Titulus. III.

in libro de ſpiritu ⁊ anima dicitur: quod cum ab īferiori ad ſuperiora aſcendere volumus: prius occurrit nobis ſenſus deinde imaginatio ⁊ poſtea rōpoſtea intellectus: ⁊ poſtea intelligentia: ponitur .n.intelligentia ibi pro actu intellectus ⁊ ratio pro actu diſcurſiuo ipſius intellectus: ⁊ ſic diſtinguitur ītelligentia ⁊ rō ab intellectu: ſicut actus contra potentiam: ⁊ non ſicut vna potentia contra aliaꝫ. Sꝫ⁊ ille liber non eſt multe auctoritatis ẜm Thom.Notandum etiam ꝙ diuiſio intellectus in ſpeculatiuum ⁊ practicum non eſt diuiſio realis .ſ. ꝙſint diuerſe potentie realiter diſtincte: ſed ſunt actꝰvnius potentie intellectiue diuerſi per reſpectumad finem. Nam intellectus ſpeculatiuus eſt quihoc quod apprehendit non ordinat ad opus: ſedad ſolā veritatis conſiderationem. Practicus vero ītellectus dicitur qꝛ hoc quod apprehendit ordinat ad opus. Et hoc eſt quod dicit philoſophusin. iij. de aīa: ꝙ ſpeculatiuus differta practico fineUnde ⁊ a fine denominatur. Uterqꝫ. Hic quidemſpeculatiuus. Ille vero practicus .i. operatiuus.Dicit etiam phūs ibidem: ꝙ intellectus ſpeculatiuus per extenſionem fit practicus. Et ex hoc ꝓbatur ꝙ non ſunt diuerſe: qꝛ vna potentia non p̄teſt mutari in aliam. Tho. vbi ſupra. Ratio diſtinguitur ī ſuperiorem ⁊ inferioreꝫ. Et circa hoc triapoſſunt conſiderari pro declaratione huius materie. videlicet.Officium vel actū quo diſtinguūtur.Uitiū vel peccatum quo inficiuntur.Gradū vel reatū quo intendūtur.Quantum ad primum.ſ. actū vel officiū quo diſtinguūtur. Sciēdū ꝙ rōinferior vel ſuperior non ſūt diuerſe potentie: ſedvna que ẜm diuerſa officia ⁊ diuerſosˡ actus quoshꝫ germinatur ⁊ diſtinguitur. Et probatur tripliciter: videlicet ratione: ſimilitudine ⁊ auctoritate.Rationeˡ aūt probatur ſic. Quāto potentiaⁱ eſt immaterialior ⁊ ſimplicior: tanto exiſtens vnita ſe extendit ad plura. Quod patet qꝛ oīa ſenſibilia q̄ diuerſis ſenſibus apprehendūtur ſenſus cōmunisvna potentia exiſtens apprehendit ⁊ diſcernit. Sꝫintellectus eſt ſimplicior ⁊ īmaterialior oī potentiaſenſitiuo: ⁊ particulari ſiue cōi: ideo ad plura ſe poteſt extendere. ¶ Similitudine vero idem probatur. Experimur enim ꝙ eadem potentia ſenſitiua.ſ. viſu ſuperiora: vt corpora celeſtia ſolem ⁊ lunaꝫ⁊ huiuſmodi: ⁊ inferiora vt corpora terreſtria: metalla ⁊ animalia ⁊ huiuſmodi: cernimus ⁊ videmꝰ.Ergo multomagis eadem potentia intellectiua: qratio dicitur ſuperior vel inferior: eterna ⁊ tp̄aliatueri valet. Et ſuperior quidem ratio dicitur prout ea eterna contemplamur. Inferior prout ea tēporalia intuemur. Auctoritate idem probatur. Dicit enim Aug. xij. de ciui. dei: ꝙ ratio ſuperior eſt q̄intendit rebus eternis aſpiciendis vel conſulēdisEt ipſis rebus eternis conſpiciendis ītendit ſicut

obiecto. ẜm ꝙ eterna in ſeipſis rō ſuperior contēplat̉. Sed rebus eterniſ conſulendis intendit t.qꝫ medio: ſꝫ ꝙ ex eternis rō ſuperior accipit relas agendoruꝫ: vel ẜꝫ ꝙ eterna applicat ad dirigidam volūtate ⁊ actionē. Uerbi gratia. Cū aliquisper iudicium rationis deliberat de agēdis: ex hoꝙ aliquid eſt deo acceptum: vel diuina lege preceptū vel prohibitū: tūc tale iudiciū rōis attrirationi ſuperiori. Sed cum aliquis per iudiciunrationis conſiderat de agendis per cauſas inſeriores: vtpote furtum vel adulterium vel aliud peccatū: non eſt faciendū conſiderandū actus turpitdinem: rōnes dignitatē: offenſā hominū: ⁊ quātupeccarum ſit dānoſum ⁊ inhoneſtū: tuc tale iudioum attribuitur rōi inferiori. Hec Rainerius poſbeatū Tho. in prima parte: ⁊ in qōnibus de verte. Et principiuꝫ vel habitus cui ratio ſuperiortribuitur: eſt ſapientia. Principium vero vel habtus cui rō inferior attribuitur: eſt ſcīa. Pis vereduobꝰ .ſ. ſapientie ⁊ ſciētie: directe opponūtur ſtuticia ⁊ ignorantia. Sulticia quideꝫ ſapiētie: ⁊rantia opponitur ſcientie. Oīa aūt alia peccdirecte predictis duobus habitibꝰ .ſ. ſapientieentie opponuntur in qͣꝫtum regimen ſapiētentie in quolibet opere nequiritur: d̓prauatōe cuiꝰ oīs malus ſtultus dr̄ ⁊ ignorās Rainerpoſt Tho. in prima parte.Quantum ad ſecundūꝯſiderādū .ſ. vitiū quo rō ſuperior ⁊ inferior inficuntur. Notandum ē ꝙ in vtraqꝫ .ſ. in ratiōriori ⁊ inferiori pōt eſſe peccatum. Hoc aūt ſicbatur. Peccatum cuiuſlibet potentie conſiſtittu eius. Ratio autem hꝫ duplicem actumtiuū ⁊ directiuū. Rō enim primo eſt cogrri: ⁊ nūqͣꝫ ratio in coī errat reſpectu veri. Et ſinter volūtas nūqͣꝫ errat reſpectu appetitus bocōi: ⁊ ſic nūqͣꝫ in eis eſt peccatuꝫ. Si in ꝑticulari ſiNam defectus rationis ī cognoſcēdo verum cauſatur ex tribus .ſ. ex omiſſione: ex electōne: ⁊ ex ꝑſione. Ex omiſſione primo cauſatur defectusqn̄ videlicet quis hꝫ circa ignorantiam veritavel erroreꝫ: ⁊ ex eo ꝙ omittit. ſcire vel cogaliquid quod pōt ⁊ dꝫ ſcire: ⁊ tunc eſt peccfectus talis rationis. Un̄ aug. Illis omnino igſci n̄ poterit: qꝛ quo diſceret copiam habentes oram n̄ dederunt. di. xxxvij. c. fi. ¶ Scd̓o cauſat̉ qfectus rationis in cognoſcendo veritatē ex electione: qn̄ quis affectat ⁊ eligit neſcire quod debet ſcire ⁊ pōt: vt liberiꝰ ⁊ licentius peccet: ⁊ talis deſerationis aggrauat peccatum de quo. p̄s. Nolitelligere vt bene ageret. ¶ Tertio defectus ratcirca cognitionem veri cauſatur ex paſſione. Shic notandum ꝙ paſſio non abſorbet rationemvniuerſali. ſed in particulari. Unde quia volūtaſeꝗtur iudiciū rōis: ſicut rō peccat ex aliqua pſione iudicando hoc eſſe bonum: quod non eſt bnum: ita voluntas peccat in eligendo: quando ſcꝫ