Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Titulus. II.

ſe īmutat ſenſuꝫ: vt color viſū: fonꝰ aud itū hmōiSēſibile cōe eſt. qd̓ prīo ſe mouet ſēſū ſꝫ rōeſenſibilis qualitatis exiſtentis ī eo: vt ſuꝑficies rōecolorꝭ huiuſmōi. Senſibile vero accn̄s ē qd̓fac̄ aliquā diuerſitatem ī immutatione ſenſus. Capitulū tertium de ſingul̓ ꝗn̄qꝫ ſenſibus.E piſione corporaI oli qūo fiat. Plato Empedocles opīati ſūt. qͦt modꝰ vidēdi fie̓t extramittēdoradios ab oculis: ītus ſuſcipiendo ſic̄ eſt veritasQuod ꝓbabāt hac rōne. Si viſio ꝑficeret̉ ſuſcipiēdo ītus tc̄ eſſet neceſſe vt qn̄ aliquis acute velletvidere niſi aꝑiet ocl̓os: qͣꝫto magis aꝑiet tātomagis videret formā. Sꝫ ꝯtrariū apparet ẜꝫ hoctꝫ Ariſto. qꝛ qn̄ aliquis vult acute videre magisꝯſtringit palpebras artat oculos: ita ille conadeſignat aliꝗd a ſe eijcere emittere reciꝑeSꝫ iſta opinio ſit falſa impoſſibil̓ .ſ. viſio fitexͣmittendo: ita lux piramidal̓ egrediat̉ a viſione vt dn̄t illi: on̄dit̉ hoc lux pōt egrēdi a viſuniſi quatuor modis. Prīo qꝛ aūt lux erit ꝯtinuata vidente tota re viſa cōiuncta. Scd̓o autlux ī viſiōe ꝯiūgit̉ tota re viſa: et ſeꝑatur tota avidēte. Tertia aūt lux egrediens eſt ꝯiūcta tota re viſa ſꝫ aliqua ꝑte eiꝰ. Quarto aut lux perficiens viſionē ſeꝑat̉ ab vtroqꝫ .ſ. re viſa vidente. Et pͥmū ꝗdem p̄t .ſ. lux egrediens ꝯtīuetur tota re viſa vidente. Huiꝰ eſt: qꝛ videmꝰ aſtra celi ſeq̄ret̉ lux egrediens extēderet̉ vſꝫad aſtra celi: qd̓ ē īpoſſibile: egredi ſit niſi corpoꝝ: lux āt eſt corpꝰ. Scd̓m ēt .ſ. tota lux ſeꝑaretur a vidente ꝯiugatur re viſa qd̓ pōt: qꝛqd̓ ꝯtīgit videntē videt̉. Un̄ hoc ſil̓e eēt ac fi ꝗsſentiendo tāgat manu abſciſſa. Tertiū .ſ. luxiūgat̉ aliqua ꝑte rei viſe. Hoc p̄t: qꝛ tc̄ nulla res videret̉ ẜm ſe totā ſꝫ ꝑte a luce tangitur. Quartū .ſ. lux egredies cōtinuet̉ nec reviſa nec vidente ſꝫ ab vtroqꝫ ſeꝑet̉. Hoc ēt pōt: qꝛ ſi lux ꝯtinuat̉ vidēte videbit. Sitinuat̉ re viſa: videbit̉. Sic ergo ī vanū ponit̉luce egredi a viſu. ¶Ad rōnē āt p̄dicte opinionis: .ſ. dr̄ volēs videre acute aꝑit oculos: ſꝫ potīus cōſtrīgit.. hoc fit lux expͥmat̉ vl̓ emittat̉ a viſu: ſꝫ potiꝰ vt chryſtallinꝰ hūor vniat̉ ac virtus viſiua adiuuetur ꝯfortetur: qꝛ virtꝰ vnita ēſortior diuiſa. Un̄ natura ordīauit cilia eminētiagroſſa nigra: vt adiuuēt viſū: ne ꝯfūdatur diſgregatꝰ a luce vl̓ lumīe exteriori. Cuiꝰ ſignū eſt cumaliꝗs vult videre ſubtiliter acute obūbrat viſuꝫ.vt vmbrā virtꝰ viſiua ꝯgregetur. Alb. Tho. īmento ſuꝑ li. de aīa.Fit ergo uiſio per receptionē ẜm Ariſtotelē emiſſionē radioꝝ ab oculis. Ad quā viſionē corꝑalē neceſſe ē quatuōr or

dinē ꝯcurrere. Et pͥmū ē color ī obiecto viſus. Color .n. mouet diaphanū ad ſui ſuſceptionē: motꝰ eſt local̓ ſꝫ motꝰ alteratōis: alteratio ē motus adformā eſt qͣlitas rei viſe. Ubi ſciendū color incorꝑe colorato ē qualitas ꝯpleta ī ſuo naturaliī medietate āt eſt qualitas īcōpleta ẜm eſſe rōnaleScd̓ꝫ qd̓ reqͥrit̉ ad viſionem eſt diaphanū .i. aliqd̓corpꝰ ꝑſpicuū puta: vitrū: aqͣ vel aer: qꝛ ſi īter viſibile viſū eſſet mediū trāſparens ſꝫ vacuū: ī vacuo poſſit eſſe ꝯtactꝰ tūc viſibile īmutaret: viſus īmutaret̉. Tertiū qd̓ reꝗͥrit̉ ē lumē qd̓ lum̄ ēneceſſariū: ꝗdē ex ꝑte colorꝭ de ſe ē viſibil̓: ſꝫ exꝑte diaphani. color ſit lux obſcurata. ex admixtōe corꝑis opaci mouet diaphanū ꝑfecte īvltīa diſpoſitōe: ſꝫ lumē ī vltīa diſpoſitōe facit diaphanū receptiuū colorꝭ. Quartū qd̓ reꝗͥritur ē potentia ſenſitiua ſiml̓ orgāo. potentia .n. ſenſitiuaeſt pͥncipiū viſiōis: potentia exercetur corpꝰ. etē iuxͣ cerebrū īteriꝰ vbi ꝯiūgūtur duo nerui ex oculis procedētes. Organū etiā reꝗͥritur .i. oculus qd̓ dꝫ igneū neqꝫ aereū: ſꝫ aqͣuꝫ ẜꝫ Ariſto. Et hocrōe ꝑſpicuitatꝭ: ẜm aqua. ꝑſpicuū .n. aqueummagꝭ conẜuat qͣꝫ aex magꝭ rep̄ſentat. Tho. Alb. īcōmento de aīa. De ꝗn̄qꝫ ſenſibꝰ corporis hi figurātur per ꝗn̄qꝫ porticꝰ piſcīe: de ꝗbꝰ dr̄ Io. v. Inhis iacebat ml̓titudo magna languentiū. Aqua piſciue ſignificat mollē fluendā carnē: circa quamſunt qn̄qꝫ ſenſus. Ul̓ meliꝰ. Piſcina ī qua lauabātur oues ſacrificande deo offerende: propter qd̓dicebatur ꝓbatica probaton hebraice qd̓ ē ouislatīe. ſignat penitentiā ī lauātur a ſordibꝰ ſpūalibꝰ aīaꝝ oues xp̄i. Quinqꝫ porticꝰ circa ſunt ꝗnqꝫſenſus pͥncipia peccatoꝝ. In his iacet īfirmꝰ ē perpctm̄ ꝗeſcens ī hiꝰ ſenſatōibꝰ ſequūtur ex eis.Ex his oportet exire vult ſanari ītrare ī piſcināpeni tentie: hoc pꝰ monitōeꝫ aq̄ ab angelo. .i. poſtdicatoris vl̓ ſacerdotꝭ admonitōem: vl̓ angeli inſtigationem aūt dei īſpirationem. virtute āt crucisibi dr̄ fuiſſe tc̄ abſcondita: ſanatur vnꝰ tm̄. i. ī vnitate fidei charitatꝭ penitentiam agit: pͥor. i. hꝫſolicitudinem .i. diglientiā ad hoc. Hi etiam figurātur per quinqꝫ reges in terra promiſſionis quoscruci affigi precepit Ioſue. Hi. n. ſenſus vſurpantſibi dominiū ſuper aīaꝫ. Sed chriſtus ieſus iubetcruce modeſtie auſteritatis mortificari vt exponitOrigenes ſuper penta. Unde chriſtus. Luc. xiiij.Qui accepit crucē ſuā ⁊c̄..§. II.In porticu ergo viſusiacet multitudo lāguentiū ſpiritualiter multiplicit̓quia ſicut nobilior ſenſus ita ꝑiculoſior. Et p̄cipueEx lepra laſciuie.Ex idropeſi auaricie.Ex cecitate inuidentieUiſus ſi non refrenatur multum inducit ad laſciuiā luxuriā. Un̄ Cren̄. iij. dicitur Oculus meusdepredatus eſt animam meaꝫ in cūctis filiabus vrbis mee. In hꝰ exēplū figuram Bina egreſſa ē de