Titulus. III.

Secundum hec poteſtconſiderari triplex officium ſeu actus cōſcientie: ⁊ſic patet ꝙ conſcientia importat actum: primus ēteſtificari: ſecundus eſt accuſare: tertius eſt ſoluere vel ligare. ¶ Primus igitur actus conſcientieeſt teſtificari in preterito: in quantum conſcientiaperhibet teſtimonium: ſicut illud in quo eſt ſcriptum aliquid: illud teſtificatur ſiue bonum ſit velmalum. Unde apl̓s Ro. ij. Zeſtimonium illis reddente conſcientia eorum. Et Aug. quando deꝰ iudex erit: aliusʸ teſtis qͣꝫ conſcientia tua non erit. Inter iuſtum iudicem ⁊ conſcientiaꝫ tuam noli timere: niſi cauſam tuam. xi. q. iij. Cuſtodi. Dicitur aūtconſcientia eſſe teſtis factorum vel non factorumin quantuꝫ conſcientia retinet illud contra quodvoluntas fecit. quaſi voluntatem accuſās de eo ꝙſibi non obediuit. Et ſic ꝯſcīa hꝫ virtutē dictaminis dictat .n. ꝯſcīa an aliꝗd ſit factum vel nō. Iſtd̓aūt dictamē nil aliud ē: qͣꝫ peruentio p̄cepti diuiniad eū ꝗ hꝫ ꝯſcīam. ¶ Scd̓us actus ſeu officiū conſciētie eſt accuſare ⁊ excuſare: rep̄hēdere ⁊ remordere de malo cōmiſſo ⁊ bono omiſſo. Und̓ apl̓usRo. ij. Cogitationum īter ſe accuſantiū aut defendentiū in die iudicij ⁊c̄. Aug. quem conſcīa defendit: liber eſt inter accuſationes. Et liber ſine accuſatione eſſe non pōt: ſi ſola que intus adijcit cōſciētia accuſet. xi. q. iij. in cunctis. Iſte actus ſecunduspoteſt dici examinatio in quantū conſcientia examinat que iam facta ſunt: an ſint recta vel non recta: an benefacta vel malefacta. Et quando per examinationem inuenitur id qd̓ factū eſt diſcordarea conſcientia a qua examinatur: dicitur conſcientia remordere vel accuſare. Quādo inuenitur illud quod factum eſt proceſſiſſe ſcd̓m formaꝫ conſcientie vel ſcientie: dicitur conſcientia defendere⁊ excuſare. ¶ Tertius actus conſcientie eſt litigare vel ſoluere. Nam conſcientia obligat ad peccatum. Quia omne illud quod ſit contra conſcientiāetiam ſi ſit bonum: peccatum eſt. Unde apl̓s Ro.xiiij. Omne quod non eſt ex fide: peccatuꝫ eſt. Siper quo verbo ambro. in glo. Omne quod ſit: etiāſi in ſe ⁊ de ſe ſit bonum: ⁊ tamen non ſit ex fide .i.contra conſcīam: vt .ſ. credamus eſſe maluꝫ peccatum eſt. Et. xxxviij. q. i. omnes. §. ſe. dicitur. Oē qd̓contra conſcīam eſt: edificat aſt gehennā: vbi dicitglo. ⁊ bene. Contra conſcīam .ſ. precepti vel prohipitionis. hoc eſt proprie facere contra ꝯſcīam .i. facere contra illud quod conſcīa dictat eſſe in p̄cepto vel prohibitione. Facere aūt aliquid quod conſcīa dictat eſſe veniale: non eſt niſi veniale: niſi illd̓de ſe eſſet mortale. Et hoc eſt facere non contra ſꝫpreter conſcīaꝫ. Et iſte actus tertius ꝯſcientie dicpoteſt conſiliatio. Nā ad conſcientiam pertinet deagendis conſiliari. Et cum per conſilium inuenit̉an aliquid ſit faciendum: ſcd̓m hoc conſcientia dicitur inſtigare vel ligare. Cum aūt per conſiliū cōſcientia inuenit: ꝙ non ſit faciendum aliquid qd̓

occurrit: tunc conſcientia dicitur abſoluere vel retrahere. Et ſic cōſcientia hꝫ virtutem ligaminis:quantum cōſtringit voluntatem vt non poſſit ſinenocumento deformitatis culpe in aliud tendere:qͣꝫ ratio vel conſcientia iudicat. Sicut ligatus corporaliter neceſſitatē hꝫ cōſiſtendi in loco vbi eſt ligatus Ramerius.Circa effectum conſciētie tria poſſumus conſiderare .ſ. defectum deuiationis .i. quomodo neſcientia errat: modum ogationis .ſ. quomodo ligat: diuerſum conſecunis .ſ. quomodo ſequitur magna conſolatio ex cōſcientia ſi eſt recta: ⁊ econtra afflictio ſi eſt mala.Quantum ad primū ſciendum: ꝙ conſciētia errat duobus modis .ſ. ex falſa aſſumptione ⁊ ex fiſa applicatione. Et primo ex falſa aſſumptione:ta quando aliquis aſſumit aliquod malum vl̓ faꝙ ex hoc placerent d̓o Ioh. xvi. Uenit hora ī quoīs qui interficit vos arbitretur obſequiuꝫ ſe prſtare deo. vel quando ſindereſis dicit. Oē prohibitum a deo eſſe vitandum. Conſcientia autdatur in hoc ꝙ iuramentum ſit a deo pro⁊ ideo falſo credit illud eſſe vitandum: cum antepermittat ſe mori qͣꝫ iuret: ſicut facit hereticusScd̓o errat conſcientia ex falſa applicatiorcut cum ex aliquibus veris aliqua conſcientiaronea formatur. Uerbi gratia: vt ex hoc ꝙ deſuper omnia diligendus aliquis format ſibiconſcientiam .ſ. ꝙ nihil poteſt ſimul diligi cum eoſed tantum deum. Quedaꝫ enim concluſiōin quibus ita relucent prima principia operrum: ꝙ circa ea conſcientia errare non poteſdeum non eſſe diligendum: malum ſcienterciendum ⁊ huiuſmodi. Et quedam alia ſunt circque errare poteſt ⁊ errat: vt ex dictis patet. b. Thoin queſtionibus de veritate. q. xvij. Exemplum.poteſt poni de eo qui facit id quod habet ſpimali: licet non ſit malum: exiſtimans ſibi ſuffiintentionem bonam quam habet: non cuſcandalo proximi. Sicut faciebant quidacleſia primitiua fideles: qui comedebant īca: licet non in venerationem idoli: tamen cōſimplicibus: qui inde ſcandalizabantur illos imtantes: ſed in venerationeꝫ idoli quod extimabalios ſacere. Quos reprehēdit apoſtolus.xiiij. Unde Aug. Conſcientia noſtra nobſaria eſt propter nos: propter vos fama noſtra n̄pollui: ſed pollere debent in nobis. Due res ſūt cōſcientia ⁊ fama. Conſcientia eſt neceſſaria tibi:ma proximo tuo. Qui fidens conſcientie: negꝭfamam ſuam: crudelis eſt. xij. q. i. nolo. ¶ Ad mnrem euidentiam predictorum nota: ꝙ error cōſcientie cauſatur ex ſeptem cauſis. Primo ex igirantia: ex eo enim ꝙ ratio apprehendit malū ſiratione boni: ⁊ bonum ſub ratione mali: ſequitu