Druckschrift 
Opuscula
Entstehung
Köln 24. XII. 1486
Seite
LXXIIIIr
Einzelbild herunterladen
 

ſancti Bonauenture

lxxiiij

ſcꝫ viſum: auditū: guſtū: odoratū: ⁊ tactū Circa iſtos qͥnqꝫ ſenſus tria neceſſario reqͥrunt̉: ſcꝫ bonitas organi:diſpoſitō mēdij: ⁊ pn̄tiā obiecti. Organū viſus ſunt pupille oculoꝝ. organūauditꝰ ſunt aures. organa guſtꝰ linguaet palatū. organa tactꝰ ſunt nerui totiꝰcorporis. Iſta organa deſcēdūt ab anteriori parte cerebri. In qͣ qͥdē ē neruꝰ qͥ dicit̉ obticꝰ ⁊ deſcendit ad pupillas ⁊ ramificat̉ in duas partes. Aliꝰdeſcendit ad nares: aliꝰ ad aures: qͥdāaliꝰ ad linguā ⁊ palatū: quidaꝫ multiplicit̓ ramificatꝰ eſt organū tactus intoto corpore. Obiectū vero ſenſuumſunt hec. Obiectū auditꝰ eſt ſonꝰ ⁊ eiꝰdifferentie. Obiectū tactꝰ ſunt elementales qͣlitates. vt calidū humidū frigidū ſiccū: rarū et denſum: leue ⁊ graueaſperū ⁊ lene. Media ſenſuū hec: aer ⁊aqua. Et qd̓libꝫ corpus diaphanumet tranſparens illuminatū eſt mediuꝫin viſu. Aer exterior et interior ē mediū in auditu. auris enī cōcaua in concauitate habꝫ aerē intrinſecū ſibi ꝯnaturalē. Uapor per aerē delatꝰ eſt mediū in odoratū. Res enī odorifera qͣrfumū ſenſibileꝫ euaporat ex quo īmuitat̉ aer deferēs odoratui odoratū Humor ſaliualis eſt mediuꝫ in guſtu. Caro eſt mediuꝫ in tactū Interior ſenſus diuidit̉ ī tres partes ẜm tres partes cerebri: q̄ ſunt: anterior ī qͣ eſt imaginatio. media in qͣ eſt eſtimatiua. poſtrema in qua eſt memoria. Imaginatio aliqn̄ dicit̉ ſenſus cōis: aliqn̄ imaginatio. aliqn̄ phantaſia. Sēſus cōisdicit̉ in qͣntū ſibi cōcurrūt ſenſus particulares qͥnqꝫ tāqͣꝫ linee ad centꝝ: ibiqꝫ ligant̉. imaginatio dicit̉ in qͣꝫtū repn̄tat formas pͥus receptas a particularibꝰ ſenſibꝰ: qͣꝫuis abſentes. Phantaſia in qͣꝫtū p̄t ꝯpone̓ formas nouasẜm ſil̓itudinē eoꝝ q̄ ꝑcepit ꝑ ſenſꝰ ꝑticulares. Eſtimatia eſt illa vis ẜm quā

dicimꝰ ſagacitatē vel prudētiā in brutis: vt in vulpe ſiue in alijs in appete̓dis delectatiōibꝰ ſiue refugiendis nociuis. Memoria eſt vis illa q̄ ꝯſeruatſiue retinet formas ſenſibiliū ſpērūUis ſenſibilis motiua ē motiuū ẜmmotū mouēs vniuerſalit̓ mēbra corporis: vt caput brachia ⁊ armos. Motiua pedū dr̄ greſſibilis: qꝛ ẜm eā mouet̉ aīal motu ꝓgreſſiuo Uis rōnalis diuidit̉ in intellectū ſpeculatiuū qͥexercet̉ in ꝯtēplatiōe veri: ⁊ practicūqͥ in oꝑatione boni. Scd̓m hāc duplicem radicē ītellectuū dicunt̉ vita actiua et contemplatiua. De diuiſiōe potētiarū ẜm theologos ⁊ naturales Ca. xxij.Ertia diuiſio ẜm theologos etnaturales eſt hec. Potentiaruꝫalia corporalis. id eſt corporis regitīaalia ſpiritualis. Corporis regitiua diſtinguitur in animalem: vitaleꝫ: et naturalē. ẜm has vires anima regit corpus. Uis animalis ẜm medicos eſt īcerebro: vitalis in corde: naturalis inepate. Uis animalis diuiditur incognitiuam et motiuam. De cognitiua dictuꝫ eſt ſupra. Motiua diuiditurin iraſcibilem et concupiſcibileꝫ. Motus enim animalis aut eſt a malo nociuo: et dicitur motus fuge qui eſt abiraſcibili. Aut ad bonum deiectabileet talis motus eſt a concupiſcibili.Uis vitalis eſt vis motiua aeris incorpore animalis per arterias vndeeſt pulſus. Tanti enim caloris eſt corꝙ niſi refrigeraretur aere attracto ꝑinſpirationem et emiſſo per reſpirationem animal moreretur. Hec eadēvis eſt motiua ad vocem formandaꝫeo mō qͦ format̉ vox irrōalis: vt voxquiū ⁊ aīaliū Uis naturalis ꝯprehen