Capituluꝫ. XI.

impreſſionē ſenſibilium in ſenſu. Sed nō tamenper modū defluxionis vt democritꝰ poſuit: ſed perquandā operationē. Intellectū vero poſuit habere operationē abſqꝫ cōicatōe corporis. Nihil autēincorporeū īprimere pōt in rem incorpoream. Etideo ad cauſandū intellectualē operationem nonſufficit īpreſſio ſenſibiliū corporuꝫ: ſed requirituraliquid nobilius: eo ꝙ agens eſt nobilius patiēte.Id aūt ſuperius ⁊ nobilius eſt ẜm ariſto. intellectꝰagens de quo ſupra. Hic facit fantaſmata acceptaa ſenſibus intelligibilia in actu ꝑ modū abſtractionis cuiuſdam. Secunduꝫ hoc ergo intellectualiscognitio a ſenſibilibus cauſatur ex parte fātaſmatum: ſed qꝛ fantaſmata nō ſufficiūt īmutare intellectū poſſibilē: oportet ꝙ fiant intelligibilia in actupītellectū agente. Et iō nō pōt dici ꝙ cognitio ſēſibilis totalis ⁊ perfecta cauſa ſit cognitionis inteltualis..§. VII.ntellectus humanusnō pōt actu ītelligere per ſpēs intelligibiles quaspenes ſe habet: niſi conuertendo ſe ad fantaſmata in vita preſenti. Unde philoſophus in li. d̓ aīa dicit: ꝙ nihil intelligit aīa ſine fantaſmate. Et contrarium dicit. b. Tho. vbi ſupra arti. vij. eſſe impoſſibile: qn̄ ẜm ipſū apparet duobus indicijs. ¶ Primoquideꝫ: qꝛ cum intellectus ſit quedaꝫ vis nō vtēsorgano corporali: nullo mō īpediret̉ a ſuo actu ꝑleſionem alicuiꝰ organi corporalis: ſi nō requireretur ad actuꝫ eius actus alicuius potentie vtentisorgano corporali: vt ſenſus: imaginatio: et alie vices ꝑtinentes ad partem ſenſitiuāˡ. Unde manifeſtū ē ꝙ ad hoc vt intellectus actui intelligat non ſolum accipiēdo ſcīam de nouo: ſed ēt vtēdo ſcientiaiam acꝗſita: requirit̉ actus imaginatōnis ⁊ ceterarū virtutū. Uidemus enī ꝙ impedito actu virtutꝭmemoratiue: vt accidit in litargicis: per leſioneꝫ organi corporalis impeditur hō ab intelligendo inactu: etiā ea quorū iam ſcientiam habuit. Secūdo qꝛ hoc quilibet in ſeip̄o experiri pōt: ꝙ quādoaliquis conat̉ aliquid intelligere: format ſibi aliqͣſantaſmata ꝑ modū exemploꝝ: in ꝗbus quaſi īſpiciat quod intelligere ſtudet. Et inde eſt: ꝙ quandovolumus aliquem facere intelligere aliquid: proponimus ei aliqua exempla ex quibus ſibi fantamata formare poſſit ad intelligendū. Huius auteꝫrō eſt: qꝛ potentia cognoſcitiua proportionatur cooſcibili. Unde intellectus angeli ꝗ eſt totaliter amateria ſeparatus: obiectū proprium eſt ſubſtātiaintelligibilis a corꝑe ſeparata ⁊ per huius intelligibile materialia cognoſcit. Intellectus vero hūani qui eſt cōiunctus corpori: eſt obiectū proprium:ꝗdditas ſea natura ī corporali exiſtēs materia: ⁊ ꝑhuiuſmodi naturas viſibilium rerum cognoſcit:⁊ etiā ad aliquā noticiā inuiſibiliuꝫ aſcendit. De retione aūt huius nature eſt: ꝙ in aliquo indiuiduoexiſtat quod non eſt abſqꝫ corporali materia. Sic̄

de rōne equi nature eſt: ꝙ ſit in hoc equo: et̓ ſic̄ dealijs. Unde natura lapidis vel cuiuſlibꝫ rei in materia corporali exiſtentis: nō pōt ꝯplete ⁊ vere co⁊ imaginationē. Et ideo neceſſe eſt ad hoc ꝙ intellectus intelligat ſuū obiectum propriū: ꝙ conuertat ſe ad fantaſmata vt ſpeculatur naturā vniuerſalem in particulari exiſtentem. Nec ſufficit cōſeruatio ſpecierum intelligibiliū in intellectu poſſibili ad hoc ꝙ actu intelligat: ſed oportet ꝙ eis vtat̉ẜm ꝙ conuenit rebus: quarum ſpeciēs ſunt nature in particularibus exiſtentes. Incorporea auteꝫquorū non ſunt fantaſmata: cognoſcuntur a nobiſper cōparationē ad corporalia ſenſibilia: quorumſunt fantaſmata. Deum autem vt dicit dionyſiuscognoſcimus vt per cauſam: per exceſſum: et perremotionem. Alias etiam ſubſtantias īcorporeasin ſtatu vite preſentis cognoſcere non poſſumꝰ niſiper remotionē vel aliquā cōꝑationē ad corꝑalia.Et ideo cū de hiꝰ aliquid intelligimus: neceſſe habemus conuerti ad fantaſmata corporū non ſuntitaſmata..§. VIIIIudiciuꝫ intellectus impeditur per ligamentum ſenſus. Unde Augu. dicit ꝙ in dormiendo ea que cōtra licitos mores cōtingunt non imputantur ad peccatum quod noneſfet ſi homo haberet liberum vſum rationis ⁊ intellectus quod etiaꝫ ſic declarat. b. Tho. vbi ſupraarti. viij. proprium obiectum intellectui noſtro proportionatum eſt natura rei ſenſibilis: perfectuꝫ autem iudiciuꝫ de re dari non poteſt: niſi omnia quead rem pertinent: cognoſcantur. Unde impoſſibile eſt: ꝙ ſit in nobis perfectum iudicium intellectꝰcum ligamento ſenſus: per quem reruꝫ ſpecies cognoſcimus. Sed ſciendum ꝙ ſenſus ligatur indormientibus propter euaporationes quaſdam: ⁊ſumoſitates reſolutas vt dicitur in li. de ſom. ⁊ vigilia. Et ideo ẜm diſpōem huiuſmōi euaporationūcontingit eſſe ligamentum ſenſus maius ⁊ minusQuando enim multus fuerit motus ligatur nonſolum ſenſus: ſed etiam imaginatio vt nulla appareant fantaſmata ſicut precipue accidit cum aliꝗsincipit dormire poſt multum cibum ⁊ potum. Sivero motus vaporum fuerit aliquantulum remiſſior: apparent fantaſmata: ſed diſtorta ⁊ inordinatavt accidit in febricitantibus. Si vero adhuc motꝰinagis ſedetur: apparent fantaſmata ſed magis ordinata: ſicut maxime ſolet accidere in dormitionisfine ⁊ in his qui ſunt ſobrij et qui habent fortemimaginationē. Si aūt modicus fuerit motus: nonſolum imaginatio remanet libera: ſed etiam ip̄e ſēſus cōmunis ſoluitur ex parte: ita vt homo in dormiendo īterdū iudicet ſōnia eſſe que videt: quaſidiiudicans inter res et rerum ſimilitudines: ſedtamen ex aliqua parte remanet ſenſus ligatus. Et