Capitulum .I.
competit: In deo aūt non eſt aliqua potentia velactio preter eius eēntiā. Eſt etiaꝫ alia ratio quaroaīa humana eſt in diuerſitate potentiaꝝ: vꝫ: qꝛ eſtin confinio corꝑaliū ⁊ ſpūaliū creaturarū: ⁊ iō concurrūt in ipſa v̓tutes vtrarūqꝫ creaturarū. Sciēdū ēt ẜm. b. Tho. vbi ſupra: ꝙ quedā oꝑatōnes aīeſūt q̄ exercentur ſine organo corporali vt ītelligere⁊ velle. Un̄ potentie q̄ ſūt harū operationū pͥncipiaſūt in aīa: vt in ſubiecto. Quedā vero actōes ſuntaīe q̄ exercent̉ per organa corꝑalia ſicut viſio peroculū ⁊ auditꝰ per aurē. Et ſimile de oībꝰ alijs operatōibꝰ ſenſitiue ⁊ nutritiue partis. Et potētie queſūt haꝝ operationū pͥncipia: ſūt in cōiūcto vt in ſubiecto ⁊ in aīa ſola. Un̄ phūs in li. de ſōno ⁊ vigiliadicit ꝙ ſentire n̄ eſt ꝓpͥum aīe: neqꝫ corporis: ſꝫ cōiuncti. Dicūtur aūt oēs potentie eē aīe nō ſicut ſubiecti ſꝫ ſicut pͥncipij: qꝛ per aīam ꝯiunctū hꝫ ꝙ taleſoperatōes poſſint operari. Fluūt ergo oēs potētieetiā ſenſitiue ⁊ vegetatiue ab eſſētia aīe ſicut a pͥncipio. Sunt .n. q̄dā propͥetates naturales eiꝰ: ſꝫ ſubiectū eſt cā propͥorū accidentiuꝫ: vn̄ ⁊ ponit̉ ſubiectū in diffinitione accidentis. ¶ Notandū ēt ꝙ oīsactio ꝓcedit ab aliqua potentia ⁊ eſt circa aliquodobiectum ſeu materiā: potentia .n. ẜm id qd̓ ē potētia ordinat̉ ad actū ⁊ diuerſificat̉ ẜm diuerſa rōnēactus. Et actꝰ diuerſificat̉ ẜm diuerſā rōnē obiecti. Qꝛ .n. aliud eſt color inqͣꝫtū obiectū viſus: aliudſonus inqͣꝫtum obiectū auditꝰ. Iō diuerſa oīo actōeſt videre ab audire: ⁊ qꝛ diuerſa ratio actōis vtriuſqꝫ: iō ēt potentie diuerſe vn̄ procedunt illi actꝰ.Potentia aūt aūt eſt actiua aūt eſt paſſiua. Actō ātprocedens a potentia actiua alio mō ſe hꝫ qͣꝫ ꝓcedens a paſſiua erga ſuuꝫ obiectuꝫ. Cōꝑat̉ .n. obiectum ad actum potentie paſſiue: ſicut pͥncipiuꝫ ⁊ cāmouens: color .n. inqͣꝫtum mouet viſuꝫ ē pͥncipiumviſionis: ſic ⁊ intelligentia ē potētia paſſiua. Ad actum auteꝫ potentie actiue ꝯꝑat̉ obiectum vt terminus ⁊ finis ſicut augmentatiue v̓tutis obiectum ēqͣꝫtum ꝑfectuꝫ qd̓ eſt finis augmenti: ⁊ ex his duobus actio recipit ſpēm .ſ. ex pͥncipio vel fine ſeu termino. Et ſic eſt neceſſe ꝙ potentie diuerſificenturẜm actus ⁊ obiecta..§. VI.Quinqꝫ ſūt genera potētiaꝝ ẜm phūm in. ij. d̓ aīa: vꝫ vegetatiuū ſenſitiuūappetitiuū: ẜm locū motiuum: ⁊ intellectiuuꝫ. Procuiꝰ declaratione dicit. b. Tho. in. i. ꝑte. q. lxxviij. arti .i. ꝙ genera potentiaꝝ diſtinguūt̉ ſcd̓ꝫ obiecta actuum ip̄aꝝ. Quanto .n. potentia eſt altior tāto obiectum vniuerſaliꝰ reſpicit. Obiectum autem operationis aīe triplici ordīe p̄t ꝯſiderari. Alicꝰ .n. potentie aīe obiectum eſt ſolum corpꝰ aīe vnitum: ⁊ hocgenꝰ potētiaꝝ dr̄ vegetatiuum: n̄ .n. vegetatiua agitniſi ī corpꝰ cui vnit̉ aīa. Eſt alteꝝ genꝰ potentiaꝝ qd̓reſpic̄ vniuerſalibꝰ obiectū .ſ. n̄ ſolū corpꝰ ſēſibile ⁊n̄ ſolū corpꝰ cui aīa vnit̉. Eſt alteꝝ genꝰ potētiaꝝ qd̓adhuc reſpicit vniuerſalibꝰ obiectu .ſ. n̄ ſolum corpus ſenſibile ſꝫ etiaꝫ omne ens. Et ex hoc pꝫ ꝙ iſta
duo genera potentiaꝝ hn̄t operatōeꝫ n̄ ſolum reſpectu rei ꝯiuncte: ſꝫ etiam extrinſece rei reſpectu. Cūautem operans oporteat aliqͦ modo ꝯiungi ſuo obiecto: neceſſe eſt rem extrinſecam q̄ eſt obiectum operationis aīe: ſcd̓m dupliceꝫ rationeꝫ ad aīaꝫ comparari. Uno modo ẜm ꝙ nata eſt ꝯiungi aīe ⁊ ī aīaeſſe per ſuā ſil̓itudinem: ⁊ qͣꝫtum ad hoc ſt̓ duo genera potentiaruꝫ. Senſitiuuꝫ reſpectu obiecti minus cōis: qd̓ eſt corpus ſenſibile. Et intellectiuumqd̓ eſt reſpectu obiecti cōiſſimi qd̓ eſt ens vniuerſale. Alio mō res extrinſeca q̄ eſt obiectū operationis ꝯparat̉ ad aīaꝫ: ſꝫ qd̓ ip̄a aīa inclinat̉ ⁊ ītenditin rem ip̄am exteriorem. Et ſcd̓m hāc oꝑationemſūt duo genera potentiaꝝ: vnū .ſ. appetitiuū ſcd̓mqd̓ aīa ꝯꝑat̉ ad rem extrinſecā vt ad finem ꝗ eſt pͥmū in intentione. Et hic appetitus ꝗ dr̄ appetitusaīal̓: diſtinguit̉ ab appetitu naturali. Appetitus .n.natural̓ eſt inclinatio cuiuſlibet rei ad aliꝗd ex natura ſua. Et ſic naturali appetitū q̄libet potentia d̓ſiderat ſibi ꝯueniens: ſꝫ appetitus aīal̓ ſeꝗtur formā apprehenſā. Et ad huius appetitū reꝗͥrit̉ ſpūalis potentia anime ⁊ n̄ ſufficit ſola app̄hēſio. Uiſus.n. natural̓r appetit viſibile: ſolū ad ſuū actum .i. advidendum. Aīal autem appetit rē viſam ꝑ appetitum n̄ ſolum ad videndum: ſed ēt ad alios vſus.Aliud genus potentiarum eſt motiuuꝫ ſcd̓m locūꝓut .ſ. anima ꝯꝑat̉ ad rem exteriorem ſic̄ ad terminū operationis ⁊ motus. Ad ꝯſeq̄nduꝫ .n. aliquoddeſideratū ⁊ intentū oē animal mouet̉: ⁊ qͣꝫuis ſenſus ⁊ appetitus ſint pͥncipalia mouentia in animalibus. perfectꝭ: n̄ tn̄ ſenſus ⁊ appetitus inqͣꝫſum hietiam ſt̓ ſufficientia ad mouēdū: niſi ſuperadderetur eis aliqͣ v̓tꝰ. Nam in immobilibꝰ animalibꝰ eſtſenſus ⁊ appetitus: n̄ tn̄ hn̄t vim motiuam. Hec ātvis motiua: eſt n̄ ſoluꝫ in appetitu ⁊ ſenſu vt in operante motum: ſꝫ in ip̄is partibꝰ corporis: vt ſint habilia ad obediendum appetitui anime mouentishec. b. Tho..§. VII.Potentiarum autē anime rational̓ ꝗnqꝫ ſt̓ genera ſcd̓m phūm in ſecūdode anima: ⁊ omnis actio hūana ab his ꝓcedens: tc̄bn̄ agit̉ ⁊ meritorie: qn̄ ex gr̄a in anima agitur: vn̄p̄s. anima mea illi viuet .ſ. vita gratie ⁊ ſemen eiusſeruiet ip̄i. Semen ſpūale ſeu generatio anime eſtꝗntuplex genꝰ potentiaꝝ q̄ fluunt ⁊ ſic generanturab anima: q̄ tc̄ ſeruiunt deo: cū aīa viuit ei .ſ. ex gratia. Pn̄t ⁊ iſte figurari per. v. talenta tradita a dn̄oẜuo ſuo math. xxv. q̄ tūc duplicat̉: vn̄ tal̓ intrat ingaudiū dn̄i: cū .ſ. ꝗs eas exercet: n̄ ſolū inſtinctu humano rōis vt philoſophi: ſꝫ ēt diuina illuſtrationegr̄e ut ſācti: nec pōt iſta expoſitō īcōgrua reputariqꝛ diſſuta eſt ab his que ſequūtur in illa ꝑabola. i.non corrn̄det eis. NNam ſubdit̉ d̓ duobus talentisaut vno tm̄ alijs datis. Certū eſt aūt ꝙ oēs hoīeshn̄t predictas oēs potētias. Dic̄. n. b. Cho. ſuꝑ cāti.in ꝓlogo: ꝙ illud hꝫ locum in expoſitiōe litteraliſcripture .ſ. ꝙ oportet ꝙ n̄ ſit diſſuta: ſꝫ reſpondeat