Titulus. III.

niſi mediante ſcīa illiꝰ precepti. Et iō ille ꝗ non ē capax noticie precepti: non ligat̉ precepto. Nec aliꝗsignorans p̄ceptū dei ligatur ad p̄ceptū faciendumniſi quatenus tenet̉ ſcire p̄ceptū. Si aūt non tenet̉ſcire nec ſcit: nullomodo ex precepto ligatur. Tenetur aūt ſcire quilibet habēs v̓ſum rōnis preceptadei: nec excuſatur non faciendo illud ex ignorātiaEt ſic eadem virtus eſt qua preceptuꝫ ligat: ⁊ quaꝯſcientia ligat: cū preceptū non liget niſi in virtuteſcientie vel noticie. Nec ſcientia vel noticiā precepti ligaret: niſi per virtutem precepti. Unde cum cōſcientia nil aliud ſit qͣꝫ applicatio ſcientie vel noticie ad actum: ꝯſtat ꝙ ꝯſcientia dicitur ligare in virtute diuini p̄cepti. Ideo ſi aliquid apprehendatura dictamine rationis: vt directe cadens ſub precepto: mortaliter peccat ⁊ omittens illud quod ꝯſcientia dictat: etiam ſi de ſe ſit veniale. Si aūt non app̄hendatur vt directe cadens ſub precepto vel prohibitione: tunc non ſit directe contra ꝯſcīam: ſꝫ p̄ter ꝯſcīam ⁊ ita non peccatur mortaliter ſed venialiter: vel etiam nullo modo. Sicut qn̄ ꝯſcīa dictat alicui ꝙ bonum eſt facere aliquod opus conſilij: ſi non faciat non peccat: qꝛ non aprehendit illud vt bonum debitum ⁊ neceſſarium ad ſalutemGreg. Ubi ꝯſilium datur offerentis eſt arbitriumUbi preceptum: neceſſitas ſeruientis. xiiij. q. i. Qd̓precipitur. Et ſic aliud eſt facere ꝯtra ꝯſcīam qd̓ ēmortale ſemper. Aliud preter ꝯſcīaꝫ: qd̓ eſt veniale vel nullū. ¶ Ligare aūt dicit̉ ꝯſcīa non ꝗdem ꝑmodū coactionis: qꝛ cū voluntas ſit libera ⁊ ſuipſius dn̄a: a nullo cogi poteſt Ambro. Nemo nr̄ntenetur ad culpam niſi propria voluntate deflexerit. xv. q. i. Non eſt. Nec ligat etiam ꝯſcīa ꝑ modūprincipalis actoris: ſic enim ligat deus p̄ceptis ſic̄iudex p̄cepit. Sed ligat ꝑ modū ſuppoſitionis ſeuconditionis .ſ. per modū ꝯſecutiōis alicuius finisputa: niſi faciat hoc qd̓ ꝯſcīa dictat: non ꝯfeq̄tur finem ſuū .i. ſalutē. Ligat ēt ꝑ modum īſtrumentalisagentꝭ: ſic̄ preco: ꝗ velut inſtrumentum iudicis p̄ceptum iudicis ad noticiam hoīs deduc̄: ⁊ ſi p̄ceptum iudicis vel regis n̄ ꝑueniret ad ppl̓m niſi aliquo p̄cone vel principe mediante: tunc ſi p̄co vepͥnceps diceret. hoc eſt preceptum a rege ⁊ eſt verūtunc ẜꝫ oēs dictū illius obligaret. Et hoc modo ligat recta ꝯſcīa. Si vero preco vel pͥnceps dicerethoc eſſe preceptum a rege qͣꝫuis non eſſet verumdcm̄ ſuum: obligaret vt p̄ceptuꝫ regis: ita vt ꝯtēptores penā mererent̉. ⁊ hoc modo fac̄ ⁊ ligat erronea ꝯſcīa. Unde ꝯſcīaꝫ ligare voluntateꝫ: nil aliudeſt qͣꝫ aſtringere voluntatem vt non poſſit aliud ſine peccato facere vel omittere qͣꝫ ꝯſcīa ſibi dictat.Sic̄ ligatus corporaliter non poteſt ad aliuꝫ locūire niſi ſoluatur. Sꝫ poteſt homo ⁊ dꝫ erroneā conſciam deponere: ſic̄ ⁊ ītentionē prauā: ⁊ depoſita n̄peccabit illud ſaciendo. b. tho. in. ij. di. xxxix. Licet aūt vtraqꝫ ꝯſcīa .ſ. recta ⁊ erronea liget: ipſa durante: ita ꝙ ꝯtrariū faciens peccat. Aliter tamen ligat recta ꝯſcīa qͣꝫ erronea. Nam recta ligat abſol

te: ⁊ in omneꝫ euentū ⁊ ſemꝑ: nec deponi pōt. Siſi quis faciat ſibi ꝯſcīam de adulterio: que ꝯſcientia vtiqꝫ recta eſt: hanc deponere nō pōt .ſ. ſine peccato: qꝛ deponendo erraret ⁊ grauiter peccaret.Sed ꝯſcientia erronea non ligat: niſi ẜm quid eſub conditōne: qꝛ non obligat niſi in quantum cōſcientia erronea creditur eſſe recta ſed ea depoſita quod fieri debet: non amplius ligat. b. Tho. inij. ſenten. di. xxxix. Item conſcientia recta in hisque ſunt precepta vel prohibita a d̓o: plus obliga⁊ ligat qͣꝫ preceptum prelati: qꝛ preceptum dei ī ciius virtute ligat conſcientia: maius eſt preceptolati. In īdifferentibus vero plus obligat preceptprelati qͣꝫ cōſcīa propͥa: qꝛ ī hiꝰ cōſcīa ſubditi hꝫ p̄latuꝫ ſupra ſe: nō ſolū deū ſed etiam prelatumſum. Conſcientie autem erronee obligato maieſt: qꝛ intenſior qͣꝫ obligatio precepti. Ex alia pobligatio eſt minor: qꝛ ſolubilior. Quia obligatioque eſt ſubditi ad prelatum: ſolui vel deponi n̄poteſt: conſcientia autem cum eſt erronea depopoteſt. Ramerius poſt tho.uantum ad tertiunvidelicet effectum diuerſum conſecutionis .ſ. quiſequitur magna conſolatio ex conſcientia ſicta: ⁊ econtra ⁊c̄. Sciendum ꝙ ex cōſcientia reſequitur magna conſolatio ẜm ip̄am operandoUnde apoſtolus. ij. Corin. i. Gloria noſtra hſtimonium conſcientie noſtre. Ecōtra maxiflictio ſi eſt mala. Und̓ Chryſo. Conſcientia reiper eſt pena. Eſt autem conſcientia recta laudbilis ⁊ appetenda propter quatuor cauſas .ſ.nitatē: puritatem: ſinceritatem: ⁊ tranquillitEſt itaqꝫ conſcientia bona laudabilis primo exdinatione affectionis. Secundo conſcientia pureſt laudabilis ex excluſione. criminis. Tertiooſcientia ſincera eſt laudabilis ex ſimplicitationis. Quarto conſcientia tranquilla eſt llis: qꝛ ſine remortione vermis. Primo eſt labilis conſcientia cum eſt bona ex ordinationectionis .i. ad thi. i. Finis precepti eſt charitas d̓de puro ⁊ conſcientia bona. Dicitur autem chtas finis non in quo quieſcitur: qꝛ ſic ſolus deeſt finis: ſed finis quo quieſcitur. Et ſubdcorde puro ⁊ conſcientia bona .i. a vitijs exto: ⁊ additur de conſcientia bona: vꝫ non etſeu nimis groſſa vel ſcrupuloſa. Quod totiratur in paruo grandi vel torto naſo: queꝫbebat tanqͣꝫ maculam habens: prohibebatdere ad miniſteriū templi: vt habetur leuit. xxi.dicitur conſcientia bona: qua .ſ. quis ſperat ꝑnire ad id quod diligit .ſ. deum. Quem enim pgit conſcientia mala: vt dicit aug. retrahit ſe a-vel conſcientia bona dicitur ẜm Bern̄. cui raticepta non eſt nec voluntas peruerſa nec memofuerit inquinata. Secundo conſciētia laudab̓eſt que pura eſt ex excluſione criminis. Eccle. xiiBona eſt ſubſtantia cui non eſt peccatū in conſci-