Capitulum X.

error in conſcientia ⁊ peccatum in voluntate. Etignorantia quidem ſi ſit iuris naturalis vel diuini: nullum excuſat habenteꝫ vſum rationis. Ignorantia autem iuris canonici vel ciuilis quādo excuſat vel non: habetur .i. q. iiij. §. vltimo in tex. ⁊ gloſis. ¶ Secundo error conſcientie cauſatur ex negligentia. Sicut cum aliquis propter laborem velalias occupationes negligit addiſcere vl̓ ab alijs q̄rere ⁊ ſcire illud per quod a peccato retraheretur.tunc enim ignorantia eius quod quis ſcire tenet̉propter talem negligentiam eſt voluntaria. Undevoluntas concordans conſcientie errāti: ex negligentia ſciendi ad quod tenetur: eſt mala. Et iō augu. dicit. Illis omnino ignoſci non poterit qui habentes a quo diſcerent: operam non dederunt. di.xxxvij. c. fi. ¶ Tertio error conſcientie cauſatur exnimia vel exinordinata ſui beniuolētia. Ex eo. n.ꝙ aliquis nimis ſeipſum diligit: inclinat ⁊ precipitat conſcientiam ad illud quod appetit: ⁊ ſic eam aſua rectitudine facit declinare. Unde Seneca. Perit omne iudicium cum res tranſierit in affectumTalis conſcientia diligentis nimis ſeipſum: eſt ninis larga: ⁊ ideo cauenda: quia facit homineꝫ preſumpruoſum: dicens malum eſſe bonū: ſaluat dānandum. ¶ Quarto error conſcientie cauſatur excordis puſillanimitate: quia quis timet non timēda ſecundum rectum iudicium rationis. Iuxta illud pſal. Illic trepidauerunt timore vbi non erattimor .i. cauſa rationabilis timendi. Et talis cōſciētia ē nimis ſtricta: ⁊ vt dicit hoſtien̄. Magis ſcrupuloſa eſt erranea qͣꝫ theologica: ⁊ in deo vitanda:quia multum periculoſa. Nam facit de bono malum: de feſtuca trabem .i. de leui peccato graue: generat deſperationem. damnat ſaluandum. Undedeponenda eſt ad conſilium alteriꝰ. Quīto errorconſcientie cauſatur ex ſuperbia .ſ. quando ꝗs nōhumiliat intellectum ſuum: vt velit melioribꝰ: prudentioribus ⁊ ſuperioribus credere. Nam cōſcientiam in differentibus tenetur ſecundum diſcretionem prelati formare. Quanuis eniꝫ in his queſunt precepta vel probibita a deo: conſcientia recta plus obliget qͣꝫ preceptum ſuperioris: eo ꝙ obligat virtute precepti diuini: quod eſt magis p̄cepto prelati. Unde in talibus conſcientia recta eſt iudex immediate ſub deo: ita ꝙ nullum habet iudicem ſupra ſe alium a deo. In differentibus tamēpreceptum prelati plus obligat qͣꝫ conſcientia. Etſic conſcientia ſubditi in huiuſmodi: non ſoluꝫ deum: ſed etiam prelatum habet ſupra ſe: et ideo ſecundum diſcretionem prelati formari debet. Nāſubditus non habet iudicare de precepto prelati:ſed de impletione precepti: que ad ipſum ſpectanthec. b. tho. in queſtionibus de veritate. Unde ſecūlares ſequi debent ſententiam prelatorum in hisque ad cathedram ſpectant. Iuxta illud Mathe.xxiij. Quecunqꝫ dixerint vobis: facite. Religioſitenentur ſequi ſententiam prelatorum vel madatorum eorum in his que non ſunt contra deuꝫ vl̓

contra regulam vel contra conſtitutiones vel contra ordinationes capituli generalis. Cauere tamēdebent prelati ne indiſcrete precipiant propter periculum conſcientiarum ſubditorum. Alexanderſecunda parte ſumme. Argumentum ad hoc. xi. ꝗ.iij. Si is qui preeſt. Et. c. quid ergo mirum.Sexto cauſatur ex conſcientie perplexitate id ēex quadam dubietate: ex qua quicquid fiat ſequitur ineuitabilitas vel neceſſitas peccandi: puta: cūvidet ſe quis inter duo operabilia poſituꝫ: quorūalterum oportet agere. ⁊ quodcūqꝫ fecerit: impoſſibile eſt non peccare. Super quo dicitur ex conſilio toletano. Duo mala licet cautiſſime ſint precauenda: tamen ſi periculi neceſſitas: vnum ex hisperpetrare compulerit: id debemus reſoluere qd̓minori nexu noſcitur obligare. di. xiij. ca. i. Sꝫ hecperplexitas quantum ad rem nihil eſt: vt dicit ibiglo. ſummaria. Nec eſt verum ꝙ aliquis poſſit eēperplexus: īter duo mala procedere poteſt ex ſtulta opinione ipſius ⁊ erronea conſcientia: vel ex p̄ſumptione alicuius: in quo vult manere firmꝰ: puta iurauit aliquis occidere hominem: format ſibiconſcientiam licet erroneam: ꝙ ſi non ꝯccidit periurat: ſi occidit homicida eſt. Et ſic eſt perplexusex fatua extimatione. Nam ⁊ non occidendo periurus non eſt. Et ſecundum hanc perplexitateꝫ dicitur in illo. c. Ꝙ minus malum eligendum eſt.Item tenetur quilibet communicare in paſcate.Aliquis habens odium non vult dimittere: ⁊ hocpreſuppoſito ē perplexus: quia ſi communicat cūodio: peccat mortaliter: ⁊ ſi non communicat ſimiliter. Sed dimittere poteſt ⁊ debet odium: ⁊ ſic nōeſt perplexus ſimpliciter. ¶ Septimo cauſatur error conſcientie ex humilitate ⁊ cordis puritate.Unde Grego. Bonarum mentium eſt ibi culpasagnoſcere: vbi culpa non ē. di. v. ad eius. Ubi dicūtglo. Agnoſcere .i. timere. Non autem d̓bet quis ſeculpabilem dicere: vbi non eſt ſecundum ſui extimationem: quia hoc pertineret ad mendacium eterroniam. In primis ſex modis error conſcientioſemper eſt reprehenſibilis ⁊ voluntas ſequens cōſcientiam errantem ſemper mala. Septimo auteꝫmodo eſt laudabilis. Cuius ratio eſt: quia ad bōitatem mentis pertinet vt homo ad iuſticie perfectionem tendat: ⁊ ideo in culpam reputatur: nō ſolum ſi deficit a communi iuſticia quod vere ē cuipa: ſed etiam ſi deficiat a perfectione iuſticie quodqn̄qꝫ culpa non eſt..§. IIII.Quantum ad ſecundūvidelicet modum obligationis .ſ. quomodo cōſciētia ligat. Nota ꝙ cōſcientia non obligat in virtute propria ſed in virtute precepti diuini. Quod patet: quia non dictat aliquid eſſe faciendum vel nōfaciendum hac ratione: quia ſibi videtur vel nonvidetur. Sed ſub hac ratione: quia eſt a deo preceptum vel prohibitum: vt dicit. b. tho. in. ij. ſentē.di. xxxix. Nullus auteꝫ ligatur per preceptū aliqd̓