Capitulum X.

operabile. Et ſic dicitur extingui in tali lumine ſindereſis: vt .ſ. non ſequatur in eligendo. ibi Tho. in.q. de veritate. q. xvi. ¶ Et ſciendum ꝙ licet ī beatis remoueatur omnis inclinatio ad malum nontamen per contrarium amouetur in dānatis oīsinclinatio ad bonum. Et ſic non extinguetur ī dānatis ſindereſis inclinans ad bonuꝫ. Cuius ratōeſt. Qꝛ malum eſt preter naturam: ⁊ ideo nihil prohibet inclinationem ad malum a beatis remouere: cum etiam fomēs accidentaliter ſit in anima: ⁊poſſet extingui per gratie excellentiam: vt in beata virgine. Sed bonum ⁊ inclinatio ad bonumconſequitur ipſam naturam: ⁊ ſindereſis naturaliter eſt in anima. Unde natura manente non poteſt inclinatio ad bonum tolli etiam ad dānatis .ſ.qͣꝫtum ad iſtum actuꝫ ⁊ naturalem inclinationem⁊ appetitum bonuꝫ. Eſt auteꝫ ſindereſis abſoluteextincta in diabolo ⁊ damnatis qͣꝫtum ad iſtud ſcilicet actum boni meritorij: ⁊ diſplicentiam maliculpe. Sed in collatione ad penam non eſt extincta ſindereſis in diabolo ⁊ damnatis. Unde Iſa. vl̓timo. Uermis eorum non morietur. Uermis eoꝝeſt remorſus conſcīe ſecundum aug. Sed remorſus conſcīe cauſatur ex hoc: ꝙ ſindereſis remurmurat a malo ratione pene. Ergo ſindereſis nō extinguetur in damnatis. Hec Alex. ij. parte ſumme.q. lvij. Rainerius.Capitulū decimum. de conſcientia.Onſcientia nō eſtproprie nec potentia: quia conſcientiadeponi poteſt: potentia auteꝫ depōi nōpoteſt. Nec eſt etiam habitus: qꝛ tunc non eēt vnūquid: ſed multa. per multos enim habitus cognoſcitiuos dirigimur in agendis. Tamen aliquandoſumitur pro potentiā. Unde. Origenes dicit. ꝙ cōſcientia eſt ſpiritus corrector ⁊ pedagogus animeſociatus. Et ſumitur ibi ſpiritus pro mente ſeu ratione. Et ſic conſcientia dicitur ſpiritus in qͣꝫtumeſt quoddam dictamen mentis. Quia etiam habitus eſt principium actus ideo nomen conſcientie attribuitur aliquando: prīo habitui naturalit.ſ. ſindereſi. Sicut hiero. ſuper ezechielem: conſciētiam ſindereſim vocat. Sed conſcīa proprie eſt atus. Nec obſtat quod dicit̉. i. ad Timo. i. de quibꝰdam ꝙ eſt inquinata eorum mens ⁊ conſciētia: actus autem non eſt ſubiectum inquinationis. Incnatio autem dicitur eſſe in conſcientia: non ſicut īſubiecto: ſed ſicut cognitum in cognitione: in qͣꝫtū.ſ. aliquis ſcit ſe eē īquinatū. beatus. Tho. ī primaparte. q. lxix. arti. xiij. Habet autem ortum conſcientia ex naturali iudicio ratōnis: qd̓ dicitur lexintellectus: ⁊ ab eo eſt deducta ⁊ deriuata vt quedam concluſio. Uerbi gratia. Fit in aīo vel in mēte hominis quaſi quidaꝫ ſyllogiſmus. Cuiꝰ maiorem premittit ſindereſis dicens. Omne malum eē

vitandum. Minoreꝫ vero huius ſyllogiſmi aſſumit ratio ſuperior: dicens. Adulterium eſſe malū:qꝛ prohibitum eſt a deo. Ratio vero inferior dicitadulterium eſſe malum: qꝛ vel eſt iniuſtum: vel qꝛeſt inhoneſtum. Conſcīa vero infert concluſionemdicens ⁊ concludens ex ſupradictis. Ergo adulterium eſt vitandū. Propterea dicitur conſcīa: quaſi concludens ſcīa: eo ꝙ conſcīa rōne ſupradictoꝝ.ſ. ſindereſis rōis ſuꝑioris ⁊ rōis inferioris cōcluſionem infert. b. tho. in. ij. ſn̄iarū di. xxiiij. ¶ Cōſcīadicitur facies aīe iuxta illud Math. vi. Faciē tuālaua .i. ꝯſcīam maculis peccatorū fedatā. Et dicit̉ꝯſcīa faciēs rōe diuerſificatōis: qꝛ ſicut inter tothoīes non ē dare duas facies oīmodo ſimiles: qd̓mnirū eſt: ita nec dn̄as ꝯſcīas oīo ſimiles .i. in oībꝰidē ſentientes. Scd̓o rōe denudatōis: qꝛ ſicut facies nūqͣꝫ cooꝑitur: ⁊ ſi oīa alia aliqn̄ cooꝑiātur: itaconſcīa cooperiri non pōt: libri ſūt aꝑti dan̄. ix. Tertio rōe diſpoſitionis: qꝛ ſicut ẜm ꝙ ꝗs eſt effigiatꝰin facie: vel ꝯponit faciem: ꝯprehendit̉ de diſpōe īteriori: ita ẜm oꝑa ꝯuerſationis alicuiꝰ cognoſcit̉de probitate vel malitia Eccle. xix. Ab occurſu faciei cognoſcitur ſenſatus. Eſt tn̄ triplex faciēsſpūalis .ſ. rōnalis q̄ eſt ꝯſcīa. p̄s. on̄de facie tuam: n̄leoninam vel vulpinā ⁊ hiꝰ. Salutaris q̄ ē hūanitas xp̄i ⁊ ꝯuerſatio eius. p̄s. Reſpice in facieꝫ xp̄itui. In hac ſūt oēs ſēſus .i. oēs gratie ꝯgregate Heſter. xv. Faciēs tua dn̄e plena eſt oīuꝫ gratiarū. Diuinalis q̄ eſt dei eſſentie clara noticia. i. Corin. xiij.Uidebimus tūc facie ad faciem. Hanc tripliceꝫ notat. p̄s. ibi. Exꝗſiuit te facies mea: quo ad primā faciem tuā dn̄e xerqͥiram: quo ad ſcd̓am: ne auertasfaiciē tuam a me: quo ad tertiā.Eirca conſcientiam vidēda ſūt tria .ſ. ſignificatū: actū ⁊ effectū/ Quātūad pͥmū ſciēdū: ꝙ ꝯſcīa ſignificat applicationē nr̄enoticie ſeu cognitionis ad aliquē actū particularēUn̄ hugo in li. ij. de aīa diffinies eā ſic ait. Conſcīaē cordis ſcīa. Un̄ dr̄ ꝯſcīa quaſi cū alio ſcīa. Et ſubdit. Cor .n. ⁊ ſe nouit ſua ſcīa ⁊ multa alia. Qn̄ .n. ſenouit: appellat̉ ꝯſcīa: qn̄ p̄ter ſe alia noſcit: appellatur ſcīa. ¶ Applicat̉ aūt nr̄a noticia vel cognitioad aliquē actū particularē tribus modis. Primoẜm ꝙ cognoſcimꝰ: ꝯſideramus an aliꝗs actus ſitfactus vel non. Ut cū dr̄ ī cōi vſu loquēdi: hoc n̄ ēfactū d̓ ꝯſcīa mea .i. neſcio vl̓ neſciui an̄ hoc eſſꝫ factū: ẜm ꝙ dr̄ Gen̄. xliij. Non ē in ꝯſciētijs nr̄is ꝗspoſuerit pecuniā in ſaccis vr̄is. Uel ēt applicaturſcīa vel cognitio nr̄a ad aliꝗd qd̓ ſit factū: ẜm ꝙ dr̄Eccle. vij. Scit conſcientia tua ꝙ tu crebro maledixiſti alijs. Secundo applicatur ſcientia vel cognitio noſtra vꝫ: an actus factus ſit rectus vel nonſcd̓m qd̓ iudicamus hoc quod factum eſt eſſe bn̄factum vel non benefactum. Tertio modo applicatur ſcientia ⁊ cognitio noſtra ad aliquem actuꝫan ſit fiendum vel non: ſecundum ꝙ per ſcientiaꝫiudicamus an aliꝗd ſit fiendū vel n̄ fiēdū. .§. II.