Liber

grāmaticos eſt multorū ſimillū collectio. Lex aūt deſcribit regulā eā eſſe q̄ rem q̄ eſt breuiter enarrat. ff. eo.l. j. Dicit̉ aūt regula qꝛ regit vel normā recte viuendi p̄bet. ⁊ ab hac regula que dicit̉ norma recte viuēdi dicitur regularis. Dicit̉ etiā regula eo ꝙ recte ducit nec aborſum vel alſorſū trahit: quaſi a rega vel regula: q̄ idēeſt ꝙ rectitudinis forma. ſicut em̄ ꝑ regulā nouit ſcriptor modū recte ſcribēdi: ſecator modū recte ſecandi: ⁊ſic de ſingulis: ita ꝑ has regulas modū recte iudicandi cognoſcimꝰ: ad hoc. iij. diſ. regula. Eſt autē regulalatine idē ꝙ canon grece. iij. di. canon. Et dicit̉ regulaꝓprie: quaſi regulariter vera: qͣꝫuis patiat̉ exceptiōesin ſe. Que autem cōtineant̉ ſub regula fuerunt opiniones que no. ff. e. l. j. et facit ꝙ no. iij. diſt. regula. Subtilitatibus tamē circa hoc omiſſis breuiter ⁊ groſſo modo ſicut dico: qd̓ quo ad poteſtatē verboruꝫ: que in eaꝓferunt̉ vnluerſaliter vel ſaltem indefinite affirmādovel negādo cōp̄hendit exceptiones: alias nō diceret̉ exceptio: ſicut ſi dicerē omnis homo currit excepto equotitij: hec em̄ nō eſt exceptio: qꝛ equus nō cōprehendebat̉ ſub illa ꝓpoſitione omnis homo: ſed ſi dicerē omnis homo currit excepto tltio: tunc ꝓpria eſt exceptio:quia ꝓpoſitio omnis homo bene cōprehēdebat tltiū:tollit̉ ergo titius virtute exceptionis quo ad materiāde qua fit ſermo: vt ſcꝫ dicat̉ nō currere. ſic quo ad iuris determinationem exceptio nō cōprehendit̉ ſub regula: quia contraria ratio: qꝛ plus eſt in exceptione qͣꝫin regula. hoc ergo operat̉ exceptio: vt illud qd̓ aliasſub verbis regule cōprehendebat̉ ad determinationeꝫregule exceptionis virtute tollat̉. Cōſtituit̉ aūt regulavt. sͣ. dixi ꝑ verba q̄ de ſui natura omnia cōp̄hendantid eſt ꝑ ſigna vniuerſalia affirmatiua q̄ omnia cōprehendunt. sͣ. e. c. omnis res. ⁊. c. defleat. ff. e. l. oīs diffinitio. ⁊. l. oēs actiōes. ⁊. l. oīa fere. ⁊. l. oīa quecūqꝫ. Itemꝑ verba negatiua q̄ vniuerſaliter negādo excludut omnia: vt. jͣ. e. nemo pōt. j. ⁊. ij. et. jͣ. e. nullus. j. ⁊. ij. ff. e. l. nemo. ⁊. l. nullꝰ. Itē ꝑ verba indefinita q̄ ſimpliciter ꝓlata equipollent vniuerſalibꝰ. xix. di. c. j. sͣ. de priuil̓. qꝛcirca. C. de hereditate vendita. l. vlti. ⁊ ideo oēs regulepaucis exceptis tradunt̉ ꝑ ſigna indefinita affirmatiua vel negatiua: vt. sͣ. e. ⁊. jͣ. e. ⁊. ff. eo. tl. ſatis apparet.Officiū aūt regule eſt plures ſimiles caſus ſimul iungere clauo rōnis: vt. ff. eo. ti. l. j. Que ſit poteſtas regule: an ſcꝫ cōſtituat ius de nouo: an antiquū recitet: dubitat̉: ⁊ videt̉ ꝙ ius de nouo nunqͣꝫ cōſtituat: qd̓ lure⁊ ip̄o facto ꝓbat̉ Iure. ff. e. l. j. Facto qꝛ in octua gintaocto regulis infra poſitis: nō eſt vnam etiā ſolā inuenire que ius de nouo cōſtituat: vt in ꝓſecutione patebit.Ecōtra videt̉ quia regula cathoniana de nouo ſtatuitꝙ legata q̄ ſunt inutilia rōne legantis tm̄: vel rōne legantis ⁊ legatarij: vel legatarij ⁊ eiꝰ a quo legatū eſtpreſtandū: vel rōne rei tm̄. vel mixta ratione rei legate⁊ ꝑſone legatarij tractu tꝑis nō cōſtituant̉: etiā ſi cauſa impedimēti remoueat̉. ff. de reg. cathoni. l. j. in prin.ff. de. leg. j. ⁊. l. cetera. §. j. ergo ipſa regula cōſtitult lusde nouo: ad hoc faciūt infinita iura in quibꝰ papa iudicat ex regulis: vt. sͣ. de cōſti. c. ij. ⁊ de reſcrip. c. j. ⁊. c.paſtoralis. de iudi. nouit. sͣ. de fo. cōpe. ſi diligenti. d̓ fi.inſtru. inter dilectos. ad finē. ⁊ de p̄ſump. dudū. de excep. cū venerabilis. de regula. ad apoſtolicā. d̓ cōſang.⁊ affi. c. vl. cū mille ſimilibꝰ: ex qͥbus videt̉ ꝙ ius ſumatur ex regula. Subtiliter dixerūt doctores ꝙ tres ſpēscaſuū eſt cōſiderare: qͥdā ſunt iam determinati: ⁊ in illis regula nō cōſtituit ius qꝛ inuenit iā cōſtitutū. Itēſunt quidā exceptꝭa legis determinationē: ⁊ in illis ſimiliter regula nō cōſtituit ius qꝛ non claudunt̉ ſub regule determinatiōe. Quidā ſunt in qͥbus eſt eadē equi

tas que eſt in caſibus a lure determinatis: nec tn̄ reperiunt̉ in lure poſiti: ⁊ in illis regula facit ius ꝓpter idēptitatē rōnis nō patientis ius ſimiliū caſuū eſſe diuerſum. Apertiꝰ dici poſſet qd̓ aut cōſtitutio luris p̄cedittraditionē regule ⁊ regula de iure iā conſtituto. quaſmaterlatū de materia ꝓducit̉: ⁊ tūc ꝓprie habet locūdiſtinctio p̄dictoꝝ caſuū: vt videlꝫ in iā determinatia⁊ exceptis nō faciat ius in nō determinatis in qͥbꝰ eſteadē rō ius cōſtituat: ſed vbi nō eſt ius cōſtitutū anteregule diſpoſitionē: ſꝫ inuenit̉ ſola ſimplex traditio regule: tūc ipſa regula eſt ius vel luris cōſtitutio: ⁊ nonab alio ſꝫ a cōſtituēte ꝓcedit: ⁊ ita pōt intelligi p̄dictalex prima: de regu. cathoni. ꝓbat̉ hͦ ſatꝭ ꝑ natiquas regulas. sͣ. e. ti. quas veritate inſpecta eſſet inuenire p̄ceſſiſſe iuris traditionē. vides em̄ ꝓ maiori ꝑte ꝙ vbi ſūtdecreta. Alexā. iij. ſūt prime in titulis: maxime poſt cōcilia antiqua. de offi. vi. cū duabꝰ rubricis ſe. vt. sͣ. d̓ reſcrip. de renū. cuꝫ duabꝰ rubricis ſequē. de his que vlmetuſue cau. fi. cū duabꝰ ſequē. de do. ⁊ cōtu. cū duabꝰſequen. ⁊ multis alijs: ⁊ tn̄ omnes regule. sͣ. e. ti. ꝓceſſerūt Alexan. iij. excepta vltima q̄ fuit Lu. iij. qui ip̄mſecutus eſt: vt ex chronica ⁊ decretallū ordinatiōe ſatꝭapparet. Si igit̉ prima regula. sͣ. e. ti. exemplificet̉ perdecre. sͣ. de ſpon. p̄terea .j. ſecūda ꝑ decretalē ⁊ ſi queſtiones: de ſimo. tertia ꝑ decreta. de voto magne ⁊ ſic deſingulis: dico ꝙ regule ille dicta lura p̄ceſſerant: vnderegularū diſpoſitio nō potuit ex ip̄is iuribus ſumi q̄nodū erāt: immo potiꝰ videt̉ determinatio ipſorū lurium facta ꝑ regulas: ad hͦ faciūt omnes ille decretalesſuperiꝰ allegate: in qͥbus papa ꝓnūciat ꝑ regulas: ergo tamē nō credo a verbis legis: ⁊ dico ꝙ ꝑ regulamnō ſtatuit̉ ius: ſed ex iure ſumit̉ regula: alias nō videoquō poſſet dici regula iuris. Sicut em̄ in regula lignivel ferri neceſſe eſt illas materias ꝓuenire lignū ſcilicet vel ferrū: ad hoc ꝙ diſponat̉ ex eis regula: ſic in regula iuris neceſſe eſt ius qd̓ eſt ibi materia p̄ueniſſead hoc vt regula poſſit inde diſponi: ⁊ tūc ꝓprie loqͥtur dicēdo de regulis iuris: alias dicere debuiſſet de ſire regulariū. Et ſi dicat̉ ꝙ in caſibꝰ non exp̄ſſis a lurvbi eſt ratio ſimilis regula facit ius: hoc eſt ſine regula aliqua ꝑ lura q̄ hoc volunt: de reſcrip. inter ceteras.de tranſlationibus: inter corꝑalla. ff. de legi. nō poſſūt:cū ſimilibus. Et ſi obijciat̉ de regula catho. dico ꝙ nōꝓprie dicit̉ regula: nec inter regulas ponit̉. ff. eo. titu.Et ſi dicat̉ ꝙ alique regule p̄ceſſiſſe videant̉ iuris expreſſam traditioneꝫ. Dico ꝙ ius quod eſt idem qd̓ ro:vt. jͣ. diſt. conſuetudo. ix. di. ſana quippe. ab exordio rationalis creature p̄ceſſerat. v. diſt. in principio. vel ſaltem diſpoſitione ꝯcedentꝭ regulam ius preceſſit: vlgēsem̄ formator regule ſic eſſe debere de iure: quod in elſaltē mente ſedebat formauit regulā. Allegat̉ tamen r̄gula ꝓ iure: nō tām ex origine qͣꝫ ex forma: ⁊ potior eſeius cauſa pro qua facit regula: habet em̄ aduerſariuneceſſe oſtendere rationem quare in illo caſu regula nōloquat̉: ⁊ facit quod dicam. jͣ. eo. vtile. Ad ſecundū quoquerit̉ quid ſit ius: ⁊ vnde dicat̉: ⁊ quomodo hic ſūmatur: dicendū eſt breuiter ꝙ ius eſt ars boni ⁊ equi ⁊c̄.ff. de iuſti. ⁊ iure in principio. ⁊ dicit̉ a iuſticia vt lbl. ⁊sͣ. de verbo. ſig. ius autem. quā ſummū in rebus bonūeſt colere. xij. q. ij. cū deuotiſſimā. Ius autem eſt generale nomen habens multas ſpecies. j. diſt. ius generale: cuius ſpecies diuidas ⁊ ſubdiuidas vt ibi per totū⁊. ff. de luſti. et iure per totū. Sumit̉ autem hic pro nōſtro lure canonico: non tamen pro lure clulli: vt probatur. jͣ. eo. in ſecunda regula: que de lure nō ꝓcedit: quoddic vt ibi dicā. Tertio autem ordinate has regulas ertvidere: ⁊ primo primam.

lal̓a A

Que contineant̉ ſubregula

Regutris

Officiū regulePoteſtasregule

An regulaconſtituatlus d̓ nouo

re Quareſt gula as tur ꝓ