Prima pars breuiloquij
Eſt igitur liber vite reſpectu rerū vt redeū.tium. exemplar vt exeuntiū. ſpeculū vt euntium. Lux vero reſpectu omniū. Ad exemplar autē ſpectat ydea. verbū. ars. et ratioIdea ẜm actū p̄uidendi. Verbū ẜm actuꝫꝓponēdi. Ars ẜm actū ꝓſequendi. Ratō ẜmactū ꝑficiendi. quia ſuꝑaddit intentionē finis. Quia ꝟo hec omīa vnū ſunt in deo. iōfrequēter accipit̉ vnum ꝓ alio. Et licet diuina ſapiētia ratiōe diuerſitatis ſcitoꝝ ⁊ ꝯnotatoꝝ diuerſa ſortiat̉ vocabula. nō tamē diuerſificatur ẜm rationē intrinſecā. Cognoſcit enī cōtingentiā infallibiliter. mutabiliaimmutabilit̓. futura p̄ſentialiter. temꝑaliaeternaliter. depēdentia indepēdenter. creata increate. alia a ſe. in ſe. ⁊ ꝑ ſe. ⁊ cum infallibiliter ꝯtingētia cognoſcat. ſimul ſtat libertas ⁊ vertibilitas volūtatis cū p̄deſtinatione ⁊ p̄ſcientia. Intelligētia autē ⁊ ratio p̄dictoꝝ hec eſt. Quoniā pͥmū pͥncipium hocip̄o ꝙ primū eſt ⁊ ſummū. cognitionē habꝫſimul ſimpliciſſimā ⁊ ꝑfectiſſimā. Quia ꝑfectiſſimā id̓o cognoſcit om̄ia diſtinctiſſimeſub om̄ibꝰ cōditionibꝰ quas res habēt velhabere poſſunt. ⁊ ꝓpterea futura ſcit eſſe futura. ⁊ p̄ſentia p̄ſentia. ⁊ bona ſcit approbanda. mala reprobāda. Hinc ē ꝙ diuerſa ſortitur vocabula ẜm ꝙ dictū eſt ſupra. Sedquia ſimul ſtat ꝑfectio ſapiētie cū ſūma ſimplicitate. hinc eſt ꝙ om̄ia alia a ſe cognoſcitin ſe ⁊ ꝑ ſe. Ex quo ſequit̉ ſecundū ꝙ creatacognoſcit increate. Ex quo ſequit̉ tertiū. ꝙdependētia cognoſcit indepēdēter. Ex quooritur quartū ꝙ temꝑalia cognoſcit eternaliter. Ex quo ſequit̉ qͥntū ꝙ futura cognoſcit p̄ſentialiter. Ex quo orit̉ ſextū ꝙ mutabilia cognoſcit īmutabiliter. Ex quo ſequitur ſeptimū ꝙ cōtingētia cognoſcit infallibiliter. ⁊ ita cōtingentia manētia cōtingētiaſunt diuine ſapiētie ꝓrſus infallibilia. tā incōtingentibꝰ que ſubiacēt nature qͣꝫ libertati volūtatis humane. Unde qͥ vult hoc verū intelligere quō ſimul ſtet libertas volūtatis create cū infallibilitate p̄deſtinatiōiseterne. reſoluēdo ab hoc vltimo ꝓcedat perillos ſeptē gradꝰ vſqꝫ ad primū. quod pͥmūpͥncipiū ꝑfectiſſime cognoſcit omīa ꝑ ſeip̄mquod eſt veꝝ certiſſimū. ex quo cetera p̄dicta ratiocinādo infallibiliter cōcludūt̉. Sicut autē diuine cognitiōis certitudo ſimulſtat cum cōtingētia reꝝ cognitaꝝ quia ſiml̓eſt ſimpliciſſima ⁊ ꝑfectiſſima diuina ſapiē-
tia. ſic vnitas ſimul ſtat cum multiformiote rationū ⁊ idearū ex eadē cauſa. Quia enīperfectiſſima eſt. ideo diſtinctiſſime ⁊ perfectiſſime cognoſcit vniuerſa ⁊ ſingula. et illaom̄ia diſtinctiſſime ⁊ ꝑfectiſſime rep̄ſentat.⁊ ideo ſinguloꝝ dicit̉ habere ratiōes et ideas tāqͣꝫ rerū ſimilitudines perfectiſſime expreſſiuas Quia vero ſimpliciſſima eſt. ideoom̄es ſimilitudines ille ſunt vnum in ip̄aUnde ſicut deꝰ vna virtute om̄ia produex temꝑe. ẜm omnimodā rerū integritatoſic vna virtute om̄ia exprimit ſempiternaliter. Et ſicut vna eſt in deo altiſſimo operatio actiua ẜm rem. dicunt̉ tamē plures reꝝproductiōes ratiōe pluralitatis productorū. ſic vna eſt veritas vniꝰ actus intelligentie in deo. dicunt̉ tamē plures ſimilitudidee ⁊ ratiōes ratiōe pluralitatis ideatovel exiſtentiū. vel futuroꝝ vel poſſibilium.He autē ratiōes vel idee licet ſint vna vertas ⁊ lux in eſſentia. nō tamen dicūt̉ eē vtratio vel idea. Ratio em̄ vel idea dicit̉ vtalterū ẜm rationē intelligendi. Nomīat em̄ſimilitudinē cogniti. que realiter tenet ſe exparte dei. licet ẜm rationē intelligendi dicere videat̉ aliquid ex parte ideati. Si auteꝫhuiꝰ ſimile in creatura requirat̉. dicenduꝫꝙ hoc eſt ipſiꝰ exemplaris ꝓpriū. quia ſic̄ dictum eſt. ſimul eſt ſimplex ⁊ infinitū ⁊ perfectiſſimū. quo p̄intellecto cetera cōſequēterinnoteſcūt. Quia em̄ exemplar illud ē ſimpliciſſimū ⁊ ꝑfectiſſimū. ideo actus purus.Quia vero infinitū ⁊ immēſum. ideo extraomne genꝰ. Et hinc eſt ꝙ exiſtens vnū. pōteſſe ſimilitudo expreſſiua multoꝝ.Capitulum IXDe voluntate dei ⁊ prouidentiaE volūtate dei hec tenenda ſunt.ꝙ ipſa ſic eſt recta ꝙ nullo mō poſſit obliquari. ſic eſt efficax. vt nullomodo poſſit impediri ſic eſt vna vt tn̄ multiformiter habeat ſignificari. Significaturenim diuina volūtas que eſt voluntas beneplaciti per voluntate ſigni ẜm quinqͣꝫ diferentias ſignorū. que ſunt p̄ceptio. profbitio. conſiliū. impletio. ꝑmiſſio. ẜm queſponunt̉ a volūtate beneplaciti quecūqꝫ iſvniuerſo fiunt. Eſt em̄ volūtas dei prima ⁊ſumma cauſa omniū ſpecierū ⁊ motionumNihil enī fit viſibile aūt intelligibile in iſtatotius creature ampliſſima quadā vniuerſaqꝫ republica. quod nō d̓ illa imperiaſi au-