Capitulum. VIII.

voluntas ex defectu rōnis bonum aliqd̓ eligit qd̓non debet. Uerbi gratia. Accipiantur ⁊ proponantur tria: duo vniuerſalia ⁊ vnum particulare. Et pͥmuꝫ eſt illud. Nulla fornicatio eſt cōmittenda. Iniudicium rationis in vniuerſali eſt perfectum: eoꝙ in vniuerſali ratio nūqͣꝫ errat vel peccat. Scd̓oproponatur alia vniuerſalis: hec .ſ. omnis fornicatio eſt delectabilis. In hoc etiam eſt perfectum iudicium rationis. Tertio ex his duabus propoſitōnibus enumerabilibꝰ accipiatur vna particulari.ſ. hec. Accedere ad hanc mulierem eſt fornicatioTunc enim ſi ratio fuerit adeo fortis: vt nec etiamin particulari paſſione vincatur: erit recta electioconcluſionis. Tunc enim continens eliget iſtaꝫ cōcluſionem negatiuam particularem veram .ſ. fornicationem non cōmittere. Sed ſi ratio fuerit debilis: adeo vt a paſſione vincatur: erit peruerſaconcluſionis electio: puta: dicet incontinens fornicatione delectare: ⁊ ſic ad hanc mulierem accedere ⁊ ita erit peccatum in ratione. Hoc autem ꝑ exēplum probatur de ebrioſo. Sicut enim ebrioſuspoteſt proferre verba ſapientie in cōi: que tamenintellectu in particuiari non capit. Sic ille qui eſtpaſſionibus ſubditus vel ligatus: lꝫ habeat rōemnon tn̄ verū iudicium rationis: cuius .ſ. eſt dirigere interiores vires vel paſſiones. ⁊ exteriora membra. Sciendum tn̄ ꝙ motus illicitus non repͥmiratio poſtqͣꝫ deliberauit ꝑ ip̄am rationem qꝛ motaſſionum inſurgentes ſunt inordinati: ſi circa tales motus illicitos īmoratur ⁊ non expellit ſemꝑpeccat. Et ratio huiꝰ eſt: qꝛ hiꝰ paſſionibus ⁊ inordinatis motibus membrorum exteriorū: ꝑ actū proprium rationis ⁊ voluntatis poteſt occurrere etobuiare: et ideo ſi non facit peccat: quia hoc eſt huiuſmodi aſſentire ⁊ ei placere Raine poſt tho. ī. ij.ſententiarum..§. III.Quantum ad tertium.principale .ſ. gradum vel reatum quo intendūturratio inferior ⁊ ſuperior. Notande ſunt tres ꝯcluſiones. ¶ Prima eſt ꝙ in vtraqꝫ rōe .ſ. ſuꝑiori ⁊ īferiori poteſt eſſe peccatuꝫ. Quod ſic probatur: cūvoluntas deordinatur ex falſo iudicio: vel ex falſa deliberatōe rōis per rōes diuinas: ex qua rōisdeordiuatione ⁊ falſa deliberatione ſeꝗtur electiopraua: tunc eſt peccatuꝫ in rōe ſuꝑiori. Uerbi gratia: ſi dicatur ſic. Omne prohibitum lege dei eſt vitandum. Ex hac deliberatione rōis hereticus dicet. Omne iuramentum a deo eſt prohibitum. Etgo eliget ⁊ permittet ſe potius mori: qͣꝫ iuret. Et ſicvoluntas eius deordinatur per falſum ⁊ inordīatum iudicium rōis ſuperioris: Similiter in ratōeinferiori poteſt eſſe peccatum: cum vꝫ voluntas d̓ordinatur ex falſo iudicio vel ex falſa extimatōneratione temporalium ⁊ creaturarū. Sic̄ verbi gratia. Si quis poſt deliberationem iudicet omnemdelectationem eſſe proſequendā: ⁊ conſiderās fornicationem eſſe delectabilem: ꝯcludat eā eſſe pro

ſequendam: tunc eſt peccatū in ratione inferiori.Secunda ꝯcluſio eſt ꝙ in ratione ſuperiori pōteſſe peccatū mortale ⁊ veniale. Habet .n. ratio duplicem actum .ſ. ſubitū ⁊ deliberatū: ⁊ quantuꝫ adactum ſubitum: non eſt ibi mortale. Et ratio huiꝰeſt: qꝛ contingit hoc ex ſubreptione mentis ante iudicium rationis. Uerbi gratiā apprehendit aliꝗsſubito per rationem aliꝗd eſſe tāqͣꝫ īpoſſibile circafidem: vt deuꝫ eſſe eternū vel eſſe trinū ⁊ vnū: tūcſi anteqͣꝫ ratio aduertat hoc eſſe contra mandatuꝫdei: dicat deū non eſſe trinum ⁊ vnū: non eſt mortale ſꝫ veniale. Quantū vero ad actū 2ᵐ rationis.ſ. deliberatuꝫ: poteſt eſſe in ratione ſuꝑiori: ⁊ mortale ⁊ veniale. Nā poſtqͣꝫ ꝑ deliberationem rationis ꝑcepit aliꝗd eſſe p̄ceptū dei: puta: ꝙ credat̉ deum eſſe trinū ⁊ vnū: ſi diſcernēdo diſcedit ab hocp̄cepto: erit mortale. Sed ſi ratio ſuꝑior poſt deliberationem: qꝛ ꝑcipit qd̓ occurrit agēdū non eſſecontra legem dei ſed preter: eſt veniale peccatuꝫ ſicut verbum ocioſum ⁊ hiꝰ: ⁊ tunc in ratōne ſuꝑiori eſt veniale. Et hoc niſi illud qd̓ ex ſe eſt veniale:deliberate paratus eſſet facere: etiam ſi eſſet contra preceptuꝫ. Nā tūc tale facere vel ad hiꝰ conſentire eſſet mortale. ¶ Tertia concluſio eſt ꝙ in ratione inferiori qn̄ꝫ eſt mortale qn̄ꝫ veniale. Ratiohuiꝰ eſt: qꝛ cū inferior ratio circa inferiora non habeat niſi actū deliberatum. Si ꝗs conſentit in idquod eſt veniale ex genere: puta mendaciuꝫ iocoſum ⁊ hiꝰ: erit veniale. Sed ſi conſentiat in qd̓ exſuo genere eſt mortale: vt in furtum: rapinam: vſuram: ⁊ hiꝰ: erit mortale Ramerius poſt tho. in. ij. ſētentiarū. ¶ Et nota ꝙ ligatio rationis poteſt cauſari ex ꝗnqꝫ. Primo ex natiuitate: ſic̄ illi ꝗ naſcūt̉amentes: ⁊ per totam vitam nūqͣꝫ habuerunt lucida interualla. Et tales ꝗcꝗd operantur de generebonorū vel malorū non īputat̉ eis ad merituꝫ veldemerituꝫ. Huius ratio eſt: ꝙ qꝛ ſicut n̄ ſunt compotes rationis: ita nec habent vſum proprie volūtatis: ⁊ his poteſt dari baptiſmus ⁊ vtiliter: ſed nōalia ſacramenta ⁊ chriſma. Ligatur ſcd̓o ratioex infirmitate ſuperueniente vt furia: amētia: freneſi ⁊ hiꝰ. Et ſi talis infirmitas impediat iudiciuꝫrationis ẜm oē tp̄s: ita ꝙ nūqͣꝫ habeat lucida interualla. Si ipſa accidit īfirmitas ſine vlla culpa ſuap̄cedenti: tuuc excuſat̉ omnino in his q̄ facit de genere malorum: etiā ⁊ a pena tp̄ali: ar. ad hoc. xv. q.i. aliquos. Sed ſi non impedit infirmitas iudiciūrōis ẜm oē tp̄s ꝗn habeat lucida interualla nō excuſat̉: immo grauiꝰ inculpat̉ in mal̓: ſi in illa infirmitate incidit ex culpa ſua: ſed ſi ſine culpa ſua tc̄excuſat̉. Tertio cauſat̉ ligatio rationis ex dormitione: ⁊ ideo ꝗcꝗd accidit in ſōno: ſiue pollutio:ſiue alliꝗd aliud: de ſe non eſt peccatum. Ratio huius eſt: quia ibi eſt ligatum iudicium rationis ⁊ arbitrium voluntatis: ex quibus peccat homo ⁊ meretur: de hoc plene infra in tertia parte. ¶ Contingit quarto ligatio rationis ex turbatione ſeu ſtupore: ſicut fuit in loth: qn̄ turbatus d̓ ſcelere ſodo