Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Capitulum

pͥma ꝑte. q. lxxix. art. iij. ẜm. Platōnem eſſet neceſſe ponere ītellectū agentem ad faciendū ītelligbilia in actu. Et eſt qꝛ Plato ip̄e poſuit formasreꝝ materialiū ſine materia ſubſiſtere. ꝯn̄s ītelligibiles: qꝛ ex hoc ē aliꝗd ītelligibile actu qd̓ ēīmateriale. Et hiꝰ vocabat ſpēs ideas: ex qͦꝝ participatōe dicebat nos ſcientiā rerū habere. Sed qꝛIriſto. poſuit formas reꝝ naturaliū ſubſiſtere ſine materia: forme āt ī materia exn̄tes ſūt ītelligibilesⁿ actu: ſequebat̉ forme ſeu nature reꝝ ſenſibiliū quas ītelligimꝰ eēt actu intelligibiles. Nihil āt reducit̉ de potentia ad actū niſi aliqd̓ ensactu. Sic̄ ſenſus fit actu ſenſibile actū. Oportebat igit̉ ponere aliquā virtutē ex ꝑte ītellectꝰ: faceret ī actu ītelligibilia abſtractōem ſpēꝝ a ꝯditōnibꝰ materialibꝰ. Et hec eſt neceſſitas ponendi ītellectū agentem. Eſt āt iſte ītellectꝰ agens aliꝗd inaīa .i. q̄dam virtꝰ ſeu potentia ꝓpͥe ẜm. b. Tho. vbiſupra. Naꝫ ī rebꝰ naturalibus ꝑfectis p̄ter vniuerſales cauſas agentes: ſunt prope virtutes īdite ſingulis rebus perfectꝭ ab vniuerſalibus agentibusderiuate. .n. ſolus ſol generat hoīem: ſꝫ etiameſt virtus generatiua hoīs in hoīe: ſil̓r ī alijs aīalibus perfectꝭ. āt nil ſit perfectius ī īferioribusrebus aīa hūana: oportet dicere: ī ip̄a ſit aliqͣvirtus deriuata a ſuꝑiori ītellectu: quam poſſitfantaſmata illuſtrare. Et hoc exꝑimento cognoſcimus: ꝑcipimus nos abſtrahere formas vniuerſales a ꝯaītōibus ꝑticularibus: qd̓ eſt facere ītelligibilia actu. Nulla aūt actio alicui ꝯuenit rei: niſi aliqd̓ pͥncipiū formaliter īherens ei. Opꝫ igiturvirtutem eſt pͥncipiū huius actiōis aliqd̓ eſſe inaīa. Un̄ Ariſto. cōparauit intellectū agentem lumini: qd̓ eſt aliꝗd receptū in aere. Sic̄ ergo lumen reꝗritur ad videndū nec ſufficit potentia viſiua necres colorata obijcit̉ viſui. Ita ītellectus agens ēneceſſariꝰ ad ītelligendū: nec ſufficit ītellectꝰ poſſibilis nec intelligibilis res: niſi adeſſet ītellectꝰ agēs faceret intelligibilia ī actu modū abſtractōis.Et qꝛ ſenſibilia ſūt in actu ex aīam apprehendūtur a ſenſibus ẜm ꝯditōes ꝑticulares et īdiuiduātes. oꝑꝫ ponere ſenſū agentē ſꝫ ip̄m ſenſū ēpotentia paſſiua. Sꝫ ītelligibilia reꝝ. materialiūſūt in actu exͣ aīaꝫ. poſſint īprimere in intellectū: oꝑꝫ ponere intellectū agentē abſtrahat cōditōes materiales a rebꝰ ſēſibilibus ſeu fantaſmatibus eaꝝ ſic ſpēs intelligiblles d̓ferat ſeu pn̄tet intellectui poſſibili: vt intelligat. Qd̓ āt dicit̉ Ioh. i.Erat lux v̓a illūinat oēꝫ ⁊c̄ .ſ. lumine natural̓ cognitōis. Ueꝝ ē illuminat oēs ſꝫ vt vniuerſal̓a qua aīa hūana ꝑticipat quādā ꝑticularē virtutē.ſ. ītellectum agentem. Iuxͣ illud. Signatū eſt ſuꝑnos lumen vultus tui dn̄e. Et ſi ītellectus agenseſſet aliqd̓ aīe ſꝫ eſſet q̄dā ſubſtātia ſeꝑata: tc vnuseſſet ītellectus agens oīum. Sꝫ hoc eſt falſū. Namītellectus agens vt dictū eſt: eſt aliqd̓ aīe vt q̄damvirtus ſeu potentia eius. Et ideo neceſſe eſt dicere ſint plures intellectus agentes ẜm pluralita

tem aīaꝝ multiplicāt̉ ẜm multitudinem hoīum.Non .n. poteſt eſſe ſit vna eadem virtꝰ diuerſa.§. IIIrum ſubſtantiarū.Una anima et unus intellectus non eſt ī oībus hoībus: vt tradidit dixit. Auerroris in. iij. de aīa. Quod quadrupliciterprobo .ſ. Similitudine. Auctoritate. Ratiōe: impoſſibilitate. Primo probo ſimilitudine. NamAriſto. in. iij. de anima aſſimilat intellectuꝫ vl̓ animam intellectiuam lumini. Sed non eſt idem nūero lumen ī diuerſis illūinatꝭ: ergo non eſt ideꝫ numero ītellectus ī diuerſis hoībus. Scd̓o hoc ideꝫprobo ſacre ſcripture auctoritate. Apoca. vij. Uiditurbā magnā quā dinumerare nemo poterat ⁊c̄.Sed turba illa erat hoīum corporal̓r viuentiuꝫſꝫ aīarū a corpore ſeꝑatarū: ergo ſūt ml̓te aīe ītellectiue ẜm ml̓titudinem corporū. Tertio probo hocidem duplici rōne. Prīa eſt talis. Aut anima ē tm̄motor corꝑis aut forma. Si eſt tm̄ motor: oꝑꝫ ml̓tiplicari in diuerſis hoībꝰ: ergo aſſignabūt̉ diuerſe aīe. Si āt aīa ē forma corꝑis tūc et oꝑꝫ ſint diuerſe aīe ī diuerſis hoībus. qꝛ īpoſſibile ē plurium indiuiduoꝝ vnam formam nūero. qꝛſi intellectus eſt virtus aīe: ſeꝗt̉ ſicut ad ml̓tiplicatōem corpoꝝ ē multiplicatio aīaꝝ ita ad multiplicationē aīaꝝ neceſſario ſeꝗtur multiplicatio intellectuū. Scd̓a ad idem ē talis. Aut hꝫ eſſe abaīa intellectiua aūt ab aīa ſenſitiua. Si ab aīa intellectiua: ergo ad multiplicationem hominū erit mltiplicatio aīarū intellectiuaꝝ. Si vero ab anima ſēſitiua vel nutritiua: tūc non haberet vnde excederet alia animalia qd̓ eſt inconueniens: ergo īpoſſibile eſt vnā aīam rōnalem eſſe nūero oīuꝫ hominū. Quarto hoc idem probo ex īpoſſibilitateque ſeꝗtur ponentibꝰ eſſe vnū intellectum oīuꝫ numero. Qd̓ .n. poſſit vnū ītellectū nūero oīum:probo ex quatuor īpoſſibilibꝰ ſequnt̉. Primū eſtqꝛ īpoſſibile ē plures ꝑfectōes ſcd̓as ꝯͣrias exiſtente vna prīa ꝑfectōe. Sꝫ nos īuenimꝰ plures ſecūdas ꝑfectōes ꝯͣrias ī diuerſis hoībꝰ .ſ. ꝗdaꝫſūt ſtulti: ꝗdā ſapiētes: ꝗdā vitioſi: ergo oꝑꝫ pͥmāfectōem .ſ. aīam intellectiuā variari ml̓tiplicari īdiuerſis hoībꝰ. Scd̓ꝫ ē qꝛ ſi oīuꝫ hoīum eēt vnꝰ intellectꝰ vl̓ vna aīa nūero tc̄ oēs hoīes eēt vnꝰ.ſic eēt diſtinctio ſortꝭ platōnis aliquā formamſubſtantialem: ſꝫ ſolū aliqd̓ extrinſecum: putavnus eſſet capacior alius non. Tertiū eſt. qꝛ cuꝫcōtingat duos vel plures hoīes ſimul ſel̓ vnuꝫ etidē obiectū intelligere. ſi enim per vnum poſſibilēintellectū intelligūt: ſeq̄ret̉ vnius eiuſdē v̓tutis ſil̓ ſemel reſpectu vniꝰ obiecti ſint plures actiones. Sꝫ hoc ē falſū īpoſſibile. Ad cuiꝰ ꝓbatōnem ſil̓itudinē talem adduco. Ponat̉ oculusoīuꝫ hoīuꝫ ſit vnus numero: ita oēs hoīes habeant vnū oculū numero: tūc qͣꝫuis ſint multi videntes: tn̄ oīuꝫ viſio eſt niſi vna: reſpectu eiuſdem obiecti in eodē tꝑe. Sil̓r ſi intellectꝰ ſit vnus