Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Titulus. II.

aliam potentiaꝫ recipiat ſpecies ſenſibiliū: aliāꝯſeruet. Y Rurſus ꝯſiderādū eſt ſi aīal moueret̉ ſolū ꝑꝑ delectabile ꝯtriſtabile ẜm ſenſūneceſſariū pone̓ ī aīali niſi app̄hēſionē formaꝝꝑcipit ſenſus in ꝗbꝰ delectat̉ aut horret. Sꝫ neceſſariū eſt aīali vt q̄rat aliqͣ vl̓ fugiat. ſoluꝫ qꝛ ſuntꝯnenientia vl̓ ꝯuenientia: ad ſentiendū ſꝫ etiā ꝑꝑalias ꝯmoditates vtilitates ſiue nocumenta. Sicut ouis videns lupū fugit: ꝑꝑ indecentiā colorꝭaut figure: ſꝫ quaſi inimicū nature. Sil̓r auis colligit paleam qꝛ delectet ſenſū ſꝫ qꝛ vtil̓ ad nidificēdum. Neceſſariū eſt aīali vt percipiat hꝰ intentōnes quas percipit ſenſus exterior. hiꝰ perceptionis oꝫ alid̓ pͥncipiū perceptio formaꝝ ſenſibil̓ſit ex īmutatōe ſenſibil̓: āt perceptio p̄dictarum ītentionū. Sic ergo ad receptōem formarū ſenſibiliū ordinat̉ ſenſus ꝓpͥus cōis. Qui in hoc differūt: qꝛ ſenſus ꝓpͥus .ſ. viſus. auditꝰ. hiꝰ iudicantde ſenſibili ꝓpͥo: diſcernendo ip̄m ab alijs cadūtſub eodeꝫ ſenſu. Sic̄ viſus diſcernit albū a nigrovl̓ viridi. Sꝫ diſcernere album a dulci ſeu ſonitūab odore p̄t nec viſus nec guſtus: nec aliꝰ ſenſusexterior. qꝛ oꝫ inter aliqͣ diſcernit vtrunqꝫgnoſcat. Sꝫ pertinet hoc ad ſenſū cōeꝫ. eſt alia potentia a p̄dictis ad quē referunt̉ ſic̄ ad terminumcōem oēs app̄henſiōes ſenſuū a ēt. percipiūtur ītentōes ſenſuuꝫ. ſic̄ aliꝗs videt ſe videre. hoc .n. p̄t fieri per ſenſū ꝓpͥum qꝛ cognoſcit niſi formāſenſibilē a qua īmutat̉: ī qua mutatōne perficit̉ viſio. Ad formarū aūt ſenſibiliū app̄hendūt̉ perſenſus exteriores retentōem ſeu ꝯſeruatōem: ordinat̉ fantaſia ſen imaginatio idē ſūt. Eſt .n. fātaſiaſeu imaginatō qͣſi thezaurꝰ ꝗdē formaꝝ ſenſū acceptarū. Auicēna pōebat diuerſas potētias: appellās fantaſiā quādā potentiā: ꝯponit diuiditformas imagīatas: vt cum ex forma imagīatatis forma imaginata auri ꝯponimus vnā formāquam nūqͣꝫ vidimꝰ .ſ. mōtē aureū. Sꝫ ad hoc opusſuffic̄ v̓tꝰ imagīatiua ī hoīe: ī alijs āt aīalibꝰ reꝑit̉hoc. Ad app̄hendēdū v̓o ītentōes ſenſū accipiūt̉: ordīat̉ extīatiua. Et ad ꝯſeruādum eas: vismēoratiua ē theꝫ aurꝰ ꝗdā hiꝰ ītētionū. Cuiꝰ ſignūē pͥncipiū mēorādi ī aīalibꝰ ſit ex aliqua hiꝰ intenrōe: puta ē nociuū vl̓ ꝯueniens: ip̄a preteritiquā attēdit memoria īter hiꝰ intentōnes ꝯputatur.Cōſiderandū eſt āt qͣꝫtū ad formas ſenſibiles eſt dr̄a inter hoīem alia aīalia. ſil̓r .n. mutāt̉ a ſēſibꝰ exterioribꝰ. Sꝫ qͣꝫtū ad ītentōes p̄dictas ē dr̄aNam alia aīalia ꝑcipiūt hiꝰ ītentōes naturali qͦdāinſtinctu. āt quandā collationē. Et ī alijsaīalibꝰ dr̄ extīatiua ī hoīe dr̄ cogitatiua: collatōnem quandā hiꝰ ītentōes adinuenit. vn̄ dr̄ ꝑticularꝭ. Cui medici aſſignāt determīatū organuꝫ .ſ.mediā ꝑteꝫ capitꝭ. Ex ꝑte āt memorie ſolū hꝫ memoriam ſic̄ cetera aīalia ī ſubita recordatōeteritorū: ſꝫ ēt reminiſcentiā: quaſi ſyllogiſtice īquirendo preteritorum memoriam ẜm indiuidualesintentiones.

De fantaſia. Capitulum fextum.Equitur de potentia apprehenſiua interiori dr̄ imaginatiua ſeu fantaſtica qd̓ idē eſt. Et fantaſia quidē nomen eſt grecū. in latino interpretaapparitio: qꝛ in ip̄a potētia fiunt reſeruantur apparitiones ſeu imagines ſenſibilium accepte a ſenſibus. Que apparitiones dn̄tur imaginationesfantaſmata ſeu idola: qꝛ repreſentant res appꝫſas a ſenſibus. Et de hac poteſt intelligi illudIn imagine pertranſit: ſꝫ fruſtra conturbaNon ſolū enim intelligitur de imagine dei .ſ. creatoris que eſt in hoīe: in qua exn̄s .i. ea habesfit .i. cito tranſit. de tanta nobilitate ad miſericati a qua vis recedit. etſi conturbetur varijflagellis vt ꝯuertat̉ fruſtra videtur: qꝛ nec peilla nouit reuerti ad deū. Un̄ dicit ꝓpheta. Fruſiinſufflauit conflator malitie ſunt ꝯſumpte. Sēt pōt intelligi de imagine fantaſie. Ex qua aucteritate tria p̄nt elici. Et primum ē homo ē diſcuꝫrens per rōnem. ibi. pertranſit homo. ſcd̓m eſtintelligens per imaginationem. ibi. imagine. Cerum eſt eſt iraſcens: ſed non ad fructificationeibi. ſed fruſtra conturbatur.Quantum ad primumeſt ſciendum. iſta eſt dr̄a inter hominē angein cognoſcendo: qꝛ angelus intelligit ſubito abdiſcurſu intellectus: ſed homo mortalis intellre poteſt niſi per diſcurſū rōnis tranſeūdo: ſercedendo per plura media de vno in aliud: noad ignotū. ſic pertranſit homo in reruꝫ cogne. Un̄ diffinit ē aīal rationale. Angelus ātintelligentia ſeu ſubſtantia intellectual̓. Et queGreg. dicit in omel̓. iudeis .ſ. paſtoribus tāqͣꝫ relione vtentibus debiuit apparere rationale aīaangelus ad manifeſtandam xp̄i natiuitateꝫ./ibi īpropͥe rationale intellectuali creatura.tur pertranſit homo.Quantum ad ſecundiſciendū eſt ī tali trāſitū ſiue diſcurſu p̄ttelligere niſi in imagine .i. in fātaſmate: rep̄ſentaintellectu. Un̄ phus dicit neceſſe eſtintelligentem fantaſmata ſpeculari. Sicres ſenſibilis videtur multiplicat ſpēm ſuaſil̓itudinem vſqꝫ ad potentiam viſiuam. mediqua ſil̓itudine oculus videt: ſil̓itudo illa exirdefertur potentie ſenſus cōis: vbi diſcernit̉ vniſibile ab altero. exind̓ d̓fert̉ potētie imaginatiſeu fantaſtice talis ſil̓itudo magis aſſubtiliatibi reſeruat̉. Sic ip̄a potentia fantaſtica reprtat tales ſil̓itudines que dicuntur fantaſmata ſedimagīationes ītellectui: ī illis intelligit. Et hinc deꝰ a mortalibus videri pōt ſeu ītelligi claroeſſentiā ſuā: qꝛ poſſit intellectus ītellige̓ ab