ꝯſuetudine affecta: tū qꝛ ſortit̉ foruꝫium quia vt veruꝫ domiciliuꝫ ſeꝗturviri Sed ſi mulier ignoret eum ẜuūaut talem cōſuetudineꝫ nō ligareturquia ſtatuta ciuitatū nō ligāt ignorātes ea: nec conſuetudines: de conſti. c.i. li. 6. Hec omnia Petrus de pal. ī 4.di. 36.¶ Dn̄s non poteſt ꝓhibere copulā carnalē ſeruoꝝ coniugatoꝝ ſimpliciter.¶ De carnali cōpula talis coniugijſcꝫ ſeruorum vel alterius ſerui eoruꝫ¶ Nota primo ꝙ ſi dn̄s talis ſeruivel ſerue prohibeat copulam vl̓ actūconiugalem: ſi ſine cauſa prohibet n̄auditur. Neminem enim audit .i. exaudit pretor ſine cauſa: non auteꝫ pōtmatrimonium ſeruis prohiberi a dominis vel actus eius ſine cauſa: nec tenentur in hoc eis obedire. Aut prohibet hoc dominus cum cā: puta qꝛ indiget ſeruitō ſuo: ⁊ tunc diſtingue: qꝛaut dn̄s conſenſit in coniugiū: ⁊ tuncetiam non auditur nec poteſt etiaꝫ ꝓhibere. Aut non conſenſit: ⁊ tunc debet dn̄o obedire ⁊ non coniugi: cumnon potuit ſe obligare: niſi ſaluo iure alterius. Ubi tamen poſſet vtriqꝫſatiſfacere: ⁊ ſibi ⁊ coniugi de actu cōiugali ⁊ dn̄o ſuo de ſeruitio cōpetenti poſſet vtrūqꝫ facere ⁊ debet dominus permittere. Sed ſi vadit ad locaremotiora ⁊ indiget tali ſeruo tūc ſeruandum qd̓ dictum eſt: vel vendat inillis partibus vbi eſt coniux ſi poteſt¶ Secūdo noͣ ꝙ cū ꝗs ſcit ſe ſeruumeſſe ſi credat aliuꝫ vel aliā cū qua cōtrahit ſcire eſſe talem .ſ. ſeruuꝫ qui tn̄ſit liber: aut qꝛ affectuoſe ita diligiturꝙ etiam conſentiret ſi ſciret eſſe taleꝫexcuſaretur a peccato: exquo vxorioaffectu cognoſcit vel cognoſcit̉: al̓s ſiſciat non tenere matrimonium fornicat̉ quouſqꝫ aliū certiorauerit d̓ ſuaconditione ⁊ ille nihilominus conſentiat in eum vt coniugem. eſt autem ineiꝰ ptāte qui ignorabat hoc poſtqͣꝫ ſciuit ratificare ſeu conſummare dictūmatrimoniū. ¶ Tertio nō de liberoneſciente eſſe ſeruuꝫ vel ſeruā: cū quovel qua contrahit: ⁊ quidē qͣꝫdiu credit coniugem libeꝝ vel liberaꝫ: licetnollet conſentire ſi ſciret: tandiū excuſat̉ a peccato: vt Iacob in facto Lyepropter ignorantiam facti ꝓbabilem⁊ filij erunt legitimi ſi ſit in conſpectueccleſie contractum matrimonium.¶ Quarto nō ꝙ cū oritur dubitatiovel queſtio de tali matrimonio quidagendū. Sciendum ꝙ eſt differentiaīter ſciētiā ꝯſcientiā ⁊ ſcrupulū circatalem materiaꝫ. Nam ſcientia quidēque habet euidētiaꝫ: ⁊ non eſt niſi veroꝝ: qm̄ ꝗ habet de impedimento: ſiue ſeruitutis: ſiue alterius impedimēti dirimentis nullo cogente nō poteſtreddere aut petere debituꝫ: quin autſibi preiudicet: ſi ī ipſo erat matrimonium ratificare: aut peccet: ſi in ipſonon erat matrimonium ratificare: vl̓erat: ſed non intēdit ratificare ꝑ hocQn̄ vero de hoc habet ꝯſcientiam: etſi non ſcientiam de impedimēto ideſtfirmaꝫ crudelitatem habet de hoc impedimento qͣꝫuis clare nō ſciat ligat̉ſua cōſcientia erronea: nec refert vtꝝleui vel ꝓbabili cā moueat̉: qꝛ etiamcontra conſciētiā erroneā: nec debetcuiuſqͣꝫ hominis p̄cepto obedire: duꝫdurat talis cōſcientia: quia omne qd̓eſt contra conſcientiam edificat ad