Capitulum .IIII.
¶ Ariſt. dixit ꝙ aīa ē endelechia .i. actus pͥmꝰ corporis organici: potentia vitā hn̄tis. Hic tangit eiꝰ īmortalitatē. qd̓ eſt vitā dās alteri ⁊ aliunde nō habens: aliter eſſet īfinitū procedere. Hoc diffuſiusdeo dante dicet̉ infra in hoc eodē capl̓o. ¶Igoras dixit aīam eſſe armoniā. Hic tetigit ofqd̓ hꝫ ī corꝑe .ſ. eū regere ⁊ mouere ſine tedio ⁊ ſne labore: īmo regit cū cōſonātia: vt pꝫ in cūctꝭ tꝑatis motibus corꝑis: ⁊ maxīe lingue q̄ molos cōit̉gratos facit. Iſto mō dicebat diuus doctor Aug. īli. de ſpū ⁊ aīa. Aīa ē ſubſtantia q̄daꝫ rōnis ꝑticepscorꝑi regēdo accōmodata. Et Remigius. Aīa eſtſubſtātia incorporea regens corpus. ¶ Diogenesdixit aīam eē aerem ⁊ ſic a ſe fuit motus: eo ꝙ hōnec ꝑ momentū ſine aere viuere pōt. Quō dic̄ etiaꝫ Iſidorus li. i. et ymologiaꝝ. c. i. ꝙ gētes dicebātaīam quaſi ventū aere attractū vt ventꝰ videaturhōibꝰ dare vitam: tn̄ ſpūſſanctꝰ coegit ſic dicere exaīe ſūma puritate: ſic̄ ⁊ dixit Ariſt. ij. de aīa. ꝙ aīa ēſicut tabula in qua nihil eſt depictū. Iparēs dixit.Aīa eſt igneus vigor. Et virgilius. Igneꝰ eſt illi vigor ⁊ celeſtis origo. Hic tetigit eius effectū .ſ. ſemꝑamare. Ait .n. venerabil̓ Hugo de ſancto Uicto. īpͥncipio de arra aīe. Scio aīa ꝙ vita tua dilectio ē⁊ ſcio ꝙ ſine dilectōe eſſe n̄ potes. Hypocras dixitaīam eſſe ſpūm tenuē ꝑ oē corpus diſperſū. Hic tāgit eiꝰ incorꝑalitatē ⁊ modū exiſtēdi in corpore: qꝛeſt tota in toto: ⁊ tota in qualibet parte. Itaqꝫ n̄ eſtin vno loco corporis ſolū ſꝫ vbiqꝫ ⁊ anima vn̄cunqꝫ ſentit ſic̄ in parte. Exēplū ponit Calcidiꝰ ſuperThimeū. de arena q̄ ſedens in medio ſue tele quātulūqꝫ motū eſt: vn̄cūqꝫ ſentit: ⁊ ēt exiſtens exͣ mediū. ¶ Pampilonius dixit animā eē ideā. hic tanzit anime capacitatē: qꝛ .ſ. anima cognoſcere aptaeſt: ⁊ ex hoc ꝯuincit̉ in ſe hr̄e omniū reꝝ ſil̓itudīesvt Ari. deducit in. iij. de aīa. Un̄ diuus Aug. in deſpū ⁊ aīa inꝗt. Anima eſt omnium reꝝ ſil̓itudo. Etiteꝝ. Anima ad ſil̓itudinē totiꝰ ſapientie facta in ſeomniuꝫ reꝝ gerit ſil̓itudinem: qꝛ ſil̓is eſt terre perſenſum: aque per imaginatōem: aeri per rōneꝫ: firmamento per. intellectū: celis celoꝝ per intelligentiam: lapidibꝰ per eſſentiā: arboribꝰ per vitā animalibꝰ per ſenſū ⁊ imaginatōem: angel̓ per intellectu:deo per intelligentiā. Ex his pꝫ ꝙ philoſophi nondū inuenerūt ꝗd eſt: ꝙ deꝰ operatꝰ eſt ab initio vſqꝫad finem: ſꝫ ſolus ſpūſſanctus docet ꝙ eſt facta adimaginem ⁊ ſimilitudinem dei. Gene. i. Hec Ioh.dominici.OcribiDiffiniri ergo uel dē jcpoſet anima rōnalis ẜm theologos a ſpūſancto illuſtratos. Anima eſt ſubſtantia incorporea immortalis: a deo d̓ nihilo creata: cū infūdit̉ corpori ſuo adip̄m īformandū eſſentialiter ⁊ per ſe ⁊ poſtea perfectā beatitudinem obtinendā. per gr̄am ⁊ bōa opera. Incorporea dr̄ ꝯͣ p̄dīctos philoſophos ꝗ dixerūt eā eſſe corpꝰ: vt aerem vel ignem. qd̓ pro hereſireprobat̉. xxiiij. q. iij. c. pe. Immortal̓ dr̄ ꝯͣ illos qui
eā dixerūt cū corpore mori. In perſōa qͦꝝ dicit̉ Eccleſiaſtes. ij. Unꝰ ē īteritꝰ hoīs ⁊ iumentoꝝ ⁊ eq̄ vriuſqꝫ cōditio. Sꝫ hoc vt hereticū ab eccl̓ia ꝯdemnatur: vt pꝫ. xxiiij. q. iij. c. pe. Creata dicitur ꝯͣ gnoſcitos hereticos ꝗ dixerūt aīam eſſe naturā dei: ⁊ perꝯn̄s nō creatam: quoꝝ error reprobat̉ in dicto. ca.xxiiij. q. iij. A deo dicit creata: ꝯͣ ſimoniacos ⁊ menādrianos īter hereticos cōputatos. dicētes aīas⁊ alias creaturas ab angelis factas. De nihilo ditur ꝯͣ eos ꝗ dixerūt factam ex ſubſtantia ſtellari:Heraclitus vel exͣ duce .i. aīa generati ex aīa generantis cū generat̉ corpꝰ. Sicut ⁊ corpꝰ generat̉ excorpore. Cū corpori infūdit̉: ꝯͣ originianos ꝗ dixerunt oēs animas ab initio mundi creatas fuiſſe ⁊peccaſſe. ⁊ ẜm varietatē peccatoꝝ in diuerſa corpora infūdi qd̓ hereticum pōit̉ in dicto. c. xxiiij. q. iij.Ad informandū corpꝰ dicit̉ ꝯͣ eos ꝗ dixerūt aīamcorpori vniri nō vt forma ſubſtantial̓: ſꝫ vt motormobili. Qd̓ reprobat̉ d̓ ſū. trini. ⁊ fi. ca. c. vnico ī cle.Ubi determinat̉ ꝙ aīa intellectiua ꝑ ſe ⁊ eſſentialiter eſt forma corporis hūani. ⁊ ꝯͣriū aſſerere ē hereticū. Rōnes ibi aſſignat. glo. Ioh. an. qͣs accepita beato Aho. in pͥma parte ſūme. q. lxxvi. Ad beatitudine ꝯſequendā dicit̉ ꝯͣ eos: ꝗ dixerūt aīas conuerti in demōes: vel q̄cūqꝫ aīalia. qd̓ reprobatur.xxiiij. q. iij. c. pe. circa finem. ⁊ per gratiā dicit̉ ꝯͣ pelagianos hereticos ꝗ dicunt per liberū arbitriuꝫpͥncipaliter ꝯſeꝗ poſſe beatitudinē. xxiiij q iij. c. pe.Et qꝛ gratia cū nullo mortali pctō pōt inueniri: iōd̓cedētes in mortali: ꝯſeꝗ nō pn̄t beatitudinem ſꝫeternā damnatōem. di. xxv. §. al̓s. ea. Math. xxv.Ibunt hi in ſuppliciū eternū: iuſti autem in vitameternam.Et pro maiori dictorumdeclaratōe ſciēdū ꝙ finis ꝓpter queꝫ aīa rōnalisē creata ē quadruplex. ¶ Primus ē adīpletio voluntatis diuine. Illud .n. quod deus vult oꝫ īpleri. ſed ẜm p̄s. Oīa quecūqꝫ deus voluit fecit. Et ꝗaſic voluit ita ſactū eſt: ait Ambro. Et apl̓uſ. i. Lhi. ij.Deus vult oēs homines ſaluos fieri. Cū ergo voluerit creaturā rationalē ſaluā facere ꝗa fecit qd̓voluit ergo oportebat vt īpleret̉ volūtas ſua. Secūda ratio finalis ē reꝑatio ruine angelice. Uenit.n. chriſtus ẜm apl̓m raparare que in celis ⁊ que īterris ſūt. Et pͣs. Iudicabit in nationibꝰ .ſ. dn̄s implebit ruinas. Et qͣꝫuis āgeli mali reꝑari n̄ poſſintin ſe: ⁊ boni angeli non egeāt reꝑatione in ſe: tn̄ dūloco lapſoꝝ angeloꝝ homines creati aſſumūt̉ creſcit eoꝝ gaudiū ex nūero fruētiū: ⁊ ſic dicunt̉ reꝑari. ¶ Tertia rō que īcidit cū ſecūda ē ꝯgratulatiovel delectatio ſocietatis mutue .ſ. ī multitudine cōſortij angeloꝝ. Sicut .n. minuebat̉ numerus fruētium ꝑ numeꝝ lapſoꝝ angeloꝝ: ita auget̉ delectatōper numerum hominum ſaluandoꝝ. Unde ⁊ gaudium eſt in celis ſuper vno pctōre pnīam agenteLuc. xv. Quantus aūt ſit nūerus p̄deſtinatorū eſtcirca hoc triplex opinio. Quidam .n. dicunt ꝙ tot