Capitulum III.
⁊ vt de his oībus rectius: ⁊ veratius et honeſtiusdiſſeratur: inuenta eſt logica.Theorica diuiditur intheologiā: phyſicā: ⁊ mathematicā. Theologia tractat de īuiſibilibus eēntijs īuiſibiliū: vt d̓ d̓o ⁊ creaturis ſpūalibus: vt angel̓. Ro. i. Inuiſibilia dei ꝑea q̄ facta ſūt a creatura mūdi intellecta cōſpiciūtur: ſēpiterna qͦꝫ virtꝰ eiꝰ ⁊ diuitias. Opꝰ aūt factū ēduplex .ſ. ꝯditōis: vt creatio mūdi: et reſtauratiōis.i. incarnatōis v̓bi cū ſacr̄is inſtitutꝭ: vt cognoſcat̉idē eſſe creator et redemptor. De diuinis ꝑtinentibus ad theologiā dixerūt aliqua ātiꝗ phī et ſibilleEt Ariſtoteles ꝯcluſit ſuā methaphyſicā in probādo vnū deū gubernatorem mūdi. Plato ml̓ta dixii de deo. Marcꝰ varo gentil̓ poſuit tripliceꝫ theologiā vt refert Aug. ī fine ſexti libri de ciuitate dei.ſ. Theatricā ſeu fabuloſā qua .ſ. recitabāt̉ et repn̄tabāt̉ ꝑ mimos facta deoꝝ ī theatris cū multꝭ turpitudinibꝰ. Ciuilē qua .ſ. colebāt̉ dij īnumeri in tēplis ꝗ tn̄ hoīes fuerat vel aliq̄ alie creature. Et naturale qua .ſ. ea q̄ dicebāt̉ de dijs: expōebāt̉ d̓ rebꝰnaturalibꝰ ⁊ ꝓpͥetatibꝰ eaꝝ. Sꝫ oīa mixta erāt ⁊ plena fatuitatibꝰ ⁊ erroribꝰ: vt ꝓbat ibidē Aug. Sꝫ vera hec theologia pleniſſime habet̉ ī biblia a ſpūſācto reuelata: iō veriſſima. Etiā de his agit̉ ī li. ſn̄iarū. Nā in pͥmo de diuinis: vt de trinitate ꝑſonarūvnitate eēntie: ⁊ ꝑfectōibꝰ eiꝰ: vt eternitate: oīpotentia: ſapīa: voluntate. et hiꝰ. In ſcd̓o de creatiōe āgelorū et lapſu āgeloꝝ aliquoꝝ: et ꝯfirmatōe bonoꝝcū ꝑfectōe de creatōe hoīs et lapſu eiꝰ ⁊ pctō originali inde ſecuto. De oꝑe ſex pͥmoꝝ dieꝝ. De gratia ⁊libro arbitrio. De peccato actuali breuiſſime tn̄.In tertio de myſterio īcarnatōis: de virtutibꝰ theologicis: de donis et virtutibꝰ cardinalibꝰ multumbreuiter: deīde agit d̓ decē p̄ceptis. In quarto d̓ ſacr̄is demū de finali iudicio ⁊ vltima reſurrectiōe⁊ gl̓ia beatorū ⁊ pena reproboruꝫ. Suꝑ hoc libroſn̄iaꝝ ſūt facta ſcripta īnūera a doctoribꝰ. Huic videt̉ ſubalternari ſcīa iuris canonici: precipue qͣꝫtūad ea q̄ ſūt fidei ⁊ ſacr̄a et declaratio articulorū etdubioꝝ. ¶ Phyſica .i. natural̓ ſcīa tractat d̓ īuiſibilibꝰ viſibiliū cauſis. Nā corpꝰ et ea q̄ ſūt corꝑis pͥncipaliter conſiderat. Corpꝰ āt ꝯſiderat̉ in generalicū ꝑtibꝰ ſuis: aut in ſpāli. Si ī generali ſic determinat illud Ariſtoteles in lib. phyſicoꝝ. Si ī ſpāli ꝯſiderat̉ corpꝰ: ⁊ tūc dupliciter: qꝛ aut ē īcorruptibile⁊ ſic tractat Ariſtoteles de illo ī libro de celo ⁊ mūdo. dic̄ .n. ꝙ celū eſt corpꝰ nō generatū nec fabricatū nec recipiens aliqͣs imp̄ſſiōes. Aut corpꝰ eſt corruptibile: et tc̄ aūt eſt ſimplex aut cōpoſitū. Si ſimplex tūc tractat de eo Ariſto. in lib. de generatōe etcorruptōe. Et loqͦr de ſimplicitate illa q̄ oppōit̉ cōpoſitōi naturali ex qͣtuor elementis. Si cōpoſituꝫaut igit̉ eſt aīatū aut non. Si n̄ eſt aīatū ſic tractat d̓eo in li. methauroꝝ vbi Ariſtoteles determinat d̓īpreſſiōibꝰ aeris ⁊ grādinis generatōe ⁊ niui et corpoꝝ inumerabiliū et cōſil̓ium. Si vero corpꝰ ſit cō
poſitū aīatū: tūc aūt illud ē aīa vegetatiua aīatū etde tali determīat̉ in libro de vegetabilibꝰ. Aut aīaſenſitiua: et de tali agit̉ in li. de aīalibꝰ. Aut aīa ītellectiua: et deo eo agit in li. de aīa. Ceteri vero libri:vt de ſomno et vigilia: de morte et vita: de ſenſu etſenſato: de dr̄ia ſpūs et aīe ⁊c̄. ſupponūtur libro d̓aīa ⁊ libro d̓ aīalibꝰ. Huic ſubalternatur ſeu ad eā.ſ. naturalē phīam reducit̉ ars medicine. Mathematica vero quātitatem abſtractā a materia conſiderat: et ſic tractat de īuiſibilibꝰ inuiſibiliū formisQuātitatū aūt alia diſcreta q̄ ml̓titudo dr̄. alia ꝯtinua q̄ magnitudo dicitur. Et diſcreta alia ꝗdē diſcreta ꝑ ſe: vt duo: tria. qͣtuor. ⁊ hec eſt materia arithmetrice. alia diſcreta ad alteꝝ: vt ſex qͣter et ſexꝗntertiū. et hec ē materia muſice. Magnitudo v̓oalia ē īmobil̓: vt ſpera t̓re. et hec ē materia geometrie. Alia eſt materia mobil̓: vt ſpera firmamenti.⁊ hec eſt materia aſtronomīe. Hec igitur ſūt quatuor ſpēs mathemathice .ſ. Arithmetrica de nūeris.Muſica de proportione. Geometria de ſpacio.Aſtronomia de motu. Elemētū arithmetrice ē vnitas. Muſice ē vniſonū. Geometrice pūctū. aſtronomie inſtans..§. II.Practica que dicitur?praſis qd̓ eſt opꝰ. eſt agibiliū ẜꝫ rōnē in ordīe ad felicitatē ciuilē ⁊ ſuꝑnā .i. de oꝑibꝰ virtuoſis. ꝑ q̄ ꝯcupīa .i. inclinatio ad malū regulatur ⁊ vincitur: ⁊ h̓deo aſſimilat. Diuiditur ergo practica ī ethicā economicā et polliticā. et ad hāc moralē phīam reducitur ſcīa iuris. Ethica eſt q̄ ſui curā gerens cūctꝭſe erigit et exornat: augetqꝫ virtutibꝰ nihili vita admittes quo n̄ gaudeat: nihil faciens penitēdū: economica ē q̄ familiaris officij curā mediocri diſpoſitōe ꝯpones diſtribuit. Politica ē q̄ reipublice curā ſuſcipiēs: cūctoꝝ ſaluti ſua prudentia: ſolertia:iuſticiaqꝫ: libera ⁊ fortitudinis ſtabilitate ac tēꝑantie patīa medet̉. hec Uin. ¶ Ex ꝗbꝰ verbis habet̉ꝙ n̄ pōt ꝗs ſeip̄m bn̄ gubernare vel familiā vl̓ ciuitatē ⁊ recte oꝑari: niſi habeat virtutes. Et cardinales ꝗdē neceſſe ſūt ad ciuilitatē hūanam bn̄ gerendaꝫ. Theologice aūt ⁊ dona ſpūſſancti ad ciuilitatē futurā cōſeq̄ndā. Prudētia ꝗdē q̄ ē recta rōagibiliū: ⁊ hꝫ regularē rōnē in ſe ip̄a. Secūdū Senecā hꝫ tres ꝑtes ītegrales ad quas reducūt̉ aliepl̓es q̄ ponūtur a phō ī li. ethicoꝝ .ſ. recogitatio ſeumēoratio p̄teritoꝝ: ordīatio pn̄tiū agēdoꝝ: ⁊ ꝓuidētia futuroꝝ. Hꝫ āt quaſi ānexas ⁊ vt partes potentiales ẜm phūm in li. ethicorū. Eubuliā q̄ ē bn̄ conſiliatiua: ⁊ ſineſim ꝗ eſt bene iudicatiua: ⁊ gnominq̄ eſt bn̄ iudicatiua in his q̄ occurrūt extra cōem legē. Sineſis āt ī his q̄ ſūt ẜm cōes leges bn̄ iudicatpertīet .n. ad ad prudētē prīo bn̄ cōſiliari īfra ſe circa agēdū dr̄ ſa inꝗrēdo ⁊ diſcutiēdo. ſcd̓o bn̄ iudicare .i. ex cōſiliatis ꝙ meliꝰ ē eligere. ⁊ tertio qd̓ eſtpͥncipale opꝰ prudētie īperare .i. executōi mandareꝙ bn̄ iudicatū ē. Iuſticia ē cōſtās et perpetua volūtas r̄ddēs vnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē ī. l. iuſticia. ff. d̓ iuſti.