Titulus III.

dinis: puta: in vno genere cauſe: vt ſi dicatur ꝙ ſanitas ſit ꝓpter vitā: ſeꝗtur ꝙ vita ſit magis deſiderabilis. Sed ſi accipiatur ẜm eam que ſūt diuerſorum ordinum: non hꝫ veritatē regula illa: vt ſi dicatur: ꝙ ſanitas eſt propter medicinam: nō iō ſeꝗt̉ꝙ medicina ſit magis deſiderabilis qͣꝫ ſanitas: qꝛſanitas eſt in ordine finium: medicinaautem eſt inordine cauſarum efficientium. Sicut ſi accipiamꝰduo: quorum vtrūqꝫ ſit per ſe in ordine obiectorūcognitionis: illud propter quod aliud cognoſciturerit magis notum. Sicut pͥncipia concluſionibusSed habitus in quantum habitus non ſunt d̓ ordine obiectorum: nec propter habituꝫ alia cognoſcuntur: ſicut per obiectuꝫ cognitionis: ſed ſicut ꝓpter diſpōem vel formam qua cognoſcens cognoſcit. Cognoſcit inſuper actum proprium intellectus. Unūquodqꝫ enim cognoſcitur ẜm ꝙ eſt in actu. Ultima autem intellectus perfectio eſt eius operatio. Non enim eſt ſicut actio tendens in alterumque eſt perfectio operati: ſicut edificatio domꝰ edificate. Sed manet in operante: vt perfectio ⁊ actuseius. Ut dicitur in. ix. methaphyſice. Hoc eſt ergoprimuꝫ quod de intellectu intelligitur actus eius.i. ipſum eius intelligere. Sed in hoc eſt differentisin ordine intellectuum. Nam intellectus diuinusidem eſt in eo ꝙ intelligat ſe intelligere: ⁊ ꝙ intelligat ſuam eſſentiam: quia ſuum intelligere eſt ſuaeſſentia. In angelo autem quanuis aliud ſit ſcd̓mrationem: ꝙ intelligat ſuum intelligere: ⁊ ꝙ intelligat ſuam eſſentiam: tn̄ ſimul in vno actu vtrūqꝫ intelligit: qꝛ hoc quod ē ītelligere eſſentiam ſuam: eſtpropria perfectio eſſentie ſue: ſimul autem vno actu intelligit res cum perfectione ſua. In intellectuvero humano nec ſuum intelligere nec propriumobiectum eſt eēntia eius: ſed aliquid extrinſecū .ſ.natura generalis: ⁊ iō id quod primo cognoſcit̉ abītellectu hūano: ē obiectū eiꝰ ſecundaria cognoſcit̉actus eius quo cognoſcitur obiectum: ⁊ ꝑ queꝫ cognoſcitus ip̄e ītellectꝰ ¶ Cognoſcit inſuꝑ intellectꝰ⁊ actum voluntatis: actus enim voluntatis nihilaliud eſt: qͣꝫ inclinatio quedam conſequens formāintellectiuam: ſicut appetitus naturalis eſt inclinatio ſequens formam naturalem. Inclinatio autemcuiuſlibet rei eſt in ipſa re per modum eiꝰ. Unde īclinatio que eſt appetitus ſenſibilis eſt in ſentiente⁊ ſimiliter inclinatio intelligibilis que eſt actus voluntatis: ē intelligibiliter ī ītelligēte ſicut in principio ⁊ obiecto proprio. Quod aūt intelligibiliter ē īaliquo ītelligente: cōſequens eſt vt ab eo ītelligat̉:vn̄ actus volūtatis ītelligitur ab ītellectu: ⁊ ī quantū aliꝗs percipit ſe velle ⁊ in quātū ꝗs ꝑcipit naturā hui actus: ⁊ per ꝯn̄s naturā huiꝰ pͥncipij: ꝙ ē ha§. XIX.bitus vel potentia.Sunt autē affectus anime ꝗ ſunt actus voluntatis in intellectu non per ſimilitudinem tm̄ ſicut corpora: nec ꝑ pn̄tiā vt ī ſub

iecto ſicut artes: ſed ſicut pͥncipiatū ī pͥncipio ī quhabet̉ notio pͥncipiati. ¶ Ꝙ aīa humana ẜm ſtativite pn̄tis non pōt ꝑfecte ītelligere q̄ ſūt ſupra ſeangelos ⁊ deū. Un̄ Sapi. ix. Que in celis ſunt ꝗsueſtigabit. Et angeli ꝗdem qui dicuntur ſubſtātſeparate: neqꝫ per ſeipſos neqꝫ per ſimilitudīes rrum materialiuꝫ poſſunt intelligi perfecte ſecūdi.b. Tho. in prima parte. q. lxxxviij. arti. primo et. i.Sciendum tamen ſcd̓m ipſum: ꝙ plato qui poſuitſubſtantias īmateriales: etiam materialiū ꝑ ſe ſubſiſtentes: quas Ideas vocabat vt dictū eſt: dicebatꝙ ſubſtātie īmateriales nō ſolū ītelligunt̉ a nobiſed ſūt pͥma a nobis ītellecta. Sꝫ ẜm ariſtol̓. ſentertiam quā magis experimur: intellectus noſter ẜmſtatum vite preſentis: hꝫ naturalem reſpectum arerum materialium naturas. Unde nihil intelligniſi conuertendo ſe ad fantaſmata. Et ſic ſubſtantias īmateriales cuꝫ non cadant ſub noſtra imanatione ⁊ ſenſu: pͥmo ⁊ per ſe ẜm modū cognitōnnos experte cognoſcere non poſſumus. Sed aueroīs in cōmento de anima ponit: ꝙ in fine in hac.ta homo peruenire poteſt ad hoc vt intelligat ſubſtantias ſeꝑatas per continuationem vel vnionemcuiuſdā ſubſtātie ſeꝑate a nobis: queꝫ vocat ītellectū agentē: qui cum ſit ſubſtantia ſeꝑata: intelligitſubſtantias ſeꝑatas: vnde cū fuerit nobis perfectevnitus: ſic vt per eū ītelligere poſſimus: ītelligemꝰtunc ſubſtātias ſeꝑatas. perfecte aūt vnitur nobisẜm ip̄m iſte intellectus agens. cū oīa intellecta ſpeculata cognouerimus: ⁊ tunc per eum poterimꝰ cōgnoſcere oīa materialia ⁊ īmaterialia. ¶ Hanc autem poſitionem auerrōis reprobat beatus Thopluribus rationibus. Prīo qꝛ ītelligere oīa ſpelata vix contingit alicuit in hac vita: ⁊ ſic nullupauci ad felicitatem ꝑuenirent: qd̓ ē cōtra phiprimo methaphyſi. ꝗ dicit ꝙ felicitas eſt quodbonum cōmune: quod pōt preuenire omnibiorbatis ad virtutē. Secūdo qꝛ phūs dicit exprin prima methaphy. ꝙ felicitas eſt operatio ẜnfectam virtutem: Et enumeratis multis virtutiin decimo metaphyſi: concludit. ꝙ vltimaſconſiſtens in vltima cognitione maximoriligibilium eſt ẜm virtutē ſapientie: quam poſtvi. eſſe caput ſcientiarum ſpeculatiuaruꝫ. Et ſiꝙ ariſtoteles poſuit vltimam felicitatem ī cogrne ſubſtantiarum ſeꝑatarū: qualis haberi perdīctum eſt ſupra ſecūdum ariſto. intellectus agnon eſt ſubſtātia ſeꝑata: ſed quedā virtus animeInducit ⁊ alias rationes tres ob breuitatem omſas. Item neqꝫ per cognitionē rerum materiapoſſumus deuenire ad cognitionem angeloſubſtantiarum ſeparatarum. Cū enim ſubſtātie inmateriales vt angeli ſint omnino alterius rationisa quidditatibus rerum materialium quantucūtintellectus noſter abſtrahat quidditatem rei me