Diſtin. AVII.Qō III.

Diſtin. XXXIin pena qͣꝫ in culpa. ¶ Pͣ. ſicut ſe hꝫ p̄mium ad meritum:ita ſe hꝫ pēa ad culpā: ſꝫ p̄miū ē magis bonū: ⁊ ꝑ pͥꝰ qͣꝫ meritū. gͦ ⁊ pena ē magis malū qͣꝫ culpa: ſed id qd̓ ē priꝰ in hisque ẜm pͥus ⁊ poſterius dicūt̉: ēt maxīe dr̄ ſicut ignis maxime calidus: vnde qd̓ pͥmū ē: eſt illud qd̓ magis dr̄: vt exſcd̓o metaph̓. pꝫ. ergo ꝑ prius dr̄ malū de pena qͣꝫ d̓ culpa.¶ Ad idem. Sicut bonum in eo ꝙ bonū deſideratur: itamalū in eo ꝙ malū vitatur: ſed illud ꝑꝑ quod deſiderat̉aliꝗd eſt magis bonū. gͦ illud ꝑꝑ qd̓ vitatur aliquid ē magis malum: ſed culpa vitatur ꝑꝑ penā: ergo pēa ē magismalum qͣꝫ culpa: ⁊ ſic idem qd̓ prius. ¶ Pͣ. vt ſupra dicitAug. malū dr̄ aliꝗd: qꝛ nocet: ergo cui verius conuenit rōnocumenti verius conuenit rō mali: ſed verius conuenitpene qͣꝫ culpe: quia verius eſt qd̓ per eēntiam dr̄ qͣꝫ qd̓ perꝑticipatiōem denominatur: ſicut albedo verius dicit naturā albedinis qͣꝫ albū: pena aūt ip̄m nocumētum: ſꝫ culpa nocens denominatione dicitur. ergo ⁊ rō mali ꝑ prius(inuenitur in pena qͣꝫ in culpa.Contra cāprecedit cātum: ſed malū culpe ē cā malipene. gͦ pͥus eſt malū culpe qͣꝫ pene. ¶ Pͣ. Diony. dic̄ qͣrtocapl̓o de di. no. ꝙ puniri non eſt malum: ſed fieri pena dignum. non aūt aliquis efficitur pena dignus niſi ꝑ culpā.gͦ magis ꝓprie culpa malū dicitur qͣꝫ pena.dd̓ꝫ: ꝙ malū per pͥus de culpa dicit̉Reſpondeo qͣꝫ de pena: ⁊ magis culpe qͣꝫ pene rōmali conuenit: cuius rō aſſignatur a ꝗbuſdā ex parte boni: qd̓ per maluꝫ priuatur. dicūt enim ꝙ ꝑ culpā ſeparat̉aliquis a fine vltimo: quod ē ſummū bonū: in quo primorō boni inuenitur. vnde ⁊ in malo qd̓ ab ipſo ſeparat prīoinuenitur ratio mali: in pena auteꝫ conſequenter: q̄ bonūnature cauſate priuat: quod eſt a ſumme bono deductū.Sed iſta ratio videtur īſufficiēs: quia culpa ⁊ pena nondifferūt ẜm illud bonū quod ꝑ vtrunqꝫ priuatur: qꝛ illudidē bonū qd̓ actiue culpa priuatur ē illud cuius paſſiua pͥuatio pena quedam eſt: vnde ⁊ ſubtractio gr̄e per quā aīodeo coniūgitur: ⁊ carentia viſionis diuine pene quedamſunt: ſed ratio aſſignata nō tangit niſi penas corꝑales. vn̄non eſt vniuerſalis: ⁊ ideo ho rōnem opꝫ aliter inuenireex ꝓpͥa rōne culpe: ⁊ ex ꝓpria rōne pene. Sciendum ē igī̄ꝙ ratio boni a fine ſumitur vt ex ſecūdo metaph̓. patꝫ. finis autem eſt perfectio agentis inquantum eſt agens: eoꝙ finis mouet agentem ad operandum vnde finis: ⁊ etiāobliquatio a fine per prius comparatur ad agēs qͣꝫ ad patiens ⁊ ideo illud malum quod ratiōem mali habet ẜmꝙ ab operante eſt propinquius ſe habet ad finem: qͣꝫ illd̓malum quod per actum operantis in aliquo patiēte īducitur. vnde prior eſt receſſus a fine in culpa que rationeꝫmali habet ẜm ꝙ ab operante exit qͣꝫ in pena que rōnemmali hꝫ ſcd̓m ꝙ in patiente efficitur defectus quidaꝫ peraliquam actionem vel eiuſdem vel alterius: eiuſdem vtpene que conſequūtur ſtatim ex actu peccati: ſicut ꝑ actūculpe ſeꝗtur ſubtractio gratie in peccante: ⁊ per prius eſtiordinatio actus qui eſt a peccante: inquantum eſt agensrationem mali habens qͣꝫ ipſa ſubtractio gratie: que ē malum pene: per actionem aūt alterius: ſicut pena que infligitur peccatori per actum iudicis.Ad primuꝫ ſiō alicuius poteſt eſſe dupliciter: veergo dicēdum: ꝙ intenſio vel remiſꝑ ſe vel per accidēs: per ſe quando eſt intēſio ẜm id quodad naturaꝫ rei pertinet: per accidēs autē quando diciturmagis ⁊ minus: non ſcd̓m magnitudinem que propria ērei que dicitur maior vel minor. ſed ẜm magnitudinē alterius ſicut albedo dicitur maior vel ꝓpter intenſionempͥncipioꝝ albedinis: vel ꝓpter magnitudineꝫ ſuperficiei:ita etiam magnitudo poteſt attendi in malo vel ẜm rati-

nem ꝓpriam mali vel ẜm rationem boni quod priuaturper malū ⁊ illa eſt eſſentialior malo que ꝑ ſe eſt qͣꝫ per accidens: ⁊ ẜm hoc dico ꝙ per ſe loquēdo non dicitur priꝰvel poſterius malum ẜm ꝙ per ip̄m prius ⁊ poſterius bonum priuatur: ſed ẜm ꝙ per prius rōnem mali participatque eſt in recedendo a fine. Unde non oꝑꝫ ꝙ maluꝫ pene per quod bonum ſubſtantiale priuatur ſit magis malum ſimpliciter: vel per prius qͣꝫ malum culpe quod eſt īactione. ¶ Ad ſecūdū dicēdū: ꝙ perfectio prima ſe habꝫin duplici ordine ad operationem: quia operatio termīatur ad perfectionem primam: ⁊ ideo operatio a perfectione prima elicitur. Et ſimiliter etiam eſt de priuatiōe ꝑfectionis prime: pena autem nominat priuatiōem perfectionis prime ẜm ꝙ ad eam operatio terminatur: quia pēadicit effectum culpe. ⁊ ideo non oportet ꝙ culpa ꝑ poſterius malum dicatur. ¶ Ad tertium dicēdum: ꝙ ſic̄ premium eſt ordinatiuum meriti: ita ⁊ pena eſt ordinatiuaculpe. vnde vtrunqꝫ .ſ. premium ⁊ pena quandā bonitatēhabent ex hoc ꝙ ordinatum eſt. vnde non opꝫ ꝙ ſi p̄mium eſt magis bonum ꝙ pena ſit magis malum: ſed minꝰinqͣꝫtum habet aliquam perfectionem boni. ¶ Ad qͣrtūdicēdum: ꝙ culpa eſt ꝓpter ſe vitanda: etiam ſi nulla pēaſequeretur. vnde virtuoſus plus culpam qͣꝫ penam fugitad quem opꝫ menſurare actus aliorum hominū: vt ph̓sin tertio ethicoꝝ dicit. ¶ Ad quintum dicēdum: ꝙ quicquid inuenitur in cauſa ⁊ cauſato: per prius eſt in cauſa qͣꝫin cauſato. vnde cum hoc nocumentum quod eſt pēa ſitper culpam inductum ratio nocuitatis prius inuenitur īculpa qͣꝫ in pena: qͣꝫuis pena ſit ip̄m nocumentum: quia hͦip̄m ꝙ pena nocumētum ē: a nocuitate culpe ꝓcedit.¶ Expoſitio textus.On quia Itud īcōuenienter dicitur.nō ſit actio vel volūtas ⁊c̄.)conſtat enim ꝙ actio inqͣꝫtum eſt actio nō ſe¶Mparat a vero eſſe: ſed inquātum eſt inordinata. Unde ꝙ peccatum dicatur nihil: non ē ratione actionis: ſed rōne īordinatiōis. Hic de ſub̓ijs atqꝫnaturis ⁊c̄.) Ex hoc n̄ plus hr̄ niſi ꝙ ſub̓a ⁊ naͣ vno modoaccepta differunt ab actione bona ⁊ mala: ⁊ hoc veruꝫ ē.(Oꝑa diaboli q̄ vicia dicūtur ⁊c̄.) dicuntur non eſſe resex ea ꝑte qua habent ꝙ vicia ſint .ſ. ex parte priuationis(Sunt ergo aliq̄ res quibus homines ⁊c̄.) Uerum ē: ſednon eis homines mali ſūt inquātum ſunt res: ſed inqͣꝫtuꝫalicui pͥuationi ſubſiſtunt. (Quid ergo miꝝ ſi deꝰ dr̄ ⁊c̄.)Iſta obiectio nulla eſt: quia eius quod nihil eſt poteſt aliquid eſſe cauſa: non quidem directe agendo ſed remouēdo prohibens: ſicut claudens feneſtram facit tenebras: q̄nihi l ſunt dum remouet lucem ꝙ tenebras ꝓhibeat. itaetiam ⁊ p̓uationem aliquam que pena eſt deus efficerepoteſt. qͣꝫuis illa priuatio nihil ſit non prebendo illd̓ qd̓priuationem prohibeat: ſicut nec prebendo gratiam cauſat priuationem gratie: ſed illum defectum: prout in eoratio culpe conſiſtit: non cauſare poteſt deus vt dictumeſt. (Bonoꝝ illi ſubintelligi volunt ⁊c̄.) Iſta reſponſionulla eſt: quia non minus eſt verum: ꝙ omne ens eſt aprimo ente: qͣꝫ ꝙ omne bonum eſt a primo bono. vnde inquocunqꝫ inuenitur natura entis: inuenitur natura boni. ⁊ ideo oꝫ omne ens abſolute a deo eē. (Iniꝗtas ꝗppeipſa non eſt ſubſtātia ⁊c̄.) Hic actipit auguſtinꝰ ſub̓aꝫ nōꝓut ſignificat rem primi predicamenti: ſed prout ſignificat eēntiam rei in quocunqꝫ genere exiſtentis. Iniquitasenim ex parte defectꝰ: vn̄ iniꝗtatis rōnem hꝫ: eēntia caret. Si āt acciꝑet ſub̓am ẜm ꝙ ſignificat predicamentūprimū equal̓r: veꝝ eēt ꝙ iuſticia non eſt ſubſtantia ſicutꝙ iniquitas non eſt ſubſtantia.