Druckschrift 
Secunda pars (1489)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Regule

tuta ſunt ꝓ coītate/ qͣ huic ꝑſone vel illi. ⁊ſ iſto caſu vel illo nō ita ſicut ſūt poſita cōgruere dinoſcūt̉. Pene ſūt reſtringendeſic ꝙ abſqꝫ vtilitate reipublice vel eius cuiinfligunt̉ neqꝫ inſtitui: neqꝫ inſtitute exeqͥdeberet ⁊ peccāt oppoſitū faciētes vel eascū hoc reſciuerint nō tollētes. In oī republica tolerari pn̄t aūt debēt vicia. q̄ abſqꝫ deteriori ꝑicl̓o. neqꝫ corrigi. neqꝫ extirpari valerēt. Qn̄ āt illud ē ⁊ qn̄ nō. difficile ē⁊ ſepe īpoſſibile gnͣal̓r diffinire. niſi ꝓut circūſtātijs ꝑticularibꝰ inſpectis/ p̄lati/ ſuꝑiores ⁊ ſapiētes det̓mīabūt. Exēplū ē de meretricibꝰ ⁊ vſurarijs. ⁊ ſil̓ibus. q̄ qn̄qꝫ ꝑmittūt̉. Et ita d̓ ꝯcubinarijs ſacerdotibꝰ/ ꝓ loco et tꝑe / ſtaret forte eē faciēdū. Cōmunis error facit ius: ad hūc ſenſū vel intellectū. ⁊ ſil̓es: ꝙ p̄lati ⁊ pͥncipes/ ſepe aliqͣ faciunt. aut ꝑmittūt iuſtiſſime ob errore ſubditoꝝ cōem q̄ alias ſi ficrēt ant ꝑmitterent̉ad culpā eoſdē obligarēt. Cōmunis inob ediētie culpa/ qn̄qꝫ abſoluit d̓ ꝑ accidēsab obediētia ⁊ a culpa ꝓ futuro. ⁊ hoc ī legibus poſitiuis. vt tales ſūt. alioqͥn nō videt̉ in multis. quō lex lata ⁊ iurata poſſꝫ ꝑnō obẜuatione aboleri. Cōſuetudo eſtoptima legū int̓pres. ſi de poſitiuis ẜmo fiat. Cū ꝯſuetudo ſit alt̓a natura/ leges aſſuete/ ⁊ qͣſi iā in naturales v̓ſe. nō debentabſqꝫ māifeſta vtilitate vel neceſſitate/ veltolli vl̓ mutari. Cōſentire cenſendi ſūtſuꝑiores (ſaltē interp̄tatiue) ī abolitiōe legū ſuaꝝ poſitiuaꝝ. qn̄ paſſim eas diu nonobẜuari pn̄t/ ⁊ nec v̓bo nec facto reclamāt Lex nō inſtituit̉ niſi dū ꝓmulgat̉/ neqꝫvigorē hꝫ niſi cū moribꝰ vtētiū approbat̉.⁊ hoc ſi ſit lex pure poſitiua ad populi regimen. Secus d̓ diuina atqꝫ naturali diceretur. ꝯͣ quas nō ē p̄ſcriptio. vel ad oppoſitūꝯſuetudo ſed tm̄ corruptela. In oī legeꝙͣtūcūqꝫ poſitiua bn̄ inſtituta. aliqͥd eſt deiure naturali ⁊ d̓ino. vt ꝙ expedit hoīes legibꝰ regulari. ꝙ qͥ ptāti reſiſtit dei ordinationi reſiſtit ⁊ ſil̓es. Se cernere ius d̓inū⁊ naturale a poſitiuis. ſicut eſt difficile: itamaxīe neceſſariū eſt vt vtile in oī doctrinamorali ⁊ politica. ⁊ hoc fieri ꝑfecte nequitabſqꝫ ſacra ſapientia. q̄ legibꝰ et̓nis innitit̉atqꝫ fūdat̉. Cōꝑatio pctōꝝ ad inuicēẜm grauitatē maiorē ⁊ mīore/ generalit̓.

ſumi neqͥt: niſi comꝑent̉ in genere ſuo. ⁊ ceteris ꝑibus. qm̄ ẜm alias circūſtātias ꝑticulares ſe hn̄t plurimū vt excedētia ⁊ exceſſa. Quātificatio pctōꝝ / a poſteriori ſūit̉a pena: licꝫ nō ſufficiet̉/ vſqꝫquaqꝫ. et a pͥoripenes genus obiectis. ⁊ intētionē finis. etlibidine ſeu conatū volūtatꝭ maiorē vl̓ minorē. ⁊ cauſā motiuā. tp̄us ⁊ locū. ⁊ penesdāna inde ſeq̄ntia/ q̄ peccās p̄uidebat autp̄uidere tenebat̉. Oīs actus/ cuiꝰ finisintētus ē pctmū mortale: mortalis ē. ſiue intendat̉ actu ſiue habitu qd̓ ſcit̉ ſi oꝑans interrogatus. cur hoc facit? et aduertēs/ tandē ridebit. ad hūc finē feci. Actus qͥ aliunde nō eēt mortalis: ⁊ fit ꝓpt̓ finē ſolū venialē/ videt̉ eē ſolū venialis: niſi forte p̄ſtituat̉ finis ille vt vltimꝰ ⁊ qͥetās. et nō ſolūvt incidēs ⁊ minus pͥncipalis/ actu vel habitu Nō oīs actus pctī ē fruitio creature. vel vſus eius. ſꝫ qn̄qꝫ ē abuſus ſolū venialis. qn̄qꝫ mortal̓. Nō em̄ oportꝫ/ vt inoī pctō creatura ꝯſtituat̉ finis vltimatusabutētis ea. Si qͥs mouet̉ occaſionalit̓ſolū ex pctō mortali ad aliquē actū faciendū nō oportꝫ illū actum eē pctm̄ mortale.Secus ſi cā pͥncipalis huiꝰ actus/ eēt mortale delictū. Diligi p̄t deus ꝓpt̓ finē mercedis qͥ ipſe ē. vel ꝓut licꝫ ꝓpt̓ diceret fineꝫſubordinatū ſub vltimo fine. aut ꝓut cauſam motiuā minꝰ pͥncipalē denotaret. al̓snō. Sil̓r de euaſione dānatiōis diceretur. Bonitas naturalis ꝯſeqͥt̉ ad ens. ⁊fhec nō hꝫ oppoſitā maliciā. Bonitas 42v̓o ⁊ malicia morales de genere ſumit̉ exobiecto. Sꝫ totalis bonitas moralis ſpecialit̓ pēdet ex circūſtātijs finis ⁊ alioruꝫ ſil̓adunatis. Maliciā v̓o/ ex vnius illaꝝ circūſtātiaꝝ carētia ponimꝰ reſultare. Ceteꝝbonitate gratuitā ⁊ meritoriā gr̄a gratumfaciēs oꝑat̉. Circūſtātiaꝝ alie nō ſūt ſolū ꝯcomitātes actū. ⁊ he nec addūt nec diminuūt ad pctm̄. Alie dicūt̉ informantesqꝛ ad actus vt moralis ē integrationē ⁊ informationē exigūt̉ et intrāt. Multa exgenere mortalia ſunt qͦꝝ ſil̓ia pn̄t effici bona: dū trahunt̉ exͣ rōne ſuā. Quēadmodūdolere de lib̓tate d̓ bono alteriꝰ/ ē mortaledelictū. Si v̓o hoc fiat ꝓ zelo iuſticie bonicoīs/ cui ꝯͣriū ē tale bonū: ille dolor virtuserit. Pͣlerūqꝫ multa ex genere bona eēnt