Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Capitulum .I.

competit: In deo aūt non eſt aliqua potentia velactio preter eius eēntiā. Eſt etiaꝫ alia ratio quaroaīa humana eſt in diuerſitate potentiaꝝ: vꝫ: qꝛ eſtin confinio corꝑaliū ſpūaliū creaturarū: concurrūt in ipſa v̓tutes vtrarūqꝫ creaturarū. Sciē ēt ẜm. b. Tho. vbi ſupra: quedā oꝑatōnes aīeſūt exercentur ſine organo corporali vt ītelligere velle. Un̄ potentie ſūt harū operationū pͥncipiaſūt in aīa: vt in ſubiecto. Quedā vero actōes ſuntaīe exercent̉ per organa corꝑalia ſicut viſio peroculū auditꝰ per aurē. Et ſimile de oībꝰ alijs operatōibꝰ ſenſitiue nutritiue partis. Et potētie queſūt haꝝ operationū pͥncipia: ſūt in cōiūcto vt in ſubiecto in aīa ſola. Un̄ phūs in li. de ſōno vigiliadicit ſentire eſt ꝓpͥum aīe: neqꝫ corporis: ſꝫiuncti. Dicūtur aūt oēs potentie aīe ſicut ſubiecti ſꝫ ſicut pͥncipij: qꝛ per aīam ꝯiunctū hꝫ taleſoperatōes poſſint operari. Fluūt ergo oēs potētieetiā ſenſitiue vegetatiue ab eſſētia aīe ſicut a pͥncipio. Sunt .n. q̄dā propͥetates naturales eiꝰ: ſꝫ ſubiectū eſt propͥorū accidentiuꝫ: vn̄ ponit̉ ſubiec in diffinitione accidentis. Notandū ēt oīsactio ꝓcedit ab aliqua potentia eſt circa aliquodobiectum ſeu materiā: potentia .n. ẜm id qd̓ ē potētia ordinat̉ ad actū diuerſificat̉ ẜm diuerſa rōnēactus. Et actꝰ diuerſificat̉ ẜm diuerſā rōnē obiecti. Qꝛ .n. aliud eſt color inqͣꝫtū obiectū viſus: aliudſonus inqͣꝫtum obiectū auditꝰ. diuerſa oīo actōeſt videre ab audire: qꝛ diuerſa ratio actōis vtriuſqꝫ: ēt potentie diuerſe vn̄ procedunt illi actꝰ.Potentia aūt aūt eſt actiua aūt eſt paſſiua. Actō ātprocedens a potentia actiua alio ſe hꝫ qͣꝫ ꝓcedens a paſſiua erga ſuuꝫ obiectuꝫ. Cōꝑat̉ .n. obiectum ad actum potentie paſſiue: ſicut pͥncipiuꝫmouens: color .n. inqͣꝫtum mouet viſuꝫ ē pͥncipiumviſionis: ſic intelligentia ē potētia paſſiua. Ad actum auteꝫ potentie actiue ꝯꝑat̉ obiectum vt terminus finis ſicut augmentatiue v̓tutis obiectum ēqͣꝫtum ꝑfectuꝫ qd̓ eſt finis augmenti: ex his duobus actio recipit ſpēm .ſ. ex pͥncipio vel fine ſeu termino. Et ſic eſt neceſſe potentie diuerſificenturẜm actus obiecta..§. VI.Quinqꝫ ſūt genera potētiaꝝ ẜm phūm in. ij. aīa: vꝫ vegetatiuū ſenſitiuūappetitiuū: ẜm locū motiuum: intellectiuuꝫ. Procuiꝰ declaratione dicit. b. Tho. in. i. ꝑte. q. lxxviij. arti .i. genera potentiaꝝ diſtinguūt̉ ſcd̓ꝫ obiecta actuum ip̄aꝝ. Quanto .n. potentia eſt altior tāto obiectum vniuerſaliꝰ reſpicit. Obiectum autem operationis aīe triplici ordīe p̄t ꝯſiderari. Alicꝰ .n. potentie aīe obiectum eſt ſolum corpꝰ aīe vnitum: hocgenꝰ potētiaꝝ dr̄ vegetatiuum: .n. vegetatiua agitniſi ī corpꝰ cui vnit̉ aīa. Eſt alteꝝ genꝰ potentiaꝝ qd̓reſpic̄ vniuerſalibꝰ obiectū .ſ. ſolū corpꝰ ſēſibile ſolū corpꝰ cui aīa vnit̉. Eſt alteꝝ genꝰ potētiaꝝ qd̓adhuc reſpicit vniuerſalibꝰ obiectu .ſ. ſolum corpus ſenſibile ſꝫ etiaꝫ omne ens. Et ex hoc pꝫ iſta

duo genera potentiaꝝ hn̄t operatōeꝫ ſolum reſpectu rei ꝯiuncte: ſꝫ etiam extrinſece rei reſpectu.autem operans oporteat aliqͦ modo ꝯiungi ſuo obiecto: neceſſe eſt rem extrinſecam eſt obiectum operationis aīe: ſcd̓m dupliceꝫ rationeꝫ ad aīaꝫ comparari. Uno modo ẜm nata eſt ꝯiungi aīe ī aīaeſſe per ſuā ſil̓itudinem: qͣꝫtum ad hoc ſt̓ duo genera potentiaruꝫ. Senſitiuuꝫ reſpectu obiecti minus cōis: qd̓ eſt corpus ſenſibile. Et intellectiuumqd̓ eſt reſpectu obiecti cōiſſimi qd̓ eſt ens vniuerſale. Alio res extrinſeca eſt obiectū operationis ꝯparat̉ ad aīaꝫ: ſꝫ qd̓ ip̄a aīa inclinat̉ ītenditin rem ip̄am exteriorem. Et ſcd̓m hāc oꝑationemſūt duo genera potentiaꝝ: vnū .ſ. appetitiuū ſcd̓mqd̓ aīa ꝯꝑat̉ ad rem extrinſecā vt ad finem eſt in intentione. Et hic appetitus dr̄ appetitusaīal̓: diſtinguit̉ ab appetitu naturali. Appetitus .n.natural̓ eſt inclinatio cuiuſlibet rei ad aliꝗd ex natura ſua. Et ſic naturali appetitū q̄libet potentiaſiderat ſibi ꝯueniens: ſꝫ appetitus aīal̓ ſeꝗtur for apprehenſā. Et ad huius appetitū reꝗͥrit̉ ſpūalis potentia anime ſufficit ſola app̄hēſio. Uiſus.n. natural̓r appetit viſibile: ſolū ad ſuū actum .i. advidendum. Aīal autem appetit viſam appetitum ſolum ad videndum: ſed ēt ad alios vſus.Aliud genus potentiarum eſt motiuuꝫ ſcd̓m locūꝓut .ſ. anima ꝯꝑat̉ ad rem exteriorem ſic̄ ad termi operationis motus. Ad ꝯſeq̄nduꝫ .n. aliquoddeſideratū intentū animal mouet̉: qͣꝫuis ſenſus appetitus ſint pͥncipalia mouentia in animalibus. perfectꝭ: tn̄ ſenſus appetitus inqͣꝫſum hietiam ſt̓ ſufficientia ad mouēdū: niſi ſuperadderetur eis aliqͣ v̓tꝰ. Nam in immobilibꝰ animalibꝰ eſtſenſus appetitus: tn̄ hn̄t vim motiuam. Hec ātvis motiua: eſt ſoluꝫ in appetitu ſenſu vt in operante motum: ſꝫ in ip̄is partibꝰ corporis: vt ſint habilia ad obediendum appetitui anime mouentishec. b. Tho..§. VII.Potentiarum autē anime rational̓ ꝗnqꝫ ſt̓ genera ſcd̓m phūm in ſecūdode anima: omnis actio hūana ab his ꝓcedens: tc̄bn̄ agit̉ meritorie: qn̄ ex gr̄a in anima agitur: vn̄p̄s. anima mea illi viuet .ſ. vita gratie ſemen eiusſeruiet ip̄i. Semen ſpūale ſeu generatio anime eſtꝗntuplex genꝰ potentiaꝝ fluunt ſic generanturab anima: tc̄ ſeruiunt deo: aīa viuit ei .ſ. ex gratia. Pn̄t iſte figurari per. v. talenta tradita a dn̄oẜuo ſuo math. xxv. tūc duplicat̉: vn̄ tal̓ intrat ingaudiū dn̄i: .ſ. ꝗs eas exercet: ſolū inſtinctu humano rōis vt philoſophi: ſꝫ ēt diuina illuſtrationegr̄e ut ſācti: nec pōt iſta expoſitō īcōgrua reputariqꝛ diſſuta eſt ab his que ſequūtur in illa ꝑabola. i.non corrn̄det eis. NNam ſubdit̉ duobus talentisaut vno tm̄ alijs datis. Certū eſt aūt oēs hoīeshn̄t predictas oēs potētias. Dic̄. n. b. Cho. ſuꝑ cāti.in ꝓlogo: illud hꝫ locum in expoſitiōe litteraliſcripture .ſ. oportet ſit diſſuta: ſꝫ reſpondeat