Capitulum VI.
tio earū in ſui ꝯſeruatione: Tertia eſt finis earū increatione. ¶ Ordo vniuerſi eſt mirabilis ita ꝙ exhoc ī tāta rerū varietate ſic ordīata rō cogatur affirmare vnā eē prouidētiā q̄ cūcta diſponit: ⁊ hic ēdeus. Et qꝛ ſapientis ē ordīare ẜm phūm. Iō maximus ordo vniuerſi oſtēdit maxīaꝫ eiꝰ ſapīaꝫ propter quod dic̄ p̄s. Magnꝰ dn̄s ⁊ magna virtꝰ eiꝰ etſapīe eiꝰ n̄ eſt nūerus. Reꝑitur aūt ī iſtis rebꝰ creatis n̄ ſolū ordo ſitualis ſiue localis: ſed ēt tp̄alis etpotentialis. Et ordo ꝗdē ſitualis ſiue localis ī hocapparet: qꝛ q̄libet creatura tenet locū ſuum ẜm dignitatē ſuā. Nā terra ⁊ terrena ſicut viliora ī imislocata ſunt. Aqua vt diguior altiꝰ eminet. diuīa tn̄ſapīa arena maris ⁊ terminꝰ ſtatuit̉ vt vltra nō progrediat̉ ad diluendā terrā. Aer vt ꝑfectior aq̄ eminet. Et ignis ita actiuꝰ ⁊ calidus a nobis elōgat̉ ſuper alia ſituatꝰ. Celi īcorruptibiles. Sol: luna: ⁊ ſtele lucētes in ſuis ſperis altiſſime collocate ſūt. Etcelū empirreū nobiliſſimū: vbi gandent ſācti cumxp̄o: ſupͥmū oīuꝫ corporū ē. Habēt ēt iſta corꝑaliaordine tp̄is ſui. ꝑꝑ qd̓ dr̄ Eccle. ¶ Oīa tp̄s habēt⁊ ſuis ſpatijs trāſeūt vniuerſa ſub ſole. Ordinatiſſime enī ſol facit curſū ſuū per ſigna zodiaci infraānū ītegrū. Et ſic trāſeūt tp̄a veris: eſtatis: autūni:hyemis cū effectibꝰ ſuis. Trāſeūt ⁊ dies naturaleseadē tp̄is menſura ad motū primi mobilis cōpletū. Un̄ p̄s. Ordīatōe tua perſeuerat dies: qm̄ oīaſeruiūt tibi: ⁊ ea q̄ in hyeme mortua videbāt̉: in vere reuiuiſcūt ānuatī: ⁊ in eſtate fructificant. Ordoquoqꝫ potētialis in ip̄is rebus eſt aſpiciēdus. Naꝫminor ptās nō īfluit in maiorē per virtutē: ſic̄ necneſt ſuprapoſita loco. Nō .n. terra influit in celuꝫſed celū ī elementa. Sic etiā in corpore hūano qd̓libet mēbrū eſt ſuo loco cōgrue ordinatū: ⁊ potētieſuperiores īfluūt in īferiores. Sic ergo ſapīa diuina diſponit oīa ſuauiter. Sapi. vij. ¶ Scd̓a parshꝰ ſpeculi .ſ. creature corporal̓: eſt actꝰ quē habentſiue effectꝰ ipſe creature ex ꝯſeruatōe ſui eē. Oē n.aīal vitā tueri laborat. Et oīs creatura quantū pōtſuā libertatē ⁊ ꝓpͥetate defendit. Et lapis iactatusī altū ex violentia ad terrā reuertit̉ qͣꝫcitius vbi meliꝰ conſeruat̉. Aues: piſces: ⁊ beſtie terre. ⁊ minimivermiculi fugiūt pro poſſe ne capiāt̉: nec ē aliquacreatura q̄ appetat mutare ſtatū ſuū ⁊ cōditionemUermis .n. non d̓ſiderat muſca eē: nec formica canis. Quieſcit piſcis in aqua: ī quā ingredi fugiuntcetera aīalia. Neſcit ſerpens appetere ſe eſſe leonēaūt hoīem. Et totū hoc qꝛ creature nō videt̉ poſſeeſſe meliꝰ: ſeu maiorē hr̄e perfectōem in ſpecie ſuaqͣꝫ illā quā d̓dit ſibi deꝰ. Qd̓ .n. nobis vile videt̉: cūa deo factū ſit: precioſum eſt. Un̄ dr̄ Gn̄. i. Uidit deus cūcta q̄ fecerat: ⁊ erant valde bona. Et ſi cunctaerant bona ergo bonꝰ erat aſpis: bonꝰ eſt draco: bonus eſt vrſus: pona eſt aranea: ⁊ ſcorꝑio: bōa ē formica: bonꝰ ē culex: ⁊ pulex: bonꝰ ē equꝰ: leo: capra: ⁊bonꝰ eſt hō: bonus erat angelus. Oīa iſta ⁊ aliā bōaſūt in ſui natura: etſi aliqn̄ ꝑꝑ defectū nr̄m nobisnociua. Cōtentat̉ .n. vnaq̄qꝫ creatura de bonitate
ſibi ꝯceſſa: ⁊ eam pro poſſe ꝯſeruat. Solus āgelus⁊ hō ꝗ plus acceperūt bonitatis: plus on̄derunt eton̄dūt īgratitudinis: deſiderando ſtatū mutare et̓deo ſimile eſſe. Et ſic quotidie nūqͣꝫ in eodem ſtatūpermanet: ſꝫ ſemper peruigil ⁊ auidus ad mutādūꝯditioneꝫ. O miſer homo: quare n̄ diſcis a brutꝭ cōtentari de ſtatu tuo ⁊ ꝯditōe: credendo hanc veritateꝫ ꝙ meliꝰ eſſe n̄ poſſis qͣꝫ ꝙ te deus fec̄: ſiue ſiscecus: ſiue mancꝰ: ſiue claudus: ſiue pauꝑ: ſiue ſeruus: ſiue ꝯtemptꝰ ab alijs: ſine infirmꝰ. Quid .n. eſſe pōt niſi bonū ⁊ p̄cioſū qd̓ deꝰ operat̉ ⁊ ꝯcedit p̄cipue cū dicat ſapiens. Tu aūt dn̄ator dn̄e oīa cū trāquillitate iudicas ⁊ cū magna reuerentia diſponisnos Sapi. xij. Cū ergo oīa hunc effectum habeantvt q̄rant pro poſſe ꝯſeruationem ſui eſſe: per hocq̄runt modo ſuo aſſimilari deo: ꝗ hꝫ eſſe vniuerſale ⁊ ſemper eſt. ¶ Tertia pars ſpeculi hꝰ ē finis ip̄aꝝreꝝ in creatione. Dic̄. n. Aug. ꝙ oīa fec̄ deꝰ propt̓ homineꝫ: hoīem aūt propter ſeip̄ꝫ. Et vt exemplificat̉Hugo de ſancto victore. in li. d̓ ara aīe. Fec̄ deꝰ humanaꝫ naturam vt ſponſam ſuā: ⁊ vt videret ipſaſponſa quantū diligeret̉ a ſponſo miſit ſibi forſerium plenū iocalibꝰ. Aꝑiendo aūt ip̄ꝫ forſeriū quodeſt vniuerſū per ꝯſiderationem eiꝰ in ſup̄mo reperis ſeraphin ardentes: cherubin ludētes: thronosreuertentes: dn̄ationes p̄cipientes: poteſtates inimicos cohercentes: virtutes mirabilia facientes:principatus prouincias cuſtodientes: archāgelosſūma nunciantes: ⁊ rectores dirigentes: angeloshomines cuſtodiētes. Hi homines ẜꝫ apoſtolū adHerbe .i. ſūt adminiſtratores ſpūs .ſ. ſpōſe. Alia iocalia ſūt celi et plāete: quoꝝ q̄libet hꝫ ſuā ī fluētiāita vt vna ſtella ſiue planeta aquas trahat ſupermontes: ⁊ vbi nō dn̄atur ibi putei fieri nō poſſuntAlius dat influētiaꝫ vino: aliꝰ oleo: alius ſaporesvarios fructibus ⁊ ſic de alijs. Poſt hec ī forſorioreperis n̄ ſolū elemēta: ſꝫ ⁊ piſces ⁊ aues ⁊ beſtiasterre. Et omnia vi ait p̄s ad dn̄m: ſubieciſti pedibꝰeius Sed certe nō inferiora localia ſūt ſacramēta⁊ alia ſpūalia: ꝗbꝰ ip̄a ſponſa aīa proficiat. Quāuisigitur ip̄a ſpōſa faciē ſpōſi videre nō poſſit: ex arratn̄ ſibi miſſa ⁊ tam p̄cioſis iocalibꝰ: ⁊ precipue cumſanguinem ſuū pro ea effuderit vt ornaret genaseius ex hac ꝯſideratōe videre pōt tanqͣꝫ ꝑ ſpeculūmagnificentiā: largitatē: ⁊ ītimaꝫ. ⁊ viſceroſaꝫ eiusdilectionē. Ei ſic videmus nūc deum ꝑ ſpeculumſicut videbat apl̓us dicēs. Nos gloriaꝫ dn̄i ſpeciilantes .i. vt ī ſpculo: glorioſum deum aſpicientes?trāſformamur de claritate ī claritatem .i. de ꝯgni.§. VIII.tione vna ad aliam.Quartuꝫ ſpeculum eſtē ſcriptura diuīalis: q̄ quideꝫ p̄ſuppōitur ad deūītuēdū. Si .n. n̄ credideritis n̄ intelligetis ait dn̄sꝑ Iſaiaꝫ In iſto ſpeculo pro tanto videtur deus ꝓquanto locutio eiꝰ eſt locutio dei. In ipſa enim audiuimus deum loquentem ⁊ de ſe nos docentemEx auditu aūt ⁊ lectōe videt quis ītellectu quod