Quinta pars breuiloquij
inimica dei. proſtibulū dyaboli. ⁊ ſerua peccati facit ſpōſam xp̄i. templū ſpirituſſancti.⁊ filiā patris eterni. quod totū fit ꝑ gratuitam ⁊ cōdeſcenſiuā infuſionē doni gratuitiRurſus quoniā deꝰ ſic reformat ꝙ legesnature inditas nō infirmat. ideo ſic hāc gratiam tribuit libero arbitrio vt tamē ipſumnō cogat. ſed eiꝰ cōſenſus liber maneat. ⁊ iōad hoc ꝙ culpa expellat̉. nō ſoluꝫ neceſſe eſtꝙ gratia introducat̉. verū etiā ꝙ libeꝝ arbitrium in adultis (in adultis dico quia in ꝑuulis ſufficit fides eccl̓ie ⁊ merituꝫ xp̄i. ⁊ excuſat īpotētia ſui) neceſſe eſt inqͣꝫ ꝙ ꝯformetſe expulſioni culpe ꝑ deteſtationē omniumpeccatoꝝ. quā vocamꝰ cōtritionē. Eſt etiaꝫneceſſe ꝙ cōformet ſe introductiōi gratie ꝑcōplacētiā ⁊ acceptationē doni diuini. quāvocamꝰ motū liberi arbitrij. Et ſic neceſſe ēiſta quattuor cōcurrere ad iuſtificationemimpij. Poſtremo qꝛ prediſpoſitio ad formam cōpletiuā debet eſſe ei cōformis ad hͦꝙ liberū arbitriū ſe diſponat ad gratiā gratum facientē. indigꝫ adminiculo gratie gratis date. ⁊ quia gratie eſt libeꝝarbitriū noncogere. ſed preuenire. ⁊ ſimul vtriuſqꝫ eſt inactū ꝓdire. hinc eſt ꝙ in noſtra iuſtificatiōeconcurrit actꝰ liberi arbitrij ⁊ gratie. conſone quidē ⁊ ordinate. ita ꝙ gratie gratis date eſt excitare liberū arbitriū. liberi arbitrijautē eſt huiuſmodi excitationi cōſentire veldiſſentire. ⁊ cōſentiētis eſt ad gratiā gratuꝫfacientē ſe p̄parare. qꝛ hoc eſt facere quodſe eſt. ⁊ ſic diſpoſito gratia gratū faciens habet infundi. cui liberū arbitriū poteſt cooperari ſi vult. ⁊ tūc meret̉. vl̓ cōtrariari ꝑ peccatum. ⁊ tūc demeret̉. Si ergo cooperet̉ eivſqꝫ in finē. meret̉ ꝑuenire ad eternā ſalutēUeꝝ eſt igit̉ qd̓ dicit Auguſtinꝰ. ꝙ qui creauit te ſine te. nō iuſtificabit te ſine te. Ueruꝫeſt etiā ꝙ nō eſt volētis neqꝫ currētis. ſꝫ deimiſerentis. Uerū eſt etiā ꝙ nullꝰ poteſt ſuꝑbire de meritis. quia nihil in nobis deus p̄ter ſua dona coronat. Reſeruauit eī ſibi deus munera gratie liberaliter largiēda. vt diſcat homo nō eſſe ingratꝰ. nec in ſe quaſi nōacceperit. ſed in dn̄o gloriari. Uerū eſt etiāꝙ licet libeꝝ arbitriū per ſe legē implere nōpoſſit. nec gratiā ī ſe efficere. inexcuſabile tamen eſt ſi nō facit qd̓ poteſt. quia gratia gratis data ſemꝑ eſt p̄ſto ad cōmonitionē. cuiamminiculo facere poteſt qd̓ ī ſe eſt. quo facto habet gratiā gratū facientē. qua obten-
ta diuinā impleat legē. ⁊ faciat voluntatemqua facta tādē ad beatitudinē ꝑueniat ſempiternā propter oꝑa meritoria. que totalicſunt a gratia. totaliter etiā a libero arbitriolicet principaliꝰ a gratia. quia vt dicit Augiſtinus. gratia cooperat̉ ad liberū arbitriuꝫſicut ſeſſor ad equū. qui qͥdem ſeſſor liberuꝫarbitriū dirigit. deducit. ⁊ perducit ad portum eterne felicitatis. exercēdo nos in operibus ꝑfecte virtutis ẜm donū ipſius gratie ſeptiformis.Capitulū IIIIDe ramificatiōe gratie in habitꝰ ꝟtutū.Ertio reſtat agere de gratia in comparatiōe ad habitꝰ ꝟtutū. circa quācōſideranda ſunt tria. Primū eſt qͣliter gratia vna ramificat̉ in habitꝰ virtutSecundū qualiter ramificat̉ in habitꝰ donoꝝ. Tertiū qualiter ramificat̉ in habitusbeatitudinū. De ramificatiōe igit̉ gratiein habitꝰ virtutū hec tenēda ſunt ꝙ cū vnaſit gratia gratificās animā. ſeptē tamē ſunvirtutes gratuite quibꝰ regit̉ vita humanatres quidē theologice. ſcꝫ fides ſpes ⁊ charitas. ⁊ qͣttuor cardinales .ſ. prudētia. temperantia. fortitudo ⁊ iuſticia. que vno modo ēvirtus cōmunis ⁊ generaliſ. alio modo ſpecialis ⁊ ꝓpria. He autē ſeptē virtutes licetſint diſtincte ⁊ ꝓprias excellētias habentes.ſunt tamē cōnexe ⁊ equales ad inuicē in eodem. ⁊ licet ſint gratuite ꝑ gratiā informatepoſſunt tamen fieri informes ꝑ culpā. ſolacharitate excepta. ⁊ iteꝝ reformari ꝑ penitētiam adueniēte gr̄a. que eſt habituū virtualium origo finis ⁊ forma. Ratō aūt ad intelligētiā predictoꝝ hec ē. Quia ſicut pͥncipium ꝓductiuū ſua ſumma ꝑfectōne in dādovitā nature. nō tm̄ dat viuere qͣntū ad actūprimū. verū etiā qͣntū ad actū ſecundū. quieſt oꝑari. ſic neceſſe eſt ꝙ pͥncipiū reꝑatiuuꝫvitā tribuat ſpiritui in eſſe gratuito. ⁊ qͣntūad eſſe ⁊ quantū ad oꝑari. Et quoniā vniꝰviuētis ẜm vnā vitā primā. membroꝝ multe ſunt oꝑationes vitales ad illiꝰ vite ꝑfectamanifeſtationē cū actꝰ diuerſificent̉ ꝑ obiecta. ⁊ diuerſitas actuū requirat diuerſitateꝫſiue diſtinctionē habituū. hinc ē ꝙ licꝫ vnaſit gratia viuificās. ramificari tamē neceſſario habet in varios habitꝰ ꝓpter varias oꝑerationes. Et quoniā quedā ſunt oꝑa moralia pͥmaria. ſicut credere. quedā media ſicutītelligere credita. quedā ꝟo poſtrema. ſicut