

eſt: qꝛ liberū arbitriū per ſe eſt ordinatū in bonuꝫcū bonū ſit obiectum volūtatis: nec in malum tendat niſi propter aliquē defectū: qui apprehenditurvt bonum: cuꝫ electio que eſt actus proprius volūtatis non ſit niſi boni vel apparentis boni. Et id̓ovbi liberū arbitriū eſt ꝑfectiſſimū: vt in deo: in malum tendere non pōt. Sed hoc ad libertatem arbitrij pertinet: vt actione aliquam facere vel non facere poſſit: et hoc deo conueuit: qꝛ bona que facitpoteſt non facere. Nec tn̄ pōt malū facere rationepredicta. Cū ergo dicitur: ꝙ liberū arbitriū viamhabet ad oppoſita: pōt intelligi tripliciter. Primoqꝛ pōt velle bonū ⁊ malū: et ſic non conuenit deoqꝛ hoc importat defectibilitateꝫ. Secundo vt priꝰaliquid velit ⁊ poſtea illud nolit. Et hoc etiam deonon conuenit. quia repugnat immutabilitati diuine. Tertio poteſt intelligi viam habere ad oppoſitaquia poteſt velle hoc ⁊ non velle. Et hoc conuenitdeo: qꝛ ipſe habet liberam electionem volendi aliquid vel non volēdi: quia multa ita libere vult ꝙpoteſt ea velle abſqꝫ eius defectibilitate ⁊ mutabilitate. hec. b. Tho. in queſtionibus de veritate Rainerius. ¶ Liberū arbitriū eſt in angelis ⁊ perfectius qͣꝫ in hoībus. Et ꝙ ſit in angelis probatur auctoritate Damaſ. ꝗ dicit libro. ij. Ꝙ angelus eſt ſubſtantia intellectualis ſemper mobilis arbitrio libero ⁊c̄. Probatur etiam tali ratione. Omne creatuꝫeſt vertibile vel ẜm eſſe vel ẜm electioneꝫ. Sed angelus eſt creatus ergo eſt vertibilis: non ſcd̓ꝫ eſſecum ſit īmortalis: ergo eſt vertibilis ẜm electioneꝫque pertinet ad liberum arbitrium. hec Alexāderin ſūma. Oſtenditur etiam hoc ex hoc quod habetur. de pe. di. ij. principium. ¶ Ꝙ angeli liberumarbitrium ſit perfectius qͣꝫ hominis: patet ex hoc:quia cum liberum arbitrium ſit facultas voluntatis ⁊ rationis: vbi eſt perfectior ratio ſeu intellectꝰ⁊ maior facultas voluntatis: ibi eſt maior libertasarbitrij. Sed perfectius eſt virtus intellectiua ī anlo qͣꝫ in homine: quod patet: quia apprehenditgnitionem veritatis abſqꝫ diſcurſu et inquiſitione: vnde non accidit dubitatō vel difficultas in eohomo autem intelligit cum diſcurſu et inquiſitione: vnde accidit dubitatio et difficultas. Similiter maior facilitas vel facultas voluntatis eſt inangelo ad exeundum in actitꝫ qͣꝫ in homine: quodpatet quia qͣꝫcito angelus eſt habet poteſtatem volendi: eligendi: amandi: homo autem non ſic: vtpatet in paruulo qui habet impedimentum a carne et expectat tempus vt habeat vſum rationis.Ergo perfectius eſt liberum arbitrium in angeloqꝫ in homine. ¶ Si autem obijciatur ſic ¶ Ubieſt maior libertas ibi perfectius liberum arbitrium. Sed in homine maior libertas videtur: quiahomo poteſt conuerti a bono: et malum inde a malo in bonum. Sed angelus ſemel vertitur in bonum vel malum ſine reuerſione. ergo ⁊c̄. Reſpondetur ꝙ vtiqꝫ maior vertibilitas eſt in homine qͣꝫ

in angelo: ſed non maior libertas. Liberum veroarbitrium attenditur penes libertatem: non vertibilitatem. Alia enim ratione eſt libertas in creatura: alia vertibilitas: quia libertas eſt dignitasexiſtens in creatura rationali vel intellectuali: perconuenientiam et conuerſionem ad primū ſcilicetdeum. Uertibilitas autem ſequitur ipſam naturam creature rationalis ẜm ſe. Et ideo non ſequitur: ꝙ vbi eſt maior vertibilitas ſit maior libertas.Hec Alexander in ſecunda parte ſumme. ¶ Itemquāuis electio que pertinet ad liberum arbitriuꝫſit eorum que ſunt ad finem: ⁊ angelis adueneritfinis eorū: qꝛ .ſ. coniuncti ſunt ipſi deo inſeparabiliter: ac etiam ſancti in patria: non tamen ſequiturꝙ ceſſet in eis electio: nec per conſequens liberuꝫarbitrium. Et ratio eſt: quia id quod eſt ordinatuꝫad finem eſt duplex. Quoddam vt diſtans a fine. etin huiuſmodi adueniente fine: ceſſat electio eiusquod ordinatur ad illum finem. Sicut nūc quiseligit velle credere ⁊ ſperare: que electio ceſſabitin patria. Aliud ordinatum ad finem eſt vt coniunctum fini. Et huiuſmodi electio nonˡ ceſſat adueniente fine: ſed manet cum fine. b. Lho. ſupra. ij.ſententiarum. ¶ Item ſcienduꝫ ꝙ hoc pertinet adperfectionem libertatis arbitrij: ꝙ poſſit diuerſaeligere ſeruato tamen debito ordine finis. Sed ꝙeligat aliquid deuiando ab ordine finis: vt ſit inpeccando hoc pertinet ad effectum libertatis: et iōmaior libertas eſt in angelis ⁊ ſanctis qui peccare non poſſunt: qͣꝫ in viatoribus. b. Tho. prima parte. q. lix. arti. iij. ¶ In homine eſt liberum arbitrium ⁊ ante peccatum ⁊ poſt peccatum: aliter tamen⁊ aliter. Unde Hiero. ad Damaſuꝫ. Nos dicimushominem ſemper peccare ⁊ non peccare poſſe:vt ſemper nos liberi confiteamur arbitrij. Si enīpoſt peccatuꝫ mortale cōmiſſum non poſtet quisvitare peccatum: iam non peccaret: quia Augu. dicit: ꝙ nullus peccat in eo qd̓ vitare non poteſt.Greg. etiam dicit: ꝙ debilis eſt hoſtis: qui non poteſt vincere niſi volentem: ergo non neceſſitaturex quo eſt volens. Et quanuis habens habitumneceſſario faciat ẜm habitum: nō tamē oportet ꝙpeccator ſemper faciat ẜm habitum peccatuꝫ. Sꝫper liberum arbitrium poteſt vti habitu ⁊ non vtiEt facere poteſt aliquando contra ipſum habituꝫpeccati: licet cum difficultate. Tamē manente habitu nō pōt cōtingere qͣꝫ diu maneat nihil agensẜm habitū. Itē videt̉ ꝙ peccator nō hēat liberuꝫarbitriū qꝛ liberū arbitriū diffinit̉: ꝙ eſt facultasvoluntatis ⁊ ratōis qua bonuꝫ gratiā aſſiſtēte eligitur. Sed peccator nō habꝫ gratiam: ergo nō pōtlibere elicere bonum: ⁊ ideo nō habet liberum arbitrium ad bona. ¶ Reſpondetur ꝙ ille quinon habet gratiam: poteſt eligere bonum: ſed nōmeritoriuꝫ. Hoc autem non derogat libertati arbitrij. Dicitur eniꝫ homo eſſe liberi arbitrij: ẜm ꝙpoteſt agere hoc vel illud. Et non ẜm ꝙ pōt agere