Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Capitulum II.

xvi. fuit dictuꝫ diuiti. Recordare qꝛ recepiſti ⁊c̄.Memoria āt eſt potentia ſenſitiua. Rn̄dit. b. Tho. memoria ibi accipitur eo Aug. ponit mcoriā ī mente prout .ſ. eſt ꝑtis ītellectiue: non prout eſtpotentia partis ſenſitiue. Capl̓m 2ᵐ. de potentia vegetatiua et ſenſitiua.getatiua diſtinguitur in tres ꝑtes ſiue potentias .ſ. nutritiuū: augmentatiuū generatiuumUn̄ ī ſcd̓o aīa dicit phūs oꝑa huiꝰ aīe ſūt generare: alimento vti: augere. Pro huiꝰ declaratōnedicit. b. Tho. in. i. ꝑte. q. lxxviij. arti. ij. vegetatiuūhꝫ pro obiecto corpꝰ ip̄m viuens aīam. Ad qd̓ triplex oꝑatio aīe ē neceſſaria. Una quā eſſe acquirat. ad hoc ordīat̉ potētia generatiua: alia quācorpꝰ viuens acꝗrat debitā qͣꝫtitateꝫ: ad hoc ordinat̉ vis augmentatiua: alia quā corpꝰ viuentꝭ ſaluat̉: in eſſe: ī debita qͣꝫtitate: ad hoc ordinaturvis nutritiua. Eſt tn̄ q̄dā dr̄a attendenda īter haspotentias. nutritiua augmentatiua hn̄t ſuūeffectū in eo ī ſūt: qꝛ ip̄m corpꝰ vnitū aīe augetur ꝯſeruatur vim augmentatiuā nutritiuā ī eadem aīa exiſtentem. Sꝫ vis generatiua hꝫ ſuū effectū in eodē corꝑe ſꝫ in alio: qꝛ nil eſt generatiuūui ip̄ius: vis generatiua apropinquat qͦdāmōad dignitatem aīe ſenſitiue: hꝫ oꝑatōeꝫ in res exteriores: ſic in his ꝑfectior eſt generatiua. Eſt .n.rei ꝑfecte facere alterā qͣlis eſt ip̄a. Ei āt deẜuiuntnutritiua augmentatiua. augmentatiue v̓o nutritiua. Dr̄ āt nutritiua deſeruire generatiue potentie ẜm. b. Tho. i. ꝑte. q. vltīa: qꝛ illd̓ qd̓ eſt cōuerſūvirtutem nutritiuā ex alimento an̄qͣꝫ ꝯuertatur inſubſtātiā membroꝝ accipit̉ a v̓tute generatiua: vtſemen. Et huiꝰ ſignū pōit phūs: qꝛ aīalia magniporis indigent ml̓to nutrimento ſūt pauci ſeminis ẜm qͣꝫtitatem corꝑis ſui: pauce generatōis: vtpꝫ in elephante. Sil̓r homines pingues ſūt pauciſeminis ꝑꝑ eādē cām. Et propter hanc cām in pueris eſt ſemen qꝛ ſuꝑfluū nutrimenti in augmē cōuertit̉: pn̄t generare: ſic ſuꝑſſuuꝫ alimenti eſt ſemen: ẜm phum in li. de generatōe aīalium. Sciendū etiā ẜꝫ. b. Tho. vbi ſupra: alimentum ex cibo. potu vere cōuertit̉ in ſpecieꝫ humane nature: in qͣꝫtū vere accipit ſpeciem carnis et oſſis hiꝰ partiū. Et hoc eſt qd̓ phūs dicit in. ij. aīa alimentū nutrit in qͣꝫtū eſt potentia caro. Qd̓ ātdn̄s dicit Math. xv. Omne qd̓ intrat in os in ventrem vadit̉ in ſeceſſū emittit̉: ſic intelligendūeſt: qd̓ omne .i. totuꝫ qd̓ intrat in os emittatur ſeceſſum: ſꝫ qꝛ de omni cibo aliꝗd īpuꝝ ſeceſſumemittit̉. Et qꝛ v̓tus oīs in corꝑe paſſibili ꝯtinuāactōem debilitat̉: qꝛ hiꝰ agentia etiā patiuntur. virtꝰ ꝯuerſiua alimenti in naturam corꝑis aīalis. In pͥncipio ꝗdem eſt fortꝭ vt poſſit ꝯuertereſi ſolum qͣꝫtum ſuffic̄ ad reſtauratōem deꝑditi: ſed

etiam ad augmentum. Poſtea v̓o pōt ꝯuertereniſi qͣꝫtum ſufficit ad reſtauratōeꝫ deꝑditi: tc̄ ceſſat augmēntū. Demū nec hoc pōt: tūc ſit diminutio. Deinde d̓ficiente hac v̓tute totaliter defic̄ aīalSic̄ v̓tꝰ vini conuertentis aquam mixtā. paulatī admixionem aq̄ debilitatur: vt tādem totū fiat aquoſū: vt phūs exēplificat. āt aliꝗ dicūt: alimentū ꝯuertitur in veritatem hūane nature:ſꝫ accipitur alimentū vt qd̓dam fomentū .ſ. vt reſiſtat actiōi caloris natural̓: ne ꝯſumat hūidū naturale: ſic̄ plūbū vel ſtagnū adiūgitur argento neſumatur ignem. Sed illa materia in pͥmo hoīeforme hūane fuit ſubiecta in ſe ip̄a ml̓ciplicatur:hoc ml̓titudo hūanoꝝ. corpoꝝ a corꝑe pͥmi hominis d̓riuatur. Totū hoc reprobat. b. Tho. ibi perml̓tas rōnes probās: vere ꝯuertitur alimentuꝫin naturam hoīs..§. I.De potētia ſēſitiua heceſt duplex: vꝫ exterior interior. Exterior dr̄ hꝫorgana in ꝗbꝰ eſt affixa exteriꝰ viſibilia. Iſta aūtſubdiſtinguitur in ꝗnqꝫ ſenſus exteriores .ſ. viſūauditū: odoratū: guſtū: tactū: vt ponit phūs ī. ij.de aīa. Pro cuiꝰ declaratione dicit. b. Tho. in. i. parte. q. lxxviij. art. iij. ratio nūeri diſtīctōis ext̓io ſenſuū accipienda eſt ẜꝫ id qd̓ ꝓpͥe per ſe ad ſēſū pertinet. Eſt āt ſenſus potentia paſſiua. nata ēimmutari ab exteriori ſenſibili. exteriꝰ ergo īmutatiuū eſt qd̓ ꝓpͥe per ſe a ſenſu ꝑcipit̉ ẜm eiꝰ diuerſitatem potentie diſtinguūt̉. Eſt āt duplex immutatio. Una natural̓ alia ſpūal̓. Natural̓ ꝗdeꝫẜm forma immutantꝭ recipit̉ in īmutato ẜꝫ eſſenaturale. ſicut calor in calefacto. Spūal̓ aūt ẜmforma īmutantꝭ recipitur ī īmutato ẜꝫ eſſe ſpūale:vt forma colorꝭ ī pupilla fit hoc colorata. Adoꝑatōeꝫ āt ſenſus reꝗͥritur immutatio ſpūalis perquaꝫ intentio forme ſenſibil̓ fiat in organo ſēſusSꝫ in ꝗbuſdaꝫ ſenſibꝰ inuenit̉ immutatio ſpūalistm̄. ſic̄ in viſu. In ꝗbuſdaꝫ aūt immutatōe ſpūali etiaꝫ immutatio natural̓. Et hoc vl̓ ex parte obiecti tm̄ vel ēt ex parte organi. Ex parte aūt obieoinuenitur immmutatō natural̓ ẜꝫ locū. vt in ſonoqui ē obiectū auditꝰ. Naꝫ ſonꝰ ex ꝑcuſſiōe cauſat̉ aeris ꝯmotione. Scd̓m alteratiōeꝫ v̓o ī odoreeſt obiectū olfactꝰ. Oportꝫ .n. calidū aliqͦ modoalterari corpꝰ ad hoc ſpiret odoreꝫ. Ex ꝑte āt organi ē immutationaturalis in tactu guſtu. Naꝫ manꝰ tāgēs calida caleſcit līgua humectat̉ perhumiditatē ſapoꝝ. Organū v̓o olfactꝰ auditꝰ nulla naturali īmutatione īmutat̉ ī ſentiendo: niſi peraccn̄s. Uiſus ant eſt maxīe ſpūalis qꝛ eſt abſꝫ aliqͣīmutatione naturali organi ul̓ obiecti ꝑ̄ſectior īter oēs ſēſus coīor. Et pꝰ hūc auditꝰ: deīde olfactꝰTactꝰ at guſiꝰ ſūt maxīe matrialis. Et īde ē alijtres ſēſus fiūt mediū ꝯiūctū ne aliqͣ uaturalistranſmutatio ꝑtīgat ad organū vt cadit his duobꝰſenſibus. Et ant triplx ſenſibile obiectū .ſ. ꝓpriumcōe. accidens. Sēſibile ꝓpriū ē qd̓ primo per