Druckschrift 
1 (1495)
Entstehung
Seite
CXXIv
Einzelbild herunterladen
 

Tertia pars centiloquij

organū tactꝰ in toto corꝑe. Obiecta ꝟo ſenſuum ſunt Obiectū viſus eſt color eiusdifferētie. Obiectū odoratꝰ eſt odor eiꝰ differentie Obiectū guſtꝰ eſt ſapor eius differentie. Obiectū auditꝰ eſt ſonus eius differentie. Obiectū tactꝰ ſunt elemētares qualitates. vt calidū. humidū. frigidū. ſiccū. raꝝdenſum. leue graue aſpeꝝ lene. Mediaſenſuū ſunt hec. aer aqua. qd̓libet corpuſdyaphanū trāſparēs illuminatū eſt medium in viſu. Aer exterior interior eſt medium in auditu. Auris em̄ ꝯcaua in cōcauitate habet aerē intrinſecū ſibi ꝯͣnaturalē. Uapor aerē delatꝰ eſt mediū in odoratu Res odorifera quaſi fumū ſenſibilē euaporat.ex quo immutat̉ aer deferēs odoratui odoratū. Humor ſaliualis eſt mediū in guſtuCaro eſt mediū in tactu Interior ſenſusdiuidit̉ in tres ꝑtes. ẜm tres ꝑtes cerebri.ſunt. anterior in eſt imaginatio. media inqua eſt eſtimatiua. poſtrema in eſt memoria. Imaginatio aliquādo d̓r ſenſus cōmunis. aliqn̄ imaginatio. aliqn̄ fantaſia. Senſus cōmunis d̓r inqͣntū ibi ꝯcurrūt ſenſusꝑticulares qͥnqꝫ tanqͣꝫ linee ad centrū. ibiqꝫligant̉ Imaginatio d̓r inqͣntū rep̄ſentat formas pͥus receptas a ꝑticularibꝰ ſenſibꝰ. qͣꝫ.uis abſentes. Fantaſia inqͣntū pōt cōponere formas nouas ẜm ſimilitudines eoꝝcepit ſenſus ꝑticulares. Eſtimatiua ē illavis ẜm quā dicimꝰ ſagacitatē vel prudētiā ībrutis. vt in vulpe ſiue ī alijs. in appetendisdelectatōibꝰ refugiēdis nociuis. Memoria eſt vis illa ꝯſeruat ſiue retinet formasſenſibiliū ſpēꝝ Uis ſenſibilis motiua eſtmotiuū ẜm motū mouēs vniuerſalit̓ membra corꝑis. vt caput brachia armos Motiua pedū dicit̉ greſſibilis. qꝛ ẜm mouet̉aīmal motu ꝓgreſſiuo Uis rōnalis diuidit̉ in intellectu ſpeculatiuū exercet̉ intemplatiōe veri. practicū in oꝑatōe boniScd̓m hāc duplicē radicē intellectuū dicūtur vita actiua ꝯtēplatiua.De diuiſiōe potētiaꝝ ẜm theologos naturales.Sectio XXIIErtia diuiſio ẜm theologos natirales eſt hec. Potētiaꝝ alia corꝑal̓.id eſt. corꝑis regitiua. alia ſpiritualiſCorꝑis regitiua diſtinguit̉ in animalē. vita. naturalē. Scd̓m has vires aīma regitcorpꝰ. Uis aīalis ẜm medicos eſt ī cerebrovitalis ī corde. naturalis in ep̄ate. Uis aīa

lis diuidit̉ in cognitiuā motiuā. De cocytiua dictū eſt ſupra. Motiua diuidit̉ in irſcibilē ꝯcupiſcibilē. Motꝰ em̄ animal̓ aueſt a malo nociuo. d̓r motus fuge eſt abiraſcibili. Aut eſt ad bonū delectabile. tamotꝰ eſt a cōcupiſcibili. Uis vital̓ eſt viemotiua aeris in corꝑe aīalis arterias vnde ē pulſus. Tāti em̄ calorꝭ eſt cor niſi refrigeraret̉ aere attracto inſpiratiōꝫ emiſſo reſpiratōnē aīal moreret̉. Hec eadē veſt motiua ad vocē formādā eo qumat̉ vox irrational̓. vt vox auiū aninUis naturalis ꝯp̄hendit nutritiuā generatiuā. Sꝫ nutritiua eſt ad ꝯſeruatiōnature ſingularꝭ. generatiua ē ad ꝯſerue nature vniuerſalis. Nutritiue ꝟtuti alieqͣtuor deſeruiūt .ſ. appetitiua appetit nutrmentū. digeſtiua ſeꝑat ꝯueniēs cōueniēs in alimēto. retētiua trāſmittit ad ſingulas ꝑtes corꝑis qd̓ ꝯueniēs eſt in nutrimēto vt facta deꝑditio reſtauret̉. expulque expellit qd̓ in nutrimēto fuit incōuens nociuū. Spūalis aūt. i ſpūs reua diuidit̉ aliqn̄ ẜm naturā intellectiuaaffectiuā. Aliqn̄ ẜm officia. vt diuidit̉in ſuꝑiorē inferiorē. Aliqn̄ ẜm ſtatꝰ. vt cuꝫdiuidit̉ in intellectū ſpeculatiuū practiciSpeculatiuꝰ intellectꝰ extēſione fit pracucus dūꝯiūgit̉ volūtati oꝑi. Aliqn̄ ẜm aſpctus. vt diuidit̉ cognitiua in rationē qaſpicit ad inferiꝰ. ītellectū aſpicit ad intelligentiā aſpicit ad ſuꝑiꝰ Aliquaẜm actꝰ vt fit diuiſio in inuentiua cdicatiuā. Inuenire em̄ iudicare ſunt apotētie cognitiue ad inuicē ordinati. Aliẜm differētias. vt diuidit̉ intellectꝰ īatem poſſibilē. prima differētia intellectus vtit̉ aīma ad abſtrahenduꝫ. ſecūda ẜoad recipiēdū. Aliquādo ẜm diuerſos modos mouēdi. ſic eſt diuiſio volūtatis ſiueappetitꝰ in naturalē deliberatiuā. Primaeſt diuiſio pͥncipalis in intellectū affectuꝫſiue cognitiuā affectiuā. ſiue in rōemluntate. Volūtas dicit̉ potētia. Et ſicnit̉ ab Anſelmo. Volūtas eſt inſtrumēſeip̄m mouēs. Dicit̉ actꝰ ſiue motꝰ pot ſic diffinit̉ ab Auguſtino. in li. lxxxiij. queſtionū. Uolūtas eſt animi motꝰ cogētelo ad aliqͥd admittēdū vel admittevel adipiſcendū vl̓ adipiſcendū. Or̄am volitū. vt dicit aliqͥs. hec eſt mea volūtas. Sex ſūt actus ad volūtatem ſibera