Capitulum II.

neceſſitate appetit̉: vt dictum ē: qꝛ ſine hiꝰ pōt ꝗseē beatus ⁊ hic non de neceſſitate volūtas īherꝫSūt q̄daꝫ alia bona que hn̄t neceſſaria connexionem ad beatitudinē: quibus .ſ. hiꝰ quis deo inheret in quo ſola ꝯſiſtit vera beatitudo. Sed tn̄anteqͣꝫ ꝑ certitudinem diuine viſiōis neceſſitashiꝰ ꝯnexionis demonſtret̉ volūtas nō ex ncc̄itate inheret deo nec his q̄ ſunt dei. Sꝫ voluntas videntis deū ꝑ eēntiam ex ncc̄itate īheret deo ſicutnunc ex ncc̄itate volumꝰ eē beati. Patet ergo ꝙvolūtas ī nihil tēdere pōt: niſi ſub rōe boni. Sedqꝛ bonū multiplex eſt: non ꝓpter hoc ex ncc̄itatedeterminatur ad vnum.¶ Capl̓m ſcd̓m De libero arbitrio.Elibero arbitriohoc ſic diffinit magr̄ ſn̄iaꝝ ī. ij. li. dicēsLiberum arbitrium eſt facultas rōis⁊ voluntatis: q̄ bonū gr̄a aſſiſtente eligit̉: ⁊ maluꝫgr̄a deſiſtēte .i. deficiēte. Ex pͥma ꝑticula huiꝰ diffinitōis on̄dit̉ ꝙ liberū arbitriū ē potētia nō actꝰvel hītus: dr̄ .n. facultas hic potētia expedita .i. li.bera. Neqꝫ .n. pōt dici actus. qꝛ actꝰ n̄ ſēꝑ manetī hoīe ſꝫ trāſit: liberū arbitriū ſemꝑ manet ī hoīe.Sꝫneqꝫ hītus dici pōt. Et rō eſt: qꝛ hītus dicuntur ẜm quos non hemꝰ bn̄ vel male ad actus vl̓paſſiones: vt dr̄ in. ij. ethi. Nā ꝑ temꝑantiā benenos hēmus circa ꝯcupīas ꝑ īteꝑantiā aūt maleꝑ hītum ſcīe bn̄ nos hemus ad actū intellectus:dū ꝑ eā cognoſcimus verū ꝑ ꝯͣrium hītum maleLibeꝝ aūt arbitrium indifferenter ſe hꝫ ad benevel male eligēdum. Un̄ īpoſſibile ē ꝙ liberuꝫ arbitriū ſit hītus. Eſt ergo potētia. Quauis .n. ẜm ꝓpriam ſignificatōem vocabuli noīet quēdā actuꝫtn̄ ẜm cōem vſum loquēdi: liberum arbitriuꝫ dicimꝰ id qd̓ ē prīcipiū huius actꝰ .ſ. quo hō libereiudicat. Principiū aūt in nobis actus ē potentiavel habitus. Sed ꝓbatum ē ꝙ habitꝰ eē non pōtergo potētia eſt. ¶ Ex ſcd̓a particula diffinitiōiscum .ſ. dr̄ rōnis ⁊ volūtatis nō dat̉ ītelligi ꝙ iſtapotētia ſit vna compoſita ex rōne ⁊ voluntate: vl̓ꝙ ſit vtraqꝫ: ſed ꝙ ad actum liberi arbitrij ꝯcurrunt rō ⁊ volūtas: vt dicit. b. Tho. in pͥª ꝑte. q. lxxxiij. art. ij. Pro cuius declaratione dicit. b. Tho.vbi. sͣ. ar. iij. ꝙ liberum arbitrium ē electio ꝑ hocdicimur liberi eē arbitrij: qꝛ poſſumus vnuꝫ reciꝑe de duobus alio recuſato quod eſt eligere.Et iō naturā liberi arbitrij ex electōne ꝯſiderareoportet. Ad electionē āt concurrit aliꝗd ex partecognoſcitiue virtutis: ⁊ aliquid ex ꝑte appetitiueEx ꝑte cognoſcitiue requirit̉ conſilium ꝑ qd̓ diiudicatur quid ſit tandē ꝓferenduꝫ. Et ex ꝑte appetitiue reꝗͥritur ꝙ appetēdo acceptet̉ quod perconſilium diiudicat̉. Unde ph̓s in. vi. ethico. ſubdubio reliquit. Utrum electio principalius per-

tineat ad vim cognitiuam vel ad vim appetitiuāDicit enim ꝙ elctio vel eſt intellectus appetitiuꝰvel appetitus intellectiuꝰ. Sed in. iij. ethicorumin hoc magis declinat ꝙ ſit appetitꝰ intellectiuꝰnoīans electōem deſideriū ꝯſiliabile. Et huiꝰ ratio ē: qꝛ ꝓprū obiectum electionis eſt: id qd̓ ē adfinem. Hoc autem inquantum huiuſmodi habꝫrationem boni quod dicitur vtile. Unde cum bonum in quantum huiuſmodi ſit obiectum appetitus. Sequitur ꝙ electio ſit principaliter actusappetitiue virtutis: ⁊ per ꝯſequens liberum arbitrium ē potentia appetitiua. Arbitrium enī importat iudicium. Iudicium vero ē quaſi ꝯcluſio⁊ determinatio ꝯſilij. Determinatur aūt ꝯſiliumpͥmo per ſn̄iam rōnis: ſecundo per acceptationeꝫappetitus. Et quāuis appetitus non ſit collatiuꝰqꝛ collatio importat ꝯparationem vnius ad alterum quod pertinet ad rōem: tn̄ in quantū a viʳ cognitiua ꝯferente mouet̉: habet quandam collaonis ſimilitudinem: dum vnum alteri preopta¶ Ex tertia particula diffinitionis .ſ. ꝙ bonuꝫ eligitur gratia aſſiſtente oſtēditur gratia neceſſariaad bene agendum: nec tn̄ ex hoc tollitur libertasarbitrij. Liberum enim arbitrium eſt cā ſui motus: ꝑ hoc ꝙ homo ſeip̄m mouet ad agenduꝫ: nōtn̄ hoc eſt d̓ nccͣitate libertatis ꝙ ſit pͥma cā ſui: idquod liberum ē: ſicut ēt nec ad hoc ꝙ aliquid ſitca alterius: requiritur ꝙ ſit pͥma cā eius. Deꝰ ergo eſt pͥma cā mouens cauſas naturales ⁊ voluntarias. Sicut ergo mouendo cauſas naturales:non eis aufert quin actus earum ſint naturalesita cās voluntarias non aufert ꝗn actiones eaꝝſint voluntarie: ſed potius hoc eis facit. Operat.n. ī vnoquoqꝫ ẜm eius ꝓprietatem. Et hoc ē qd̓ait apl̓s ad phil̓. ij. Deus oꝑatur ī nobis velle ⁊ ꝑficere. Et prouer. xxi. Cor regis in manu dei: ⁊ qͦcūqꝫ voluerit vertit illud. b. Cho. vbi ſupra. Operatur enim in omnibus deus velle in quantumillud velle eſt quidam actus naturalis: ẜm ꝙ deus eſt cā omnium motionū ſuo influxū quo oīameuet. Operatur aūt in bonis velle .ſ. meritorie:in quantū deus lumine grarie mouet voluntatēad mouendū aliquid meritoriū. ¶ Ex vltima ꝑticula on̄ditur ꝙ nullus cogitur ad malum. Un̄Ambro. Nemo nr̄m tenetur ad culpaꝫ niſi ꝓpͥavoluntate deflexerit. xv. q. i. non eſt. Et Aug. Uaſis ire nunqͣꝫ deꝰ redderet īteritū: ſi non ſpotaneum īueniret homo hr̄e peccatum. xiij. q. iiij. Nabuchodonoſor. Unde ⁊ Cayn dictum fuit a dn̄oGene. iiij. Sub te erit appetitus eius ſcilicet peccati: ⁊ tu dominaberis illius. Quod autem Aug.dicit ꝙ homo peccando ſeipſum perdidit ⁊ libeꝝarbitrium: non vult dicere ꝙ perdiderit illud qͦad libertatem naturalem que eſt libertas a coactione. Sed quatum ad libertatem que eſt a culpa ⁊ miſeria. Iuxta illud Iohannis. viij Qui facit peccatum ſeruus eſt peccati. ¶ Et nota ꝙ hec